आउँदै गरेको महान राजा : सयौं वर्ष अघि नामाकरण गरिएको

विष्णु पुराणले राजा भेनाको बारेमा बताउँछ । यद्यपि भेना एक राम्रो राजाको रूपमा शुरू भए पनि भ्रष्ट प्रभावका कारण उनी यति खराब भए कि उनले बलिहरू र प्रार्थनाहरूलाई अमान्य तुल्याइदिए । उनले आफू पनि विष्णुभन्दा माथि रहेको दाबी गरे । ऋषि मुनिहरु र ब्राह्मण / पुजारीहरूले उनीसँग तर्क गर्न खोजे , राजाको हैसियतमा उनले धर्मको सिकाउनु पर्दछ र उचित धर्मको लागि उदाहरण बसाल्नु पर्छ, यसलाई  नाश होइन । तर भेनाले सुन्न अस्वीकार गरे । त्यसकारण  हतास भएका पुजारीहरूले  धर्म पुर्नस्थापना गर्न र  उनलाई पश्चाताप गर्न मनाउन सकेनन, त्यसैले उनी भएको दुष्टको राज्यलाई हटाउनका निम्ति उनको हत्या गरे ।

यसले देश शासकविनाको  राज्य  भयो । यसैले पुजारीहरूले राजाको दाहिने हातमा रगडे ( मालिस गरे )  र पृथु / प्रुथु भन्ने नामको एक महान व्यक्ति प्रकट भए । पृथुलाई भेनाको उत्तराधिकारी नियुक्त गरिएको थियो। सबै नै खुशी थिए कि त्यस्तो नैतिक व्यक्ति राजा बन्नु पर्छ र ब्रह्मा पनि पृथुको राज्याभिषेक समारोहमा उपस्थित भए । पृथुको शासनकालमा राज्यले सुनौलो युग प्रवेश गर्‍यो ।

यसले हिब्रू ऋषि यशैया र यर्मियाले सामना गरेको यस्तै दुविधाको उदाहरण दिन्छ । उनीहरूले इस्राएलका राजाहरूलाई शुरुमा महान र दश आज्ञाको धर्म अनुसरण गर्दै , भ्रष्ट भएको देखेका थिए । उनीहरूले भविष्यवाणी गरे कि रूख ढालेझैं , वंशको पतन हुनेछ । तर उनीहरूले भावी महान राजाको बारेमा पनि अगमवाणी गरे, यो एउटा यस्तो हाँगा थियो जुन खसेको रूखको हाँगाबाट माथि आउनेछ ।

भेनाको कथाले पुजारीहरू र राजाहरू बिचको भूमिकाको स्पष्ट फरक चित्रण गर्दछ । राजा भेनालाई पुजारीहरूले हटाउँदा उनीहरूले शासन गर्न सक्दैनथे किनकि यो उनीहरूको अधिकार थिएन । यशैया र यर्मियाको समयमा पनि राजा र पुजारीको बिचको भूमिकाको भिन्नता लागू भयो । यी कथाहरूको भिन्नता यो हो भने पृथुको जन्म पछि  उनको नाम दिइएको थियो , जबकि हामी कि हामी हेर्ने छौ कि कसरी  हिब्रू ऋषिहरूले कसरि जन्म भन्दा सयौं वर्ष अघि  आउने महान राजाको नाम राखेका थिए ।

यशैयाले आउनु हुने शाखा  को बारेमा सबै भन्दा पहिला लेखेका थिए। दाऊदको खत्म भइसकेको राजवंशमा एउटा आउनु हुने ‘पुरूष’ सँग बुद्धि र सामर्थ्य हुनेछ। यर्मियाले यसको आगाडी यो भने कि यो शाखा  लाई परमेश्वर – को नाउँले चिन्ने छन् जो कि सृष्टिकर्ताको लागि यहूदिहरुद्वारा उपयोग गरिने नाउँ र यही हाम्रो धार्मिकता हुनेछ।

जकरियाले शाखा  को विषयलाई अगाडी बढाउदै

जकरिया मन्दिरको पुर्ननिर्माणको लागि बेबीलोनको दासत्व बाट फर्के
जकरिया मन्दिरको पुर्ननिर्माणको लागि बेबीलोनको दासत्व बाट फर्के

ऋषि – भविष्यद्वक्ता जकरिया 520 ईसा पूर्वमा रहे, जब यहूदी उनीहरुको पहिलो दासत्वबाट यरूशलेम तर्फ फर्किन थाले। उनीहरु फर्के पश्चात, यहूदीहरुले उनीहरुद्वारा नष्ट  गरिदिएको मन्दिरलाई पुर्ननिर्माण गर्न आरम्भ गरे। यसका महायाजक यहोशू  थिए, र त्यो मन्दिरमा  याजकीय सेवकाईको पुन: आरम्भ गरि रहेको थियो। ऋषि – भविष्यद्वक्ता जकरिया, ले आफ्नो साथी यहोशू, महायाजक साथ मिलेर, यहूदीहरुलाई फर्किनुमा अगुवाई प्रदान गरेका थिए। यहाँ परमेश्वरले- जकरियाद्वारा– यहोशूको बारेमा भनिएको कुराहरु, यहाँ तल दिइएको छ:

“परमप्रभुको यो वचन मकहाँ आयो …सुन र चाँदी लिएर एउटा मुकुट बना, र त्‍यो यहोसादाकको छोरो प्रधान पूजाहारी यहोशूको शिरमा लगाइदे। त्‍यसलाई भन्, ‘सर्वशक्तिमान्‌ परमप्रभु यसो भन्‍नुहुन्‍छ: हेर, यो मानिस जसको नाउँ हाँगो हो, त्‍यो आफ्‍नो ठाउँमा बढ्‌नेछ, र परमप्रभुको मन्‍दिर बनाउनेछ …र आफ्‍नो सिंहासनमा विराजमान भएर राज्‍य गर्नेछ, र त्‍यो सिंहासनमा एक जना पूजाहारी हुनेछ। अनि दुवैको बीचमा मिलाप हुनेछ’।” (जकरिया 6:9-13)

शाखा! 200 वर्ष पहिले यशैयाद्वारा आरम्भ गरिएको थियो, यर्मियाद्वारा 60 वर्ष पहिले वृद्धि भएको विषयमा, जकरियाद्वारा यसलाई अझै अगाडी ‘शाख’ को रूपमा विस्तारित गरीएको छ, यद्यपि, यस राजवंशलाई समाप्त गरिदिएको थियो। एउटा बर को वृक्ष जस्तै, यो शाखा यसको एउटा मृत जराबाट पुन: जीवित भई अगाडी बढ्दै जान्छ। यस शाखा  लाई अब ‘मेरो सेवक’ – परमेश्वरको सेवक भनि पुकारिएको छ। कुनै प्रकारले 520 ईसा पूर्वमा यरूशलेममा बस्ने जकरियाको सहकर्मी यहोशू  महायाजक, आउने वाला शाखा  को प्रतीक थिए। तर कसरी? यसमा भनिएको छ कि ‘एकै दिन’ मा परमेश्वरद्वारा अधर्मलाई हटाइने छ। यो कसरी घटित हुनेछ?

शाखा : याजक र राजालाई एकतामा ल्याउदै  

जकरियाले केहि समय पछि यो वर्णन गर्छन। यसलाई बुझ्नको लागि हामीले याजक र राजाको भूमिकाहरुलाई बुझ्न आवश्यक छ, जुन कि पुरानो करारमा निकै कठोरता साथ एक अर्का सँग पृथक थिए। कुनैपनि राजा याजक हुन् सक्दैन थिए र कोई पनि याजक राजा बन्न सक्दैन थिए। याजकको भूमिका परमेश्वर र मानिस मध्यमा पापहरुको प्रयाश्चितको लागि अर्पित गरिने भेंट बलिदानहरुको मध्यस्थताको कार्य गर्नु थियो, र राजाहरुको उत्तरदायित्व आफ्नो सिंहासन देखि धार्मिकता साथ राज्य गर्नु थियो। दुवै नै महत्वपूर्ण थिए; तर दुवै नै एक अर्का बाट भिन्न थिए। तर, जकरियाले लेखे कि भविष्यमा:

‘परमप्रभुको यो वचन मकहाँ आयो: “….सुन र चाँदी लिएर एउटा मुकुट बना, र त्‍यो यहोसादाकको छोरो प्रधान पूजाहारी यहोशूको शिरमा लगाइदे। त्‍यसलाई भन्, ‘सर्वशक्तिमान्‌ परमप्रभु यसो भन्‍नुहुन्‍छ: हेर, यो मानिस जसको नाउँ हाँगो हो, त्‍यो आफ्‍नो ठाउँमा बढ्‌नेछ, र परमप्रभुको मन्‍दिर बनाउनेछ। त्‍यसले नै परमप्रभुको मन्‍दिर बनाउनेछ…र आफ्‍नो सिंहासनमा विराजमान भएर राज्‍य गर्नेछ, र त्‍यो सिंहासनमा एक जना पूजाहारी हुनेछ। अनि दुवैको बीचमा मिलाप हुनेछ’।” (जकरिया 6:9-13)

यहाँ निर, पूर्व उदाहरणको विरूद्ध, जकरियाको दिनहरुमा (यहोशू) महायाजकको सिरमा शाखा  लाई चिन्ह स्वरूप राजाको मुकुटको रूपमा धारण गर्न पर्ने थिए। (स्मरण राखौं कि यहोशू ‘आउने कुराहरुको प्रतीकात्मक’ थिए)। महायाजक, यहोशू एउटा राजकीय मुकुटलाई एकै व्यक्तिमा राजा र याजकलाई एकीकृत गर्दै धारण गरि रहेका थिए – जुन याजकको सिंहासनमाथि विराजमान हुनु थियो। यसको अतिरिक्त, जकरियाले लेखे ‘यहोशू’ नै त्यस शाखा  को नाउँ थिए। यसको अर्थ के हो?

‘यहोशू’ र ‘येशू’ नाउँ

यसलाई बुझ्नको लागि हामीलाई पुरानो करारको अनुवादको इतिहासको समीक्षा गर्न आवश्यक छ। हिब्रू भाषाको मूल पुरानो करार 250 ईसा पूर्व मा ग्रीक भाषामा अनुवादित भएको थियो, यसलाई हामीले सेप्तुआजिन्त अर्थात् सप्तति अनुवादको नाउँ देखि चिनिन्छ। अहिले पनि यो व्यापक रूपमा उपयोग हुन्छ, हामीले देखेका छौँ कि कसरी ख्रीष्ट ले सबै भन्दा पहिला सेप्तुआजिन्तको उपयोग गर्नु भयो  र यहाँ निर हामीले ‘यहोशू’ को लागि त्यही विशलेषणको उपयोग गर्ने छौँ

'यहोशू'= 'येशू' दुवै नै हिब्रू 'यहोशुआ' नाउँ देखि आएको हो।
‘यहोशू’= ‘येशू’ दुवै नै हिब्रू ‘यहोशुआ’ नाउँ देखि आएको हो।

जस्तै कि तपाईले चित्रमा देख्न सक्नु हुन्छ, यहोशू को मूल हिब्रू नाउँ ‘यहोशुआ’  को अंग्रेजी लिप्यंतरण हो। वृत्त-खण्ड # 1 बाट यो थाहा पाउन सकिन्छ कि कसरी 520 ईसा पूर्वमा जकरिया ले ‘यहोशू’ लाई  हिब्रू भाषामा लेखेका थिए । यो अंग्रेजीमा ‘यहोशू’ को नाउँदेखि  लिप्यंतरित भएको हो (# 1 => # 3)। हिब्रु भाषा को ‘यहोशुआ’ अंग्रेजी भाषामा  यहोशू  नै हो । जब सेप्तुआजिन्त को अनुवाद 250 ईसा पूर्वमा हिब्रू भाषा देखि  ग्रीक  भाषामा भयो, तब यहोशुआ लाई ईसोऊस  मा लिप्यंतरण (#1 => #2) गरिएको थियो। हिब्रू भाषाको ‘यहोशुआ’  ग्रीकमा ईसोऊस  नै  हो। जब ग्रीकको  अनुवाद अंग्रजी भाषामा गरिएको थियो, तब ईसोऊसको लिप्यंतरण ‘ज़ीजस’ अर्थात् येशू (#2 => #3)मा गरिएको थियो। ग्रीक भाषाको ईसोऊस अंग्रेजी भाषामा येशू  नै हो ।

जब हिब्रू भाषामा पुकारने गर्द थिए, तब येशू लाई यहोशुआ भनि पुकारने गर्द थिए,तर ग्रीकको नयाँ करारमा उहाँको नाउँलाई  ‘ईसोऊस’  भनेर लेखियो – सठीकता साथ त्यस्तै गरी जसरी ग्रीकको सेप्तुआजिन्त ले यस  नाउँलाई लेखेका थिए। जब नयाँ करारलाई ग्रीक देखि अंग्रेजी भाषामा अनुवादित गरियो (#2 => #3) तब ‘ईसोऊस’ ‘येशू’को नाउँ एउटा परिचित लिप्यंतरण थियो। यसरी, ‘येशू’ को नाउँ= ‘यहोशू’, को साथ एउटा मध्यवर्ती ग्रीक अवस्था देखि ‘येशू’ को साथ, र ‘यहोशू’ को साथ हिब्रू भाषा देखि सिधै आएको हो । दुवै नै नासरतको येशू र 520 ईसा पूर्व को  यहोशू महायाजक एकै नै व्यक्तिको नाउँ हो, जसलाई उनको मूल हिब्रू भाषामा ‘यहोशुआ’ भनि बोलाउने गर्द  थिए । ग्रीकमा दुवैलाई ‘ईसोऊस’  भनि बोलाउने गर्द थिए। यो बरगद = बर (लिप्यंतरण) = बर = फिकस बेंगलेंसिस (यसको लैटिन मा शास्त्रीय नाम) को सदृश हो।

नासरतको येशू नै शाखा हो  

अब जकरिया द्वारा गरिएको भविष्यद्वाणीले अर्थ दिन्छ। जुन भविष्यद्वाणी 520 ईसा पूर्वमा गरिएको थियो, त्यसमा आउने हुने शाखा को नाउँ येशू हुनेछ, जसले सिधा नासरत को ‘येशू’  को तर्फ संकेत गरिरहेको छ।

जकरियाको अनुसार, आउनु हुने येशू ले,  राजा र याजकको भूमिकाहरुलाई एकीकृत गरि दिनु हुनेछ । यस्तो कुन कार्य थियो, जुन याजकहरुले गरेका थिए? मानिसहरुको प्रतिनिधित्व गर्दै, उनीहरुको पापहरुको लागि परमेश्वरको सामु  प्रयाश्चितको लागि भेट स्वरूप बलिदान चढ़ाउद थिए। बलिदानहरु द्वारा याजकहरुले मानिसहरुको पापहरुलाई ढाकी दिने गर्द थिए। यसैगरी, आउनु हुने शाखा ‘येशू’  एउटा यस्तो बलिदान को रुप मा हुनुहुन्थियो जस द्वारा यहोवा परमेश्वर ‘एकै दिनमा मानिसको अधर्मलाई हटाई दिनु हुनेछ – यो त्यो दिन थियो, जुन दिन येशू ले  स्वयं लाई बलिदान को रूपमा अर्पित गर्नु भएको थियो। पापहरुलाई हटाई दिनुको कारण, मृत्युको सामर्थ्यले हामी माथिको अधिकारलाई हराएको थियो।

नासरतको येशू सुसमाचारहरु भन्दा बाहिर पनि राम्रो संग ले परिचित राख्नु हुन्थियो। यहूदी ताल्मुद, जोसीफुस र इतिहासको अन्य लेखकहरुले येशूको बारेमा, चाहे उनीहरु शत्रु रहें वा मित्र, सदैव उहाँलाई ‘येशू’ वा  ‘ख्रीष्टको’ को रूपमा उद्धृत गरिएको छ, यसै कारण उहाँको नाउँलाई सुसमाचारहरु द्वारा अविष्कृत गरिएको थिएन।

किनकी यिशै र दाऊद उहाँको पूर्वज हुन, त्यसैले, येशू ‘यिशै को ठूटो’ मा निक्लेर आयो। येशू सँग बुद्धि र समझ यस्तो  स्तर सम्म थियो, कि जसले उहाँलाई अन्य सबैभन्दा पृथक गर्दछ। उहाँको चतुराई, शान्ति र अंतर्दृष्टि दुवै आलोचकहरु र अनुयायिहरुलाई निरन्तर प्रभावित गर्दछ। सुसमाचारहरुमा वर्णन उहाँको आश्चर्यकामको माध्यम बाट उहाँको समार्थ्यलाई नकार्न सकिदैन। कसैले पनि, उहाँ माथि विश्वास नराख्ने चुनाव राख्न सक्ने थिए; तर, कसैले पनि, उहाँलाई अनदेखा गरेनन। यशैया  ले  भविष्यवाणी गरे कि असाधारण बुद्धि र सामर्थ्य राख्नेको गुणवत्ता साथ येशू एक दिन यस शाखा  मा आउनु हुनेछ।

अब नासरत को येशूको जीवनको बारेमा सोचौ। उहाँ निश्चित रूपले एउटा राजा हुने दावा गर्नु भयो – वास्तवमा उहाँ नै राजा हुनुहुन्छ। यही नै ख्रीष्ट ‘ शब्दको अर्थ हो। तर पनि उहाँले जे यस पृथ्वीमा गर्नु भो त्यो वास्तवमा याजकीय कार्य थियो। याजकको कार्य यहूदी मानिसहरु तर्फ बाट आएको स्वीकारयोग्य भेंटको बलिदानहरुलाई अर्पित गर्नु थियो । येशूको मृत्यु यसकारणले नै महत्वपूर्ण थियो, किनकी, यो पनि परमेश्वरको सामु हाम्रो तर्फबाट अर्पण गरिएको एउटा भेंट थियो। उहाँको मृत्यु, न केवल यहूदिहरुको लागि मात्र तर अन्य कुनै व्यक्तिको पाप र आत्मग्लानिको प्रयाश्चित गर्दछ । पृथ्वीको पापको  जस्तो जकरियाले भविष्यद्वाणी गरे, त्यसै अनुसार एकै दिनमा हटाईएको थियो – त्यस दिन जब उहाँ मर्नु भयो र उहाँले हाम्रो सबै पापहरुको दण्ड तिरिदिनु भयो। आफ्नो मृत्युद्वारा उहाँले एक याजकको रूपमा सबै शर्तहरुलाई पूर्ण गरिदिनु भयो, जब कि उहाँलाई धेरैजसो ‘ख्रीष्ट’ वा  राजाको नाउँले चिन्न थियो। त्यस पश्चात् आफ्नो पुनरुत्थान मा, उहाँले मृत्यु माथि आफ्नो सामर्थ्य र अधिकारलाई देखाउनु भयो। उहाँले यी दुवै भूमिकाहरुलाई एकीकृत गरि दिनु भयो। शाखा, उहाँ नै हुनुहुन्छ, जसलाई निकै पहिला देखि नै ‘ख्रीष्ट’, याजकीय-राजा भनि पुकारा गरिएको थियो। र यसै  नाउँको  भविष्यद्वाणी जकरिया द्वारा उहाँको जन्म भन्दा 500 वर्ष पहिला भइ सकेको थियो।

भविष्यद्वाणी आधारित प्रमाण

उहाँको दिनहरुमा, आज दिनहरु जस्तै, येशूले आलोचकहरुको सामना गर्नु पर्यो, जसले उहाँको अधिकार माथि प्रश्न गरे। उहाँको उत्तरले भविष्यद्वक्तहरुको तर्फ संकेत गर्द थियो, जो उहाँ भन्दा पहिला आएका थिए,जसले यो दावा गरेका थिए, कि उनीहरुले ऊहाँको जीवनलाई पहिला बाट नै देखिसकेका थिए। यहाँ एउटा उदाहरण दिएको छ, जसमा येशूले उहाँको विरोधमा हुनेहरुलाई यसरी उतर दिनु भयो:

… विषयमा गवाही दिने, ती नै धर्मशास्‍त्र हुन्.. (यूहन्‍ना 5:39)

अर्को शब्दमा, येशूले दावा गर्नु भयो कि पुरानो करारमा धेरै आघि बाट नै उहाँको जीवनको बारेमा भविष्यद्वाणी गरिएको थियो। किनकि मानवीय सहज ज्ञानले  हजार वर्षको भविष्यलाई पूर्वकथित बनाउन सक्दैन, त्यसैले, येशूले भन्नुभयो कि यहि नै त्यो प्रमाण हो जसले यो पुष्टि गर्छ कि वास्तवमा उहाँ मानिस जातिको परमेश्वरको योजनाको अनुसार आउनु भएको थियो। आज पनि हाम्रो लागि यी सब कुराहरु पुष्टि गर्नको लागि पुरानो करार उपलब्ध छ।

अहिले सम्म जे पनि पुरानो करारको भविष्यद्वक्ताहरुले भनेका थिए, आउनुहोस त्यी सबैलाई सारंशित गरौं। येशूको आगमनको संकेत मानवीय इतिहासको आरम्भ मा नै दिएको थियो। तब अब्राहमले त्यस स्थानको भविष्यद्वाणी गरे कि येशूको बलिदान कहाँ निर हुनेछ, जब कि निस्तार चाडको वर्षको दिनको भविष्यद्वाणी गरे। हामीले देख्यौ कि भजनसंग्रह 2 एस्तो भजन हो, जसमा आउने हुने राजाको लागि ख्रीष्ट  नामक पदको  उपयोगको भविष्यद्वाणी गरिएको थियो। यहाँ यस लेखमा हामीले उहाँको वंशको रेखा, उहाँको याजकीय सेवकाई र उहाँको नाउँको भविष्यद्वाणीलाई देखेका छौ। के तपाईले सोच्न सक्नुहुन्छ कि इतिहासमा कोहि यस्तो अरु व्यक्ति छन, जसलाई नासरतको येशूको तुलनामा भन्दा धेरै भविष्यद्वाणी पुरानो करारमा  भविष्यद्वक्ताहरुले यस्तो  सूक्ष्मताले अरुको लागि गरेका छन्?

सांरश : जीवनको वृक्षलाई सबैको लागि प्रस्तावित गरिएको थियो

यो पहिलोको शाखाले कसरी र कुन कुराको भविष्यद्वाणीलाई पूरा गर्नको लागि गरिएको थियो, सावित्री र सत्यवान्को कथालाई प्रकाशित गर्द छ। शुद्ध सावित्री जस्तै, शाखा आफ्नो प्रेमीको लागि मृत्युको सामना गर्दछन। तर पतिको लागि पत्नीको प्रेमको अपेक्षा, यस  शाखा सँग सामर्थी बलिदानात्मक प्रेम छ, जसले आत्मिक पत्नीलाई प्राप्त गर्दछ, जसले सदैको लागि उनलाई मृत्यु देखि बचाईराख्नेछन।

एउटा बरको रुख जस्तै अमर र निरन्तर जिउदो रहने वृक्षको चित्र, बाइबलको अन्तिम अध्यायमा पनि पाइन्छ, जहाँ निर एक पटक फेरी भविष्यको तर्फ हेर्दै,  अर्को ब्रह्माण्डलाई चित्रित गर्दछ, जसमा ‘जीवनको जलको नदी’ बग्दछ, जहाँ

“त्‍यस नदीका किनारमा जीवनको वृक्ष थियो; जसले हरेक महिना बाह्रै किसिमका फलहरू दिइरहन्‍थ्‍यो, त्‍यसका पातहरूचाहिँ जाति-जातिहरूलाई निको पार्नका निम्‍ति थिए।” (प्रकाश 22:2)

यसरी नै, सबै जातिहरुका मानिस – जसमा तपाई पनि सम्मिलित हुनुहुन्छ – दुवै मृत्यु देखि छुटकारा र जीवनको  वृक्षको समृद्धि – जो कि वास्तवमा  अमरत्व पाएको बरको वृक्ष हो – जसलाई अनुभव गर्न आमंत्रित गर्रिएको छ। तर पुरानो करारको ऋषि-भविष्द्वक्तहरुले हाम्रो लागि यो भविष्यद्वाणी गरेका छन कि यसको लागि सबै भन्दा पहिलो “काटने ” शर्त निर्धारित छ , जुन हामीले आगाडी हेर्नेछौ।

एक दृढ़ बर जस्तै वट सावित्री मा: शाखाको चिन्ह

वट-वृक्ष, बरगद वा बरको वृक्ष दक्षिण एशिया आध्यात्मिकतामा केन्द्रिय स्थान राख्द छ र यो भारतको राष्ट्रीय वृक्ष हो। यो यम सँग जोडिएको छ, जुन कि मृत्युको देवता हुन, त्यसैले, यसलाई अक्सर शमशान भूमि निकट लगाइन्छ। यसको पुन: अँकुरित हुने क्षमताको कारण यसको आयु लामो हुन्छ र यो अमरताको प्रतीक हो। एउटा घटना बरको वृक्षको तल भएको थियो, जसमा सावित्री ले आफ्नो मृत पति र राजा सत्यवानलाई जीवन दान दिनको लागि यम सँग मोल भाव गरेकी थिन, ताकि उनलाई एउटा पुत्र प्राप्ति हुन सकोस् – वट पूर्णिमा र वट सावित्रीको वार्षिक उत्सवहरुलाई यसकारण नै स्मरण गरिद्छ।

केहि यसको जस्तै नै एउटा वृतान्त बाइबलको पुरानो करारमा पनि पाइन्छ। त्यहाँ निर एउटा मृत वृक्ष…पुन: जीवन मा फर्किएर आएको…राजाहरुको मृत वंश रेखा बाट एउटा नया पुत्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। यस वृतान्तमा सबैभन्दा ठूलो अन्तर यो हो, यसमा एउटा भविष्य-को-तर्फ हेर्दै भविष्यद्वाणी गरिएको छ र यसलाई सयौं वर्ष देखि विभिन्न भविष्द्वक्ताहरु (ऋषिहरु) द्वारा विकसित गरिएको थियो। यो मिश्रित कथा कसैको  आगमनको भविष्यवाणी गरि रहेको थियो। जुन व्यक्ति ले पहिलो पटक यस कथालाई बताए, त्यी यशैया (750 ईसा पूर्व) थिए, जस माथि अझै अधिक विस्तार उनी पश्चात् आउने वाला ऋषिहरु-भविष्यद्वक्ताहरु ले – मृत वृक्ष बाट निस्किने शाखा  को रूपमा गरे।

यशैया र शाखा

यशैया ऐतिहासिक रूपमा पुष्टि गरिने समयमा रहन्थे, जसलाई तल दिएको समयरेखामा देखिएको छ । यो समयरेखा यहूदियहरुको इतिहास बाट लिएको हो

यशैयालाई ऐतिहासिक समयरेखामा देखिएको छ। उहाँ इस्राएलको दाऊदवंशीय राजाहरुको समयकालमा हुनुहुन्थ्यो।
यशैयालाई ऐतिहासिक समयरेखामा देखिएको छ। उहाँ इस्राएलको दाऊदवंशीय राजाहरुको समयकालमा हुनुहुन्थ्यो।

तपाई हेर्न सक्नु हुन्छ कि यशैयाको पुस्तक दाऊदको राजकीय वंशकाल (1000-600 ईसा पूर्व) को समयमा यरूशलेमदेखि लिएको हो। यशैयाको समय (750 ईसा पूर्व) मा यो वंश र यहूदी साम्राज्य भ्रष्ट भइ सकेको थियो । यशैयाले राजाहरुलाई परमेश्वर र मोशाको दस आज्ञाहरुको भलाई र भावनाहरुको तर्फ फर्की आउने अनुरोध गरे। तर  यशैयालाई यो थाहा थियो कि इस्राएलले पश्चाताप गर्दैन, त्यसैले उनले पहिलेबाट नै यो देखेका थिए कि यो राज्य नष्ट गरिदिने छ र यस राज्यको राजाहरुको शासन पनि समाप्त हुने छ।

उनले यी राजवंशको लागि एउटा प्रतीकको उपयोग गरे, त्यो एउटा ठुलो बरको वृक्षको जस्तै चित्रित गरेको थियो। यो वृक्ष राजा दाऊदको पिता यिशैको जरामा आधारित थियो। यिशैमा आधारित भएको राजाहरुको राजवंश दाऊदको साथ आरम्भ भएको थियो, र उनको उत्तराधिकारी, राजा सलोमन को साथमा अगाडी बढयो, र यस प्रकारले एउटा पश्चात् अर्को राजा आउने द्वारा अगाडी वृद्धि भयो। जस्तै कि तल दिएको चित्रमा चित्रित गरिएको छ, वृक्ष निरन्तर वृद्धि हुदै गयो, जब राजवंशको आउनु हुने पुत्र राज्य गर्न थाले ।

यशैया द्वारा राजवंशको लागि उपयोग गरेको चित्र एउटा ठूलो बरको वृक्ष जस्तै, जसको आफ्नो जरा - यिशै ले वृक्षको ठूटोलाई विस्तार गर्दछ।
यशैया द्वारा राजवंशको लागि उपयोग गरेको चित्र एउटा ठूलो बरको वृक्ष जस्तै, जसको आफ्नो जरा – यिशै ले वृक्षको ठूटोलाई विस्तार गर्दछ।

पहिला एउटा वृक्ष…त्यसको पश्चात् एउटा ठूटो….तत्पश्चात् एउटा शाखा

यशैयाले चेतावनी दिएका थिए कि यस वृक्षलाई शीघ्र नै काट्दै, यसलाई एउटा मृत ठूटोको रूपमा छोडी दिने छन्। यहाँ निर यस्तो दिएको छ कि उनले कसरी यस वृक्षलाई चित्रित गरे जो परिवर्तित हुँदै एउटा ठूटो र शाखाको रहस्य बन्यो:

“यिशैको ठुटाबाट एउटा टुसा निस्‍कनेछ, त्‍यसका जराहरूबाट निस्‍केको हाँगाले फल फलाउनेछ। परमप्रभुका आत्‍मा उहाँमा रहनुहुनेछ- बुद्धि र समझका आत्‍मा, सल्‍लाह र शक्तिका आत्‍मा, ज्ञान र परमप्रभुको भयको आत्‍मा अनि परमप्रभुको भयमा नै-उहाँ प्रसन्‍न हुनुहुनेछ।” (यशैया 11:1-2)

यशैयाले चेतावनी दिएकी राजवंश एक दिन मृत ठूटोको जस्तै हुनेछ
यशैयाले चेतावनी दिएकी राजवंश एक दिन मृत ठूटोको जस्तै हुनेछ

यस ‘वृक्ष’लाई काट्न लगभग 600 ईसा पूर्व, यशैयाको 150 वर्ष पश्चात् घटित भयो, जब बेबीलोनले यरूशलेममा विजय प्राप्त गर्दै, यसका जातिहरु र राजालाई बेबीलोनले तानेर बन्धुवाई बनाए (माथि दिएको समयरेखामा रातो रंगको समयकाल)। यसमा यहूदियहरुको दासत्व आरम्भ भयो – जसमध्य केहि भारतमा निर्वासित भए। यिशै राजा दाऊदको पिता थिए, र त्यसै कारण उनी  दाऊद वंशीय राजवंशको मूल वा  ठूटो थिए। “यिशैको ठूटो” यसैकारण भताभूंग भएको दाऊदको राजवंशको एउटा रूपक थियो। सावित्री र सत्यावान् को कथामा, एउटा राजाको मृत पुत्र- सत्यावान् थिए। भविष्द्वाणीमा राजाहरुको राजवंशको राजकीय रेखाको अन्त एउटा  ठूटोमा गएर मृत्यु हुनेछ र राजवंश स्वयं आफै मर्नेछ।

शाखा: आउने हुने उहाँ को रूपमा एउटा  दाऊदको बुद्धिमानी हो  

यिशैको मृत ठूटोमा डालीको फूट निसक्नु
यिशैको मृत ठूटोमा डालीको फूट निसक्नु

तर भविष्यवाणीले भविष्यमा एउटा बरको वृक्षसंग जोडिएको चित्रलाई राजाहरुको रूप मा काट्ने तुलनामा निकै आगाडी सम्म देखे। जब बरको बिउको जीवन आरम्भ गर्दछ, धेरैजसो त्यसले अन्य वृक्षको ठूटो माथि गर्दछ। ठूटो अकुँरित हुन लागेको बरको वृक्षको पोषण गर्दछ। तर एक पटक जब बरको बिरुवाको स्थापना हुन्छ, तब यसले पोषित गर्ने ठूटो धेरै अधिक वृद्धि हुँदै जान्दछ र निकै लामो समय सम्मको जीवन व्यतीत गर्दछ। यस ठूटोलाई यशैयाले  पहिले बाट नै एउटा नयाँ ठूटोको रूपमा यसको जरा बाट अकुँरित भएको- एउटा शाखाबाट एक पटक वृक्षमा परिवर्तित हुदै गरेको देखेका थिए। यशैयाले यस चित्रको उपयोग गरे र यसको भविष्यद्वाणी गरे कि एक दिन भविष्यमा एउटा ठूटो, जसलाई एउटा शाखा को रूपमा चिनिनेछ, एउटा मृत ठूटोमा प्रगट हुनेछ, ठीक त्यसै गरी जसरी बरको शाखाहरु वृक्षको शाखाहरुमा नै फूँट निकाल्न छन। यस शाखालाई “उहाँ” भनि उद्धृत गरिएको छ, यस प्रकार यशैयाले एउटा विशेष व्यक्तिको कुरा गरेको छन् लागि,जसलाई राजवंशको नष्ट गरिदिए पश्चात् दाऊदको राजकीय रेखामा निस्केर आउने छ। यस व्यक्तिसंग ज्ञान, सामर्थ र यस्तो बुद्धिको यस्तो क्षमता हुनेछ कि मानौ यो परमेश्वरको आत्मा उहाँको माथि बास गरि रहेको छ।

एउटा पोषित गर्ने शाखासँग बरको वृक्ष वृद्धि गर्दै । शीघ्र नै यसको र अधिक शाखाहरु र जराहरु को फूट निस्किन्छ ।
एउटा पोषित गर्ने शाखासँग बरको वृक्ष वृद्धि गर्दै । शीघ्र नै यसको र अधिक शाखाहरु र जराहरु को फूट निस्किन्छ ।

पौराणिक कथाहरुमा बरको वृक्ष धेरै शाताब्दिहरु सम्म अमरताको प्रतीक मानिन्छ। यसको कल्पित जरा अतिरिक्त शाखाहरु बनाउने माटमा वृद्धि हुन्छ। यो दीर्घायुको प्रतीक हो र यस प्रकार ईश्वरीय सृष्टिकर्ताको प्रतिनिधित्व गर्दछ । यशैया  द्वारा 750 ईसा पूर्वमा यस शाखालाई देखेका थिए, जसलाई यसप्रकारको ईश्वरीय गुण हुनेछ र यो राजवंशीय “ठूटो” को लुप्त हुने पश्चात् लामो आयु सम्म जीवित रहनेछ ।

यशैया र शाखा

ऋषि-भविष्यद्वक्ता यशैयाले एउटा मार्ग-सूचक स्तम्भ बनाए, ता कि मानिसले भविष्यमा प्रगट हुने घटनाहरुलाई बुझ्न सकुन। तर यो धरै चिन्हहरु मध्य उनी द्वारा दिइएको एउटा चिन्ह थियो। यर्मिया, यशैया भन्दा 150 वर्ष पूर्व, लगभग 600 ईसा पूर्व मा, तब थिए जब दाऊदको राजवंशलाई उनको आंखाको अगाडी नष्ट गरी दिइएको थियो, उनले यस्तो लेखे:

परमप्रभु भन्‍नुहुन्‍छ: हेर यस्‍ता दिन आउँदैछन्, जब म दाऊदको वंशबाट एउटा धार्मिक हाँगा खड़ा गर्नेछु, एक जना राजा जसले बुद्धिसित राज गर्नेछन्, र जे उचित र ठीक छ त्‍यही तिनले देशमा गर्नेछन्‌। तिनको समयमा यहूदा बचाइनेछ र इस्राएल सुरक्षितसाथ रहनेछ। जुन नाउँले तिनी कहलाइनेछन्‌ त्‍यो यही हो: परमप्रभु हाम्रा धार्मिकता।”(यर्मिया 23:5-6)

यर्मियाले दाऊदको राजवंशलाई यशायाहको शाखा माथि विस्तार गरे। यो शाखा एउटा राजा पनि हुनेछ। तर यहाँ दाऊद वंशीय पहिलो राजाहरु जस्तै होइन, जसलाई ठूटो जस्तै काटिएको थियो।

शाखा : परमप्रभु हाम्रो धार्मिकता

यस शाखामा भिन्नता उहाँको नाउँमा देख्न सकिन्छ। उहाँ सँग परमेश्वरको मात्र नाउँ (‘यहोवे’ – परमेश्वरको लागि यहूदिहरु द्वारा उपयोग गरिने नाउँ) हुनेछ, यस कारण एउटा बरको वृक्ष जस्तै यस शाखा लाई एउटा आलौकिक चित्र दिएको छ। उहाँ साथै ‘हाम्रो’ (हामी मानिसहरुको) धार्मिकता  पनि हुने।

जब सावित्रीले यमको साथमा आफ्नो पति, सत्यावान्को मृत शरीरको लागि विवाद गरिन, तब त्यो उनको धार्मिकता थिए, जसले उनलाई मृत्यु (यम) को सामना गर्न को लागि सामर्थ्य प्रदान गर्यो। तर, जस्तो कि कुम्भ मेला नामक लेखमा ध्यान दिइएको छ, हाम्रो समस्या हाम्रो भ्रष्टतापाप है, र यस कारण हाम्रो साथ ‘धार्मिकता’ को कमी छ। बाइबलले हामीलाई यो भन्दछ कि त्यसैले हाम्री सँग मृत्युको सामना गर्न को लागि सामर्थ्य थिएन। सत्य यो हो कि कि हामी यसको विरूद्ध असहाय छौं:

…ताकि मृत्‍युद्वारा नै मृत्‍युको शक्ति भएकोलाई, -अर्थात्‌ दियाबलसलाई उहाँले नष्‍ट गरून्- र मृत्‍युको डरले आजीवन बन्‍धनमा परेकाहरूलाई उहाँले मुक्त गरिदेऊन्‌।” (हिब्रू 2:14ब-15)

बाइबलमा यमलाई शैतानको रूपमा दर्शाएको छ, जो सँग हामी माथि मृत्युको सामर्थ्य प्रदान गरिएको छ। सत्य यो हो कि, ठीक त्यसै नै गरि जसरी यमले सत्यावान् को शरीरको लागि विवाद गरि रहेको थियो, बाइबलको एउटा  स्थानमा शैतानद्वारा एउटा शरीरको माथि विवाद गर्ने वृतान्त लाई उल्लेखित गर्दछ, जब

…प्रधान दूत मिखाएलले पनि मोशाका लाशको विषयमा दियाबलससँग विवाद गर्दा त्‍यसलाई निन्‍दापूर्ण दोष लाउन साहस नगरी “प्रभुले तँलाई हप्‍काऊन्” भनेथे। (यहूदा 1:9)

त्यसैले, जब शैतानसँग सावित्री र सत्यवान् को कथामा यम जस्तै मोशा जस्तो एउटा सज्जन भविष्द्वक्ताको शरीर माथि विवाद गर्ने अधिकार छ, तब त्यस सँग निश्चित रूपले हाम्रो पाप र भ्रष्टताको कारण हामी माथि आउने मृत्यु- माथि पनि अधिकार छ। यहाँ सम्म कि प्रधान स्वर्गदूतले यो सम्म स्वीकार गरे कि केवल प्रभु – सृष्टिकर्ता परमेश्वर – सँग मात्र मृत्युको विषयमा शैतानलाई हप्काउने अधिकार छ। र यहाँ ‘शाखा’ मा एउटा प्रतिज्ञा दिइएको छ कि भविष्यमा प्रभु परमेश्वर हामी मा उहाँको ‘धार्मिकता’ लाई रोप्नु हुन्छ, ता कि हामी मृत्यु माथि विजय प्राप्त गर्न सकौं। तर कसरी? जकरियाले यस विषय माथि अझै अधिक विस्तार गर्दै आगाडीको वृतान्तलाई आउनु हुने शाखा को नाउँ  को भविष्यद्वाणी गर्दै पूरा गर्दछन, जसले सावित्री र सत्यवान्को मृत्यु (यम) माथि विजय प्राप्त गर्दै कथाको समान्तर गर्छ – जसलाई हामीले  अर्को लेखमा हेर्ने छौँ।

कुरुक्षेत्र युद्धमा जस्तै: ‘अभिषिक्त’ शासकको भविष्यवाणी गरिएको छ

भगवद् गीता महाभारत महाकाव्यको ज्ञानको केन्द्र हो। गीता (गीत) को रूपमा लेखिएको भए पनि आज यो सामान्यतया पढिन्छ। कुरुक्षेत्रमा भएको महान् युद्धको ठीक अगाडि भगवान कृष्ण र शाही योद्धा अर्जुनको बिचको वार्तालाप गीताले वर्णन गरेको छ – शाही परिवारको दुई पक्ष बिचको युद्ध । यो आउँदै गरेको युद्धमा एक अर्काको विरोध गर्दै यो लडाकु र पुराना शाही वंशको संस्थापक, राजा कुरुको वंशका दुई शाखाका शासकहरू थिए । पांडव र कौरव चचेरे भाईहरूले वंशको कुन पक्षले शासन गर्ने अधिकार पाउने भन्ने बारेमा युद्ध गर्न लागेका थिए  – पाण्डव राजा युधिष्ठिर वा कौरव राजा दुर्योधन। दुर्योधनले युधिष्ठिरको सिंहासन कब्जा गरेका थिए त्यसैले युधिष्ठिर र उनका पाण्डव सहयोगीहरू यसलाई फिर्ता लिन युद्धमा लागिरहेका थिए । पाण्डव योद्धा अर्जुन र भगवान कृष्ण बीचको भगवद् गीता वार्तालापमा आत्मिक स्वतन्त्रता र आशिष्‌ पाउने कठिन परिस्थितिहरूमा साँचो बुद्धिमा केन्द्रित छ ।

भजनसंग्रह बाइबलको हिब्रू वेद पुष्थकन महाकाव्यको बौद्धिक साहित्यको केन्द्रबिन्दु हो । यद्यपि गीतहरू (गीताहरू) को रूपमा लेखिएको भए पनि तिनीहरू प्रायः पढिन्छ । भजन दुईले दुई विपक्षी सेनाहरू बीचको महान् युद्धको ठीक अगाडि उच्च परमप्रभु र उनका अभिषिक्त (= शासक) बीचको वार्तालापलाई वर्णन गर्दछ । यस आउँदै गरेको युद्धको दुबै तिर ठूला योद्धाहरू र शासकहरू छन् । एकातिर एक राजा जो पुरानो शाही वंशको संस्थापक पुर्खा राजा दाऊदको वंशज हो । कुन पक्षले शासन गर्ने अधिकार राख्ने भन्ने बारे दुबै पक्ष युद्ध गर्न गइरहेका थिए  । भजनसंग्रह २ र यहोवा र उनका शासकहरू बीचको कुराकानीले स्वतन्त्रता, बुद्धि र आशिष्‌को कुरालाई औंल्याउँछ ।

समान तपाईलाई लाग्दैन ?

भगवद् गीता संस्कृत वेदको ज्ञान बुझ्न बुझ्नको लागि फाटक हो, त्यसैले भजनहरू हिब्रू वेद (बाइबल) को ज्ञान बुझ्नको लागि फाटक हो । त्यो ज्ञान प्राप्त गर्न हामीलाई भजनसंग्रहको थोरै पृष्ठभूमि जानकारी र यसको मुख्य रचनाकार राजा दाउद  चाहिन्छ ।

राजा दाऊद को थिए भजनसंग्रह  के हुन् ?

https://en.satyavedapusthakan.net/wp-content/uploads/sites/3/2017/10/isaiah-sign-of-the-branch-timeline--1024x576.jpg

राजा दाउद, भजनसंग्रह  र अन्य हिब्रू ऋषिहरु र ऐतिहासिक समयसिमाका लेखन

तपाईं इजरायलीहरूको इतिहासबाट लिइएको समयसिमाबाट बुझ्न सक्नुहुन्छ कि दाउद लगभग १००० ईसापूर्वमा बाँचिरहेका थिए, ती हजारौं वर्ष पछि श्री अब्राहाम पछि र श्री मोशा भन्दा ५०० वर्ष पछि ।  दाउदले गोठालोको रूपमा आफ्नो परिवारको भेडा चराउन शुरू गरे । गोल्यत नाम गरेको एक जना ठूलो शत्रु र एक योद्धाले इस्राएलीहरूलाई जित्ने सेनाको नेतृत्व गर्यो र इस्राएलीहरू निरुत्साहित भए र तिनीहरू पराजित भए । दाऊदले गोल्यतलाई चुनौती दिए र उसलाई युद्धमा मारे । एक जवान गोठालो केटाको महान् योद्धामा भएको यो उल्लेखनीय जीतले दाऊदलाई प्रसिद्ध बनायो ।

यद्यपि, उनी लामो र गाह्रो अनुभवहरू पछि मात्र राजा बने किनकि उनका धेरै शत्रुहरू थिए, ती दुवै विदेशमा र इस्राएलीहरूको बिचमा पनि , जो  उनीहरूको बिरूद्धमा आएका थिए । अन्ततः दाऊदले आफ्ना सबै शत्रुहरूमाथि विजय हासिल गरे किनकि उनी परमेश्वरमा भरोसा राख्थे र परमेश्वरले उनलाई सहायता गर्नुभयो । बाइबलको हिब्रू वेदका केही पुस्तकहरू यी संघर्षहरू र दाऊदको विजयहरूको बयान गर्दछन् ।

दाउद पनि एक संगीतकारको रूपमा प्रसिद्ध थिए जसले परमेश्वरलाई सुन्दर गीतहरू र कविताहरू रचना गरे । यी गीतहरू र कविताहरू ईश्वरबाट प्रेरणा पाएका थिए र भजनसंग्रहको पुस्तक वेद पुष्थकनमा लेखेका थिए ।

भजनसंग्रहमाख्रीष्टको भविष्यवाणीहरू

एक महान राजा र योद्धा भए पनि, दाऊदले शाही वंशबाट आउँदै गरेको ‘ख्रीष्ट’ को बारेमा भजनमा लेखेका थिए जसले उनलाई शक्ति र अधिकारमा ग्रहण गर्थे । यहाँ ख्रीष्टलाई कसरी हिब्रू वेद (बाइबल) को भजनसंग्रह  २ मा प्रस्तुत गरिएको छ, भगवद् गीता जस्तो शाही लडाई दृश्य प्रस्तुत गर्दै ।

भजनसंग्रह २

1जाति-जातिहरू किन षड्‌यन्‍त्र रच्‍छन्‌,

र मानिसहरू किन व्‍यर्थका जाल रच्‍छन्‌?

2परमप्रभु र उहाँका ‘अभिषिक्त’ जनको विरुद्धमा पृथ्‍वीका राजाहरू खड़ा हुन्‍छन्‌,

र शासकहरू आपसमा सल्‍लाह गर्छन्‌।

3तिनीहरू भन्‍छन्‌, “हामी उनीहरूका साङ्‌लाहरू छिनालौं,”

“र उनीहरूका बन्‍धनहरू फुकाऔं।”

4स्‍वर्गमा विराजमान हुनुहुनेचाहिँ हाँस्‍नुहुन्‍छ, परमप्रभुले तिनीहरूको उपहास गर्नुहुन्‍छ।

5तब आफ्‍नो क्रोधमा उहाँले तिनीहरूलाई हप्‍काउनुहुनेछ,

र आफ्‍नो बल्‍दो कोपमा तिनीहरूलाई यसो भन्‍दै त्रस्‍त पार्नुहुनेछ:

6“मैले आफ्‍नो पवित्र पर्वत सियोनमा मेरो आफ्‍नो ‘राजालाई’ नियुक्त गरेको छु।”

7परमप्रभुको यो आदेश म घोषणा गर्नेछु, उहाँले मलाई भन्‍नुभयो, ‘तिमी मेरा पुत्र हौ, आज मैले तिमीलाई जन्‍माएको छु।’

8मसँग माग, र म जातिहरूलाई तिम्रो उत्तराधिकार तुल्‍याइदिनेछु,

र समस्‍त पृथ्‍वी तिम्रो निजी सम्‍पत्ति तुल्‍याइदिनेछु।

9फलामको राजदण्‍डले तिमीले तिनीहरूमाथि शासन गर्नेछौ,

र कुमालेको भाँड़ालाई झैँ तिमीले तिनीहरूलाई चकनाचूर पार्नेछौ।

10यसकारण हे राजा हो, बुद्धिमान्‌ होओ, पृथ्‍वीका शासक हो, सावधान!

11भय मानेर परमप्रभुको सेवा गर,

र कम्‍पनसाथ आनन्‍द मनाओ।

12पुत्रलाई चुम्‍बन गर, नत्रता उहाँ रिसाउनुहुनेछ, र तिमीहरू बाटैमा नष्‍ट हुनेछौ, किनभने उहाँको कोप चाँड़ै दन्‍कन्‍छ। ती सबै धन्‍य हुन्‌, जो उहाँको शरण पर्दछन्‌।

यहाँ उही खण्ड  हो तर ग्रीकबाट पहिले वर्णन गरिए अनुसार ।

भजन २: १-२ – मूल भाषामा हिब्रू र ग्रीक (LXX)

HebrewGreekEnglishनेपाली
א  לָמָּה, רָגְשׁוּ גוֹיִם;    וּלְאֻמִּים, יֶהְגּוּ-רִיק.   ב  יִתְיַצְּבוּ, מַלְכֵי-אֶרֶץ–    וְרוֹזְנִים נוֹסְדוּ-יָחַד: עַל-יְהוָה,    וְעַל-מְשִׁיחוֹ.1Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; 2 παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ. διάψαλμα.  1 Why do the nations conspire and the peoples plot in vain? 2 The kings of the earth rise up and the rulers band together against the Lord and against his Christ.1जाति-जातिहरू किन षड्‌यन्‍त्र रच्‍छन्‌, र मानिसहरू किन व्‍यर्थका जाल रच्‍छन्‌? 2परमप्रभु र उहाँका ‘ख्रीष्ट’ जनको विरुद्धमा पृथ्‍वीका राजाहरू खड़ा हुन्‍छन्‌, र शासकहरू आपसमा सल्‍लाह गर्छन्‌।    

कुरुक्षेत्र युद्धको नतीजा

तपाईले देख्न सक्नुहुन्छ, भजनसंग्रह  २ मा ‘ख्रीष्ट’ / ‘अभिषिक्त’ को प्रसंग भगवद्गीताको कुरुक्षेत्र युद्धसँग मिल्दोजुल्दो छ । तर जब हामी यति धेरै पहिले कुरुक्षेत्र युद्धको लडाईंको बारेमा सोच्दछौं भने केही मतभिन्नताहरू देखा पर्दछन् । अर्जुन र पाण्डवहरूले युद्ध जिते र यसैले त्यहाँ शक्ति र शासनको कब्जा कौरवबाट पाण्डवहरूमा भयो र युधिष्ठिरलाई हकदार राजा बनाइयो । सबै पांडव भाई र कृष्ण १८ दिनको युद्धमा बाँचे, तर केही मुठीभर मान्छेहरू मात्र बाँचे – सबै मारिए । तर युद्ध पछि ३६ बर्ष मात्र शासन गरेपछि युधिष्ठिरले यो सिंहासन त्यागेर अर्जुनका नाति परीक्षितलाई पदवी दिए । त्यसपछि उनी द्रौपदी र उनका भाइहरूसँग हिमालयको लागि प्रस्थान गरे । द्रौपदी र चार पाण्डवहरू – भीम, अर्जुन, नकुल र सहदेव यात्राको क्रममा मरे । युधिष्टिर आफैले स्वर्गमा प्रवेश प्रदान गरे । कौरवकी आमा गान्धारी कृष्णसँग युद्ध नरोकेको कारण  क्रोधित भइन्, त्यसैले उनीले उनलाई सराप्छिन् र युद्ध सकिएको  ३६ बर्ष पछि मारिए जब उनको अन्तर् – वंशको झगडाको कारण एक्कासी तीरले उनलाइ लाग्यो । कुरुक्षेत्र युद्ध र त्यसपछिको कृष्णको हत्याले संसारलाई कलियुगमा पुर्‍यायो ।

त्यसो भए कुरुक्षेत्र युद्धबाट हामीलाई के लाभ भयो ?

हाम्रो लागि कुरुक्षेत्र युद्धको लाभ

हाम्रो लागि,  हजारौं बर्ष पछि जिउने, हामी आफैंलाई बढी खाँचोमा पाउदछौ । हामी संसारमा बाची रहेका छौं जहाँ  निरन्तर पीडा, रोग, बुढेसकाल र मृत्युको छायाँमा बस्दछौं । हामी सरकारको अधीनमा बस्छौं जुन प्रायः भ्रष्ट हुन्छ र शासकहरू धनी र व्यक्तिगत साथीहरूलाई सहयोग गर्दछन । हामी धेरै तरिकाहरूबाट कलियुगको प्रभावहरू महसुस गर्दछौं ।

हामी भ्रष्टाचारलाई बढावा न दिने, कलियुगको अधीनमा नरहेको समाजको लागि र संसारमा कहिले नसकिने  पाप र मृत्युबाट व्यक्तिगत छुटकाराको लागि उत्सुक छौं ।

हाम्रो लागि भजनसंग्रह को आउदै गरेको  ‘ख्रिष्टको लाभ

भजनसंग्रह २ मा वर्णन गरिएको ‘ख्रिष्ट’ ले हाम्रा आवश्यकताहरू कसरी पूरा गर्दछ भनेर हिब्रू ऋषिहरुले वर्णन गर्दछन । यी आवश्यकताहरू पूरा गर्न युद्धको आवश्यकता पर्दछ, तर कुरुक्षेत्रभन्दा भिन्न युद्ध र भजनसंग्रह  २ मा चित्रित युद्धभन्दा फरक । यो ‘ख्रीष्टले मात्र’ चलाउन सक्ने युद्ध हो । यी भविष्यवक्ताहरूले देखाउँदछ कि शक्ति र सामर्थ्यबाट सुरू हुनुको सट्टामा  ख्रीष्टले हामिलाई चाहिएको पाप र मृत्युबाट छुटकारा बाट सेवा गर्न शुरू गर्नुभयो । उनीहरूले भजनसंग्रह २ को बाटो देखाउँदछन् जुन एक दिन पुग्नेछ, पहिलो अर्कालाई हराउन अर्को लडाईको लागि लामो यात्रा गर्नु आवश्यक छ, सैन्य शक्तिले नभई संसारमा बन्धक राख्नेहरूका लागि प्रेम र बलिदानको साथ । हामी यो यात्रा दाउदको शाही रूखको मृत हांगाको टुसा बाट शुरू गर्दछौं

राजले जस्तै: येशू ख्रीष्टको नाममा ‘ख्रीष्ट’ को अर्थ के हो?

म धेरै जसो जब मान्छेहरूलाई सोध्छु, कि येशू अन्तिम (पछिल्लो) नाम के थियो। धेरै जसो यस्तो जवाफ दिन्छन्,

“मलाई लाग्दछ, कि उनको अन्तिम नाम ‘ख्रीष्ट’ थियो, तर म यस प्रति निश्चत छैन।”

तब मैले सोध्ने गर्दछु,

“यदि यो सत्य हो भने जब येशू एउटा केटो थिए तब के युसुफ ख्रीष्ट र मरियम ख्रीष्ट सानो येशू ख्रीष्टलाई आफ्नो साथमा बाजार लिएर जाने गर्द थिए?”

यसलाई यसरी भन्दा, उनीहरुलाई थाहा भयो, कि येशूको अन्तिम नाम ‘ख्रीष्ट’ थिएन। यस प्रकार, अब ‘ख्रीष्ट’ के हो? यो कहाँ बाट आयो? यसको अर्थ के हो? धेरै जसो को लागि यो आश्चार्यको कुरा हुनसक्छ, ‘ख्रीष्ट’ एउटा यस्तो उपाधि हो, जसको अर्थ ‘शासक’ वा ‘शासन’ संग छ। यो उपाधि त्यो राजाको जस्तो होइन, जस्तो ब्रिटिश राज्य मा पाइन्दछ, जसले दक्षिण एशियामा धेरै दशक सम्म राज गरे।

भाषान्तरण बनाम लिप्यंतरण

यसलाई हर्नुको लागि, सबैभन्दा पहिले अनुवाद अर्थात् भाषान्तरणको केहि सिद्धान्तहरुलाई हेर्नु पर्छ। अनुवादक कहिले कहिँ विशेष रूपले  नाम र शीर्षकको लगि, अर्थको अपेक्षा त्यस किसिमको ध्वनि  शब्दहरुलाई भाषान्तरणको लागि चुनाव गर्दछन्। यसलाई लिप्यंतरण  को नामले जानिन्छ। उदाहरणको लागि, कुंभ मेला हिन्दीको कुंभ मेला अंग्रेजी लिप्यंतरण हो। यद्यपि शब्द मेलाको अर्थ ‘प्रदर्शनी’ वा ‘पर्व’ संग छ, तर यसलाई धेरै जसो अंग्रेजीमा समान ध्वनि जस्तै शब्द अर्थात् कुंभ प्रदर्शनीको अपेक्षा कुंभ मेलाको रूपमा नै उपयोग गरिद्छ। किनकी बाइबलको लागि, अनुवादकहरुले यो निर्णय लिनुपर्छ,  नाम र उपाधिहरु सर्वोत्तम रूपले अनुवादित भाषामा भाषान्तरण (अर्थद्वारा) वा लिप्यंतरण (ध्वनिद्वारा) कुन माध्यमले उचित अर्थ दिन्छ। यसको लागि कुनै विशेष नियम छैन।

प्राचिन संग्रह

बाइबल सबैभन्दा पहिले 250 ईशा पूर्वमा तब अनुवाद भएको थियो, जब हिब्रू पुरानो करारलाई ग्रीक भाषा – त्यस समयको अन्तराष्ट्रीय भाषामा अनुवाद गरिएको थियो। यस भाषान्तरणलाई प्राचिन संग्रह  (वा LXX) को नामले चिनिन्छ, र यो धेरै नै अधिक प्रभावशाली छ। किनभने नयाँ करार ग्रीक भाषामा नै लेखिएको थियो, त्यसैले यसमा दिएको पुरानो करारको धेरै उद्धरणहरुलाई प्राचिन संग्रह बाट नै लिएको हो।

प्राचिन संग्रहमा भाषान्तरण एवम् लिप्यंतरण

तल दिएको चित्रले यस प्रक्रियालाई देखाउद छ र यसले कसरी आधुनिक-दिनको बाइबललाई प्रभावित पर्दछ

मूल भाषाहरुले आधुनिक-दिनको बाइबलमा भाषान्तरको प्रवाह
मूल भाषाहरुले आधुनिक-दिनको बाइबलमा भाषान्तरको प्रवाह

मूल हिब्रू पुरानो करार (1500 देखि – 400 ई.पू. सम्म लेखिको थियो) लाई चित्र-खण्ड # 1 मा देखाएका छ। किनकी प्राचिन संग्रह 250 ईशा पूर्वमा लेखिएको थियो त्यसैले हिब्रू –> ग्रीक भाषान्तरलाई चित्र-खण्ड #1 देखि #2 को तर्फ जादै गरेको तीरको चिन्हले देखाएको छ। नयाँ करार ग्रीकमा लेखिएको थियो ( (50–90 ईस्वी सन्), त्यसैले यसको अर्थ यो भयो #2 मा दुवै नै पुरानो र नयाँ करार सम्मेलित छ । चित्र को तल्लो आधा भाग (#3) बाइबलको एउटा आधुनिक भाषामा भाषान्तरण गरिएको छ । यहाँ सम्म पुग्नलाई पुराने करार लाई मूल हिब्रू भाषा (1 -> 3) र नयाँ करारलाई ग्रीक (2 -> 3) देखि भाषान्तरित गरिएको हो।  पहिला बताए जस्तै, अनुवादकहरुले  नामहरु र उपाधिहरुलाई निर्धारित गर्नु पर्ने हुन्छ । यसलाई निलो तीरहरुको प्रतीक चिन्हहरुको साथ लिप्यंतरण  र भाषान्तरणको शब्दहरुको साथ यो दर्शौदै देखिएको छ, कि अनुवादकले कुनै पनि दृष्टिकोणलाई लिन  सक्छ ।

‘ख्रीष्ट’ को  उत्पत्ति

अब हामी माथि दिएको प्रक्रियाको अनुसरण गर्ने छौ, तर यस समय हामी हाम्रो ध्यान लाई ‘ख्रीष्ट’ शब्द माथि केन्द्रित गर्नेछौ।

'ख्रीष्ट' बाइबलमा कहाँबाट आउछ?
‘ख्रीष्ट’ बाइबलमा कहाँबाट आउछ?

उपाधिहामी देख्न सक्छौ, कि मूल हिब्रू पुरानो करारमा  उपाधि ‘מָשִׁיחַ’ (मसीहीयाख़) दिएको छ, जिसको  शाब्दिक अर्थ ‘अभिषिक्त वा  प्रतिष्ठित’ व्यक्ति संग छ जस्तै एउटा राजा वा  शासक इत्यादि। पुरानो करारको समयविधिमा हिब्रू राजाहरु राजा बनिनु भन्दा पहिले (अनुष्ठानिक रीतिले तेल मल्नु) अभिषिक्त गरिन्थियो, यस प्रकारले तिनीहरु अभिषिक्त  वा  मसीहीयाख़  हुन्थिए । तब तिनीहरु शासक बन्द  थिए, तर उनिहरुको शासन परमेश्वरको स्वर्गीय शासनको अधीनतामा,उहाँको व्यव्यस्थाको अनुसार हुने गर्दथियो ।यस भावार्थमा, पुरानो करारको एउटा हिब्रू राजा दक्षिण एशियाको भूतपूर्व राज्यपालको जस्तै हुने गर्थे। राज्यपाल दक्षिण एशियाको ब्रिटिश क्षेत्रहरुको माथि शासन गर्दथे,तर तिनीहरु यस्तो ब्रिटेनको सरकारको अधीनतामा , त्यसको व्यवस्थाको पालन गर्ने  गर्दथे। पुरानो करार एउटा निश्चित रूपले विशेष मसीहायाख़ को आउने भविष्यद्वाणी (‘निश्चित’ शब्दको साथ) लाई गरिएको थियो, जुन एउटा विशेष राजा होलान। जब प्राचिन संग्रह अनुवाद लाई 250 ईस्वी सन् मा भाषान्तरित गरिएको थियो, तब अनुवादकहरुले ग्रीक भाषामा समानार्थ शब्दलाई क्रिओ मा आधारित हुन्, Χριστός (क्रिस्टोस  जस्तो ध्वनि) को चुनाव गरे,जसो अर्थ अनुष्ठानिक रूपले तेल मल्लु हो। यस प्रकारले हिब्रू भाषाको शब्द ‘मसीहीयाख़’ को भाषान्तरण अर्थ द्वारा (न कि ध्वनि को द्वारा लिप्यंतरण गर्दै) Χριστός (क्रिस्टोसको  उच्चारण) को रूपमा ग्रीक प्राचिन संग्रहमा गरिएको थियो । नयाँ करारको लेखक निरन्तर शब्द क्रिस्टोस को उपयोग येशूको पहिचानको लागि गरिरहे, जसको भविष्यवाणी ‘मसीहीयाख़’को रूपमा गरिएको थियो ।

तर जब हामी युरोपको भाषाहरुको कुरा गर्छौँ, तब हामी यो पाउछौ, कि ग्रीक शब्द ‘क्रिस्टोस’  को सामानार्थ कुनै पनि स्पष्ट शब्द न पाएकोले यसको भाषान्तरण ‘क्राईस्ट’ अर्थात् ख्रीष्ट गरियो। ‘ख्रीष्ट’ शब्द पुरानो करारमा आधारित हिब्रू देखि ग्रीकमा भाषान्तरित  हुँदै र त्यस बेला ग्रीक देखि आधुनिक भाषाहरुमा लिप्यंतरित  हुँदै एउटा विशेष शब्द हो। हिब्रू पुरानो करारको भाषान्तरण सिधै धेरै आधुनिक भाषाहरुमा गरिएको छ  र अनुवादकहरुले मूल हिब्रू शब्द ‘मसीहीयाख़’ को सम्बन्धमा विभिन्न निर्णयहरुलाई लिएका छन्। केहि बाइबलीय शब्द ‘मसीहीयाख़’ को लिप्यंतरण ‘मसीह’ शब्द द्वारा रूपान्तरित गर्दै गरिएको हो, अन्य यसको अनुवाद ‘अभिषिक्त’ को अर्थ द्वारा गर्दछ, र अन्य यसका लिप्यंतरण ‘क्राईस्ट’ शब्द द्वारा रूपान्तरित गर्दै गरिएको छ। क्राईस्ट वा ख्रीस्त (मसीह) को लागि हिन्दी शब्द लाई अरबी देखि लिप्यंतरित गरिएको हो, जसको बदलामा मूल हिब्रू भाषा देखि लिप्यंतरित भएको थियो। त्यसैले ‘मसीह’ को उच्चारण मूल हिब्रू भाषासँग धेरै निकटता मा छ, जब कि अन्य शब्द क्राईस्ट को लिप्यंतरण अग्रेजी ‘क्राईस्ट’ देखि भएको हो र यसको ध्वनि ‘क्राइस्त’ जस्तो छ। क्राईस्ट (ख्रीष्ट) को लागि नेपाली शब्द को लिप्यांतरण ग्रीक क्रिस्टोस  बाट भएको हो र त्यसैले यसलाई ख्रीष्ट  शब्दले उच्चारित गरिद्छ।

किनकि हामी पुरानो करारमा ‘मसीह’ शब्दलाई सामान्य रूपले नहेर्ने हुँदा, यसको सम्बन्ध पुरानो करार देखि सदैव प्रगट हुदैन। तर यस अध्ययन बाट हामीले जान्दछौँ, कि बाइबल आधारित ‘ख्रीष्ट’ = ‘मसीह’ = ‘अभिषिक्त’ सबै एक हुन् र यो एउटा विशेष उप थियो।

पहिलो शताब्दीमा प्रत्याशित ख्रीष्ट

यस बोधको साथ, आउनोहोस सुसमाचारहरु बाट केहि विचारहरुलाई प्राप्त गरौँ। तल राजा हेरोद को त्यस बेलाको प्रतिक्रिया दिइएको छ, जब ज्योतिषी यहूदिहरुको राजासँग भेटघाट गर्न उनीहरु कहाँ आए, जुन कि क्रिसमिसको कथाको एउटा राम्रोसंग परिचित हिस्सा हो। ध्यान दिनुहोस्, ख्रीष्टको लागि ‘निश्चित’ वाक्यको उपयोग गरिएको छ, यद्यपि यसले विशेष रूपले येशूको बारेमा उद्धृत गरेको छैन।

जब हेरोद राजाले यो सुने, तिनी बेचैन भए, र तिनीसँग सारा यरूशलेम पनि बेचैन भयो। अनि तिनले सबै मुख्य पुजारीहरु र जनताका शास्त्रिहरुलाई भेला गरे, र ख्रीष्टको जन्म कहाँ हुने हो? भनि सोधपूछ गरे। (मत्ती 2:3-4)

तपाईं यस निश्चित वाक्यमा ‘ख्रीष्ट’ को विचार देख्न सक्नुहुन्छ, जसलाई हेरोद र उनका प्रधानहरु मध्य राम्रोसंग बुझेका थिए – यहाँ सम्म कि येशूको जन्म हुनु भन्दा पहिले- र यो यहाँ निर विशेष रूपले येशूको लागि उद्धृत नभई उपयोग भएको हो। यो देखिन्छ, कि ‘क्राईस्ट’ अर्थात् ख्रीष्ट पुरानो करारबाट आएको हो, जुन पहिलो शताब्दीमा मानिसहरुद्वारा (हेरोद र उनका प्रधाहरु जस्तै) ग्रीकको प्राचिन संग्रह मा पाएको एउटा सामान्य पठन थियो। ‘क्राईस्ट’  एउटा नाम होइन, यद्यपि एउटा उपाधि हो (र आज पनि छ), यसले एउटा शासक वा राजाको संकेत दिदछ। त्यसैले नै हेरोद ‘चिन्तामा थिए’ किनकि उनले एउटा अर्को राजा हुने संभावनालाई स्वयंको लागि खतरा महसूस गरे। हामीले यस हास्यास्पद विचारलाई इन्कार गर्न सक्छौं, कि ‘ख्रीष्ट’ ख्रीष्टीय विश्वासीहरू द्वारा आविष्कृत गरिएका थिए वा यो कुनै ठुलो व्यक्ति जस्तै 300 ईस्वी सन्मा सम्राट कन्सटेनटाईन द्वारा अविष्कृत गरिएको थियो। यो उपाधि हजारौं वर्ष पहिले देखि कुनै ख्रीष्टिय विश्वासीको आगमन वा कन्सटेनटाईन द्वारा शासन गर्न भन्दा धेरै पहिले बाट नै प्रचलनमा थिए।

ख्रीष्टको अधिकारको विरोधाभास

येशूका प्रारम्भिक अनुयायीहरूले  हिब्रू वेदमा अगमवाणी भए अनुसार येशू आउँदै गरेको ख्रीष्ट हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा विश्वस्त थिए , जबकि अरूहरूले यस विश्वासको विरोध गरे ।

किन?

उत्तर प्रेम वा शक्तिमा आधारित राजको बारेमा विरोधाभासको हृदयमा जान्छ । राजसँग बेलायती मुकुटमुनि भारतमा शासन गर्ने अधिकार थियो । तर यसले भारतमा शासन गर्ने अधिकार पायो किनकि राज पहिलो पटक सैन्य शक्तिमा आयो र आफ्नो शक्तिको माध्यमबाट बाहिरी अधीनता लागू गर्‍यो । मानिसहरूले राजलाई माया गर्दैनथे र गान्धी जस्ता नेताहरू मार्फत अन्ततः राजको अन्त्य भयो ।

येशू ख्रीष्टको रूपमा अधिकार भएको भए पनि उहाँ अधीनमा बस्न माग गर्नुभएन । उहाँ प्रेम वा भक्तिमा आधारित अनन्त राज्य स्थापना गर्न आउनुभयो र यसको लागि एकातिर सत्ता र अख्तियार बिचको विरोधाभास अर्को तिर प्रेमको आवश्यकता थियो । हिब्रू ऋषिहरुले यो विरोधाभासको अन्वेषण गरी हामीलाई ‘ख्रिष्ट’को आगमन बुझ्न मद्दत पुर्‍याएका छन । हामी हिब्रू वेदहरूमा ‘ख्रीष्ट’ को पहिलो उपस्थितिबाट तिनीहरूको अन्तर्दृष्टि अनुसरण गर्दछौं, हिब्रू राजा दाउदबाट १००० ईसापूर्व तिर बाट आएका थिए ।

संसारको चारै तर्फ र भारतमा : यहूदिहरुको इतिहास

भारतीय समुदायमा मोशा सम्बन्धी एउटा छोटा  समाज निर्मित  द्वारा, हजारौ वर्षदेखि यहाँ रहदै, यहूदिहरुको भारतमा एउटा लामो इतिहास छ। अन्य अल्पसँख्यक समूहहरु भिन्न (जस्तै  जैन, सिक्ख र बौद्ध धर्मालाम्बिहरु), यहूदी मूल रूपले  आफ्नो जन्मभूमिलाई छोड़दै भारतमा बाहिरदेखि आए थिए। 2017 को गर्मीमा भारतीय प्रधान मंत्री मोदीको इस्राएलमा गरिएको ऐतिहासिक यात्रा देखि ठीक पहिले इस्राएलको प्रधानमन्त्री उहाँले  नेतन्याहूको साथ एउटा  संयुक्त सह-लेखनलाई लेखे। जब उनीले निम्न कथनलाई लेखे तब उहाँले भारतदेखि यहूदिहरुको हुने देशांतर गमनलाई स्वीकार गरेका  थिए:

भारतमा यहूदी समुदायको सदैव न्यनोपन र सम्मानको साथ स्वागत गरियो र यसले कहिले पनि कुनै प्रकारको पिडाको  सामना गरेन्न।

वास्तवमा , यहूदीहरूले भारतको इतिहासमा गहिरो प्रभाव पारेका छन र उनीहरूले भारतीय इतिहासमा अफ्ठ्यारा रहस्यको समाधान प्रदान गरे । भारतमा लेखिए जस्तै यो कसरी प्रकट भयो त ? यस प्रश्नको उत्तरले भारतीय संस्कृतिका सबै प्राचीन कार्यहरूलाई असर गर्दछ।

भारतमा यहूदीको  इतिहास

यद्यपि भिन्न, यहूदिहरुले पारम्परिक भारतीय परिभेष अपनाउने द्वारा स्वयंलाई यसमा मिश्रित गरे
यद्यपि भिन्न, यहूदिहरुले पारम्परिक भारतीय परिभेष अपनाउने द्वारा स्वयंलाई यसमा मिश्रित गरे

यहूदी समुदाय भारतमा समय देखि रहेका छन्? द टाइम्स ऑफ इस्राएल समाचार पत्र ले  अहिले  हालमा एक लेखलाई प्रकाशित गरेको छ जसमा यो भनेको छ कि ’27 शताब्दी ‘पश्चात् मनेश्शे (बेनी मनेश्शे) को गोत्रको मानिस मिजोरमको भारतीय राज्यदेखि इस्राएल फेर्की रहेका छन्। यो उनीहरुलाई उनीहरुको पुर्खाहरुलाई निर मूल रूपमा 700 ईशा पूर्व मा पुग्ने पुष्टि गर्दछ। आंध्रा प्रदेशमा बस्नेहरु एप्रैमको यहूदी गोत्रको तेलुगू-भाषी उनीहरुको भाई-बहिनी (बेन एप्रैम)को पनि 1000 वर्ष देखि अधिक समय सम्म भारतमा हुने सामूहिक स्मृति पाइन्छ, जुन फारस, अफगानिस्तान, तिब्बत र यसको पश्चात् चीनमा अल्मलिदै आएका थिएमा। केरलको राज्यमा, कोचीनको यहूदी यहाँ निर लगभग 2600 वर्षदेखि नै बसोबास गर्दै आएका छन्। शताब्दी बित्नु पश्चात् उनीहरुले स्वयंलाई सानो तर पुरै भारतमा विशेष समुदायहरु निर्मित गरेका थिए। तर अब उनीहरु इस्राएल फर्किनको लागि  भारतलाई छोड्दै छन्।

कोचीनमा पाएको यहूदी सभाघरको एक शिलालेख। यो यहाँ निर सयौं वर्ष देखि रहेको छ।
कोचीनमा पाएको यहूदी सभाघरको एक शिलालेख। यो यहाँ निर सयौं वर्ष देखि रहेको छ।

यहूदी कसरी भारतमा बस्नलाई आए? उनीहरु यति लामो समय पश्चात् फेरी इस्राएल किन फर्किदै छन्? हामी सँग उनीहरुको इतिहासको बारेमा कुनै अरु अन्य जाति भन्दा अधिक तथ्य पाइन्छ। हामीले यी जानकारीहरुको उपयोग समय रेखामा उनीहरुको इतिहास लाई सारंशित गर्नेछौ।

अब्राहाम : यहूदी परिवारको वंश को अरम्भ हुनु

समय रेखा अब्राहाम देखि शुरु हुन्छ। उनलाई  उनको  वंशबाट जातिहरुको  एउटा  प्रतिज्ञा दिएको थियो र उनको भेट परमेश्वरलाई उनको पुत्र इसहाकको प्रतीकात्मक बलिदान को  साथमा  अन्त हुन्छ। यो बलिदान येशू (येशू सत्संग) को तर्फ संकेत थियो जसले त्यस स्थानलाई देखाउदै थियो  जहाँ निर उहाँको बलिदान हुनेछ। इसहाकको पुत्रको नाम परमेश्वर द्वारा इस्राएल  राखियो। यो समय रेखा हरियो रंगमा अगि बढ्दछ जब इस्राएलको सन्तान मिस्रमा दासत्वको बन्धनमा थिए। यो अवधि यस समयमा आरम्भ हुन्छ, जब इस्राएलको पुत्र योसेफ (वंशावली यो थियो: अब्राहाम -> इसहाक -> इस्राएल (जसलाई याकूब भनेर पनि चिनिन थियो) -> योसेफ), इस्राएलिहरुलाई मिस्रमा लगियो, जब उनीहरु पछि गएर त्यहाँ दास बने।

मिश्रको जीवनमा फिरऊनको दासको रूपमा
मिश्रको जीवनमा फिरऊनको दासको रूपमा

मोशा : परमेश्वरको अधीनतामा इस्राएल एउटा राष्ट्र बन्यो

मोशाले इस्राएलिहरुलाई निस्तार-चाडको विपत्ति को साथै मिस्र देखि बाहिर निक्लिनमा मार्गदर्शन दिए, जसले मिस्रलाई नष्ट पार्यो र इस्राएलिहरुलाई मिस्र देखि मिस्रिहरुको हाथ बाहिर निक्लिनमा सहायता प्रदान गर्यो। मोशाको मृत्यु भन्दा पहिले, मोशाले इस्राएलिहरु माथि आशीष र श्रापहरुको घोषणा गरे (जब समय रेखा हरियो रंग देखि पहेंलो रंगको तर्फ जादछ)। तब मात्र उनीहरुले आशीष पाउने छन् जब उनीहरु परमेश्वरको प्रति आज्ञाकारी हुनेछन्, तर यदि उनीहरु आज्ञाकारी नभएमा  श्रापको अनुभव गर्ने छन्। यो आशीष र श्रापहरु इस्राएल पछिको इतिहाससँग पनि बाधिएको थियो।

हजारौँ वर्ष सम्म इस्राएली आफ्नो जन्म भूमिमा रहे तर उनीहरुसँग उनीहरुको आफ्नो कुनै राजा थिएन, न त यरूशलेमको कुनै राजधानी थियो- यो त्यस समयमा अन्य मानिसहरुसँग थियो। तथापि, यसमा 1000 ईशा पूर्व राजा दाऊद आए पश्चात् परिवर्तन भयो।

यरूशलेमबाट दाऊदलाई शासन गर्ने राजाहरूको साथ रहनुहोस्
यरूशलेमबाट दाऊदलाई शासन गर्ने राजाहरूको साथ रहनुहोस्

दाऊदले यरूशलेममा एउटा शाही राजवंशको स्थापना गरे

दाऊदले यरूशलेमलाई जिते र यसलाई आफ्नो राजधानी बनाए। उनले  ‘ख्रीष्ट’ को आगमनको प्रतिज्ञालाई प्राप्त गरे र त्यस समय देखि  यहूदीहरुले ख्रीष्टको आगमनको प्रतीक्षा गरे। उनको पुत्र सोलोमन, बिना कुनै सन्तुष्टिको धनी र प्रसिद्ध, उनको उत्तराधिकारी भए र सोलोमनले यहूदिहरुको पहिलो मन्दिर यरूशलेममा मोरीयाह पहाड़ माथि निर्मित गरे। राजा दाऊदको वंशज् निरन्तर लगभग 400 वर्ष सम्म राज्य गरि रहे र यस अवधिलाई हल्का-निलो रंग (1000 – 600 ईशा पूर्व) ले दर्शाएको छ। यो अवधि इस्राएलको उन्नति  समय थियो- उनीहरुसँग प्रतिज्ञा गरिएको आशीषहरु थिए। उनीहरु एउटा शाक्तिशाली जाति थिए; उनीहरुको समाज, संस्कृति र मन्दिर उन्नत थिए। तर पुरानो नियम साथै त्यसमा बढ़दै गएको भ्रष्टाचार र त्यस समय हुने मूर्ति पूजाको विवरण दिइएको छ। यस अवधिमा धेरै भविष्द्वक्ताहरुले इस्राएलिहरुलाई चेतावनी दिए कि यदि उनीहरुले मन परिवर्तन गरेनन भने, तब उनीहरुमाथि मोशाको श्राप आइपर्छ। यी चेतावनिहरुलाई अनदेखा गरे। यस समयको मध्यमा इस्राइली दुई पृथक राज्यहरु: इस्राएल र एप्रैमको उत्तरी राज्य र यहूदाको दक्षिण राज्यमा विभाजित भयो (जस्तै आजको समय कोरिया छ, एउटै मानिस दुई देशमा विभाजित भएका थिए – उत्तरी र दक्षिण कोरिया)।

यहूदिहरुको पहिलो निर्वासन: अश्शूर र बेबीलोन

अन्तमा, दुई चरणहरुमा श्राप उनीहरु माथि आई पर्यो। अश्शूरले एप्रैमको उत्तरी राज्यलाई 722 ईशा पूर्वमा नष्ट दियो र यसमा बस्ने  इस्राएलिहरुलाई ठुलो मात्रामा आफ्नो विस्तृत साम्रज्यमा पठाई दिए। मिजोरमको बेन मनश्शे र आन्ध्रा प्रदेशको बेन एप्रैम यी निर्वासित गरिएको इस्राएलिहरुको वंशज् हुन्। तब 586 ईशा पूर्वमा नबूकदनेसर, बेबीलोनको एउटा शाक्तिशाली राजा आए – ठीक त्यसै गरि जसरी मोशाले 900 वर्ष पहिले भविष्यद्वाणी गरेका थिए, जब उनले आफ्नो यी श्रापहरु  लाई लेखेका थिए:

49 “परमप्रभुले तिमीहरूसित लडाँईं गर्न टाढाबाट एउटा जातिका मानिसहरू ल्याउनुहुनेछन् तिनीहरू आकाशबाट गरूडले झम्टे जस्तै आउने छन्। तिमीहरूले तिनीहरूको भाषा बुझ्ने छैनौ। 50 तिनीहरू निष्ठुर हुनेछन्, बूढापाकाको आदर गर्दैनन् अनि स-साना नानीहरूप्रति दया देखाउँदैनन्। 51 तिनीहरूले तिमीहरूका पशुहरू र बाली लानेछन्। तिमीहरूको नाश नहुन्जेलसम्म तिनीहरूले प्रत्येक चीज लाने छन्। तिनीहरूले तिमीहरूका लागि अन्न, मद्य, तेल, गाईहरू, भेंडाहरू अथवा बाख्राहरू छोड्ने छैनन्। तिनीहरूले तिमीलाई नष्ट नगरे सम्म प्रत्येक चीज लाने छन्।

52 “तिमीहरू सोच्छौ त्यस शहरहरूको वरिपरि अग्ला-अग्ला र शक्तिशाली पर्खालहरूले तिमीहरूलाई सुरक्षा दिन्छन्। तर ती पर्खालहरू ढल्नेछन्। त्यस राष्ट्रका मानिसहरूले सबै शहरहरू घेरेर तिमीहरूमाथि आक्रमण गर्नेछन्। परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वरले तिमीहरूलाई दिनु भएको भूमिमा एउटै शहर पनि बाँकी नराखी शत्रुहरूले आक्रमण गर्नेछन्।  (व्यवस्था 28:49-52)

नबूकदनेसरले यरूशलेमलाई जिते, यसलाई जलाए र त्यसको मन्दिरलाई नष्ट गरे जसलाई सोलोमनले निर्मित गरेका थिए। उनले तब इस्राएलिहरुलाई बेबीलोनमा बन्धि बनाए। यसले मोशाको यस भविष्यद्वाणीलाई पूरा गरे कि:

63 “तिमीहरू प्रति राम्रो हुनका लागि र तिमीहरूको राष्ट्रको विकास गराउन परमप्रभु जति खुशी हुनु हुन्थ्यो तिमीहरूलाई नष्ट र ध्वंश पार्नु पनि त्यति नै खुशी हुनु हुनेछ। त्यो भूमि तिमीहरूले आफ्नै बनाउन जाँदैछौ तर मानिसहरूले तिमीहरूलाई भूमिबाट लखेट्नेछन्। 64 पृथ्वीका सबै मानिसहरू माझ परमप्रभुले तिमीहरूलाई छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। परमप्रभुले तिमीहरूलाई पृथ्वीको एक कुनादेखि अर्को कुनासम्म अन्य राष्ट्रका मानिसहरूमाझ छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। अनि त्यहाँ तिमीहरू काठ तथा ढुङ्गाले बनिएका झूटा पुर्खाहरूका थाहा नपाइएका देवताहरू पूज्ने छौ।  (व्यवस्था 28:63-64)

विजयी र बाबुललाई निर्वासित
विजयी र बाबुललाई निर्वासित

केरलको कोचीनको यहूदी दास्वतमा बस्नेहरु यी इस्राएलिहरुको वंशज् हुन्। किनकि 70 वर्ष देखि, यस अवधिलाई रातो  रंगले देखाएको छ, यी इस्राएलिहरु (वा यहूदी जसलाई अहिलेको समयमा भनिन्छ) निर्वासनमा अब्राहाम र उनको वंशज्लाई प्रतिज्ञा गरेको भूमि बाट टाढा रहन्थे।

यहूदीहरूको भारतीय समाजमा योगदान

हामी यो लेखबाट  प्रश्न लिन्छौं जुन भारतमा देखा पर्यो। हिन्दी, बंगाली, मराठी, गुजराती, तेलुगु, कन्नडा, मलयालम र तमिल साथै पुरातन संस्कृत जसमा ऋग्बेद र अरु प्राचीन लेख  सहित भारतका आधुनिक भाषाहरू ब्राह्मी लिपिको  रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ किनकि ती सबै पुरानो लिपिबाट आउँछन्। ब्राह्मी लिपिको  रूपमा चिनिन्छ। आज ब्राह्मी लिपि अशोक सम्राट कालका केही पुराना स्मारकहरूमा मात्र देखिएको छ।

यद्यपि यो आधुनिक लिपिमा कसरी ब्राह्मी लिपि परिवर्तन भयो भन्ने बुझिएको छ, तर के कुरा स्पष्ट छैन भने भारतले कसरी पहिलो पटक ब्राह्मी लिपिलाई अपनायो। विद्वानहरूले टिप्पणी गरे कि ब्राह्मी लिपि हिब्रूभाषाको लिपिसँग सम्बन्धित छ , जुन लिपि इस्राएलका  यहूदीहरूले  निर्वासनको समयमा र भारतमा बसाइँ सर्ने बेलामा प्रयोग भएको थियो। इतिहासकार डा. अविग्दोर शचन () प्रस्ताव गर्छन् कि निर्वासित इस्राएलीहरू जो भारतमा बसोबास गरिरहेका थिए उनीहरूले हिब्रू-भाषालाई आफूसँगै ल्याए जुन ब्राह्मी लिपि बन्यो । यसले कसरी ब्राह्मी लिपिले यसको नाम पायो भन्ने रहस्यलाई पनि समाधान गर्दछ। के यो संयोग मात्र हो कि ब्रह्मी लिपि उत्तर भारतमा उही समयमा देखा पर्दछ जब यहूदीहरू त्यहाँ आफ्नो पुर्खाहरूको भूमि, अब्राहमको भूमिबाट निर्वासनमा बसेका थिए ? मूल निवासीहरू जसले अब्राहमको सन्तानको लिपि अपनाउँथे यसलाई () ब्राह्मण लिपि भने। अब्राहमको धर्म एउटा परमेश्वरमा विश्वास थियो जसको भूमिका सीमित छैन। उहाँ पहिलो, अन्तिम र अनन्त हुनुहुन्छ। सम्भवतः यहींबाट ब्राह्मणमा पनि विश्वास शुरु भएको थियो, () ब्रह्मको मान्छेको धर्मबाट । यहूदीहरूले , आफ्नो लिपि र धर्मलाई भारतमा ल्याउँदा , उनको विचार र इतिहासलाई मौलिक आधारमा धेरै आक्रमणकारीहरू भन्दा बढी प्राप्त गरे जसले उनको विजय हासिल गर्न र शासन गर्न खोजिरहेका थिए। र हिब्रू वेदहरू, जुन मूल रूपमा हिब्रू-भाषा ब्राह्मी लिपिमा छ, आउँदै गरेको एक को मूल विषय हो, जुन आउँदै गरेको पुरुषा को संस्कृत ऋग्वेदको विषयसँग मिल्दोजुल्दो छ। तर हामी मध्यपूर्वमा रहेका यहूदीहरूको पुर्खा भूमिबाट निर्वासन  पछिको इतिहासमा  फर्क्यौं। ।

फारसीहरुको अधीनतामा दास्वत देखि फर्किनु

यस पश्चात्, फारसी सम्राट कुस्रूले बेबोलोन जिते र कुस्रू संसारको सबसे भन्दा शक्तिशाली व्यक्ति बने। उनले यहूदिहरुलाई उनीहरुको भूमिमा फर्किन अनुमति प्रदान गरे।

त्यस भूमिमा रहनु जुन फारसी साम्राज्यको भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन फारसी साम्राज्यको भाग हो

तथापि उनीहरु अब एउटा स्वतंत्र देशमा थिएन्न, उनीहरु अब फारसी साम्राज्यको एउटा प्रान्तको रूपमा थिए। यो स्थिति लगभग 200 वर्ष सम्म रह्यो र यस समय रेखालाई गुलाबी रंगले दर्शाएको छ। यस समयमा यहूदिहरुको मन्दिर (जसलाई 2रे मन्दिरको रूपमा चिनिन्छ) र यरूशलेमको मन्दिरलाई पुर्न निर्मित गरे। यद्यपि यहूदिहरुलाई इस्राएलमा फर्किने अनुमित प्रदान गरिएको थियो, तथापि, उनीहरु मध्य धेरै जाना दास्वतमा नै रहे।

ग्रीकहरुको समयकाल

एलेक्जेन्डर (सिकन्दर) महान्ले फारसी साम्राज्यलाई जिते र इस्राएललाई आउनेवाला समय लगभग 200 वर्षको लागि ग्रीक साम्राज्यको एउटा प्रान्त बनाए। यसलाई गहिरो निलो रंगले देखाएका छ।

त्यस भूमिमा रहनु जुन ग्रीक भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन ग्रीक भाग हो

रोमीहरुको समयकाल

यस पश्चात् रोमिहरुले ग्रीक साम्राज्यलाई पराजित गरे र उनीहरु प्रमुख विश्व शक्ति बने। यस साम्राज्यमा यहूदी एक पटक फेरी  एउटा प्रान्त बने र यसलाई पहेंलो रंगले देखाएका छ। यो त्यो समय थियो जब येशू यस पृथ्वीमा हुनुहुन्थ्यो। यसले यो विवरण दिन्छ, कि किन सुसमाचारहरुमा रोमी सैनिकमा पाइन्छ  – किनकि रोमिहरुद्वारा इस्राएलिहरुको भूमिमा बसोबास गर्ने यहूदिहरु माथि येशूको समयमा  शासन गरिएको थियो।

त्यस भूमिमा रहनु जुन रोमी साम्राज्यको भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन रोमी साम्राज्यको भाग हो

रोमिहरुको अधीनतामा यहूदिहरुको दोस्रो पटक निर्वासित हुनु

बेबीलोनिहरुको समय देखि (586 ईशा पूर्व) यहूदी कहिल्यै पनि स्वतंत्र रहेनन् जसरी उनीहरु राजा दाऊदको अधीनतामा थिए। उनीहरु एक देखि अर्को साम्राज्यको अधीनमा  शासित भए, ठीक त्यस्तै नै गरि जसरी भारत माथि बिट्रेनको शासन थियो। यहूदिहरूलाई यस प्रति नराम्रो लग्यो र उनीहरुले रोमी शासनको विरूद्ध विद्रोह गरे। रोमी आए र उनीहरुले यरूशेलमलाई (70 ईशा सन्)मा नष्ट गरि दिए, यसको 2रे मन्दिरलाई जलाई दिए र यहूदिहरुलाई रोमी साम्राज्यमा दोस्रो रूपमा निर्वासित गरे। यो यहूदिहरु दोस्रो  पटक  दास्वतमा गएका थिए। किनकि रोम निकै ठूलो थियो, परिणामस्वरूप यहूदी अन्तमा पूरै संसारमा फैलिए।

70 ईस्वीमा रोमीहरूद्वारा यरूशलेम र यरूशलेम नष्ट भयो। यहूदीहरू विश्वभरको निर्वासनमा पठाए
70 ईस्वीमा रोमीहरूद्वारा यरूशलेम र यरूशलेम नष्ट भयो। यहूदीहरू विश्वभरको निर्वासनमा पठाए

र यस प्रकारले यहूदी मानिस अतीतको लगभग 2000 वर्ष रहे: विदेशी भूमिमा छरिएको र उनीहरुलाई कहिल्यै पनि कुनै भूमिमा स्वीकार गरेनन। यी विभिन्न देशहरुमा उनीहरुले निरन्तर रुपमा ठूलो सतावहरुले दु:ख उठाए। यहूदिहरुको माथि आएको सताव यूरोपको संदर्भमा विशेष रूपले सत्य हो। पश्चिमी यूरोपमा, स्पेन देखि लिएर रूस सम्म यहूदिहरुलाई यी देशहरुमा अक्सर खतरनाक परिस्थितिहरुमा बस्न पर्यो।यी सतावहरु देखि बचनको लागि यहूदी निरन्तर कोचीनमा पुगे। 17वीं व 18वीं शताव्दीमा भारतको अन्य भागहरुमध्य पूर्वी देशहरु बाट यहूदिहरुको आगमन भयो र उनीहरुलाई बगदादी यहूदी को रूपमा चिनिन्छन, जुन मुख्य रूपमा मुम्बई, दिल्ली र कोलकातामा बसेका थिए। 1500 ईशा पूर्व मोशाद्वारा दिइएको श्राप उनीहरुको विवरण अनुरूप हो, कि कसरी उनीहरुले जीवन यापन गरेका थिए।

1 डेविड सासोन र उनको पुत्र – भारतमा रहेका धनी बगदादी यहूदी
1 डेविड सासोन र उनको पुत्र – भारतमा रहेका धनी बगदादी यहूदी

65 “ती राष्ट्रहरूका माझ तिमीहरूले शान्ति पाउने छैनौ र विश्रामको निम्ति तिमीहरूले ठाउँ पाउने छैनौ। परमप्रभुले तिमीहरूको मनमा चिन्ता भरी दिनु हुनेछ। तिमीहरूका आँखा थाकेका हुनेछन्। तिमीहरू दुःखी हुनेछौ। (व्यवस्था 28:65)

इस्राएलिहरुको विरूद्ध दिएको श्राप मानिसहरुलाई यो सोध्नको लागि दिएको थियो:

24 “तब अरू सबै राष्ट्रका मानिसहरूले सोध्नेछन्, ‘परमप्रभुले यो भूमिलाई यस्तो पार्नुभयो? उहाँ किन यति विघ्न रिसाउनु भयो?’  (व्यवस्था 29:24)

र यसको उत्तर यो थियो:

25 उत्तर यस्तो हुनेछ, ‘कारण इस्राएलका मानिसहरूले तिनीहरूलाई मिश्र देशबाट ल्याउँदा परमप्रभु तिनीहरूको पिता-पुर्खाहरूको परमेश्वरसित गरिएको करारलाई त्याग गरे। 26 तिनीहरू आफूले नचिनेको र परमप्रभुले नबताएको अन्य जातिको देवताहरूको सेवा तथा पूजा गर्न लागे। 27 अनि परमप्रभुको क्रोधले यस भूमिका प्रत्येक मानिसहरूमाथि नराम्रा कुरा ल्याए त्यो शिक्षाहरूको पुस्तकमा लेखिएका छन्। 28 परमप्रभु अत्यन्तै असन्तुष्ट हुनु भएकोले त्यस भूमिबाट बाहिर निकालेर अहिले तिनीहरूले बसो-बास गरेको भूमिमा राख्नु भयो।’ (व्यवस्था 29:25-28)

तल दिइएको समय रेखाले यस 1900 वर्षको अवधिलाई दर्शाउछ। यस अवधिलाई रातो रंगको मोटो रेखाले दर्शाएको छ।

दासत्वको दुई शताब्दीलाई चित्रित गर्दै – यहूदीहरुको ऐतिहासिक समय रेखा
दासत्वको दुई शताब्दीलाई चित्रित गर्दै – यहूदीहरुको ऐतिहासिक समय रेखा

तपाईंले हेर्न सक्नु हुन्छ, कि उनीहरुको इतिहासमा यहूदीहरु दास्वतको दुई अवधिहरु बाट भएर गए तर दोस्रो दास्वत पहिलो दास्वत देखि धेरै लामो समय सम्म थियो।

20औं शताब्दीको आहुति

यहूदिहरुको विरूद्ध सताव आफ्नो चरम सीमामा तब पुग्यो जब हिटलरले, नाजी जर्मनी  द्वारा, यूरोपमा रहेका सबै यहूदिहरुलाई पूर्ण रीतिले नष्ट गर्ने प्रयास गरे। त्यो  लगभग सफल पनि भयो तर उसको  पराजय भयो र यहूदिहरुमध्य निकै काम बाकी रहे।

आधुनिक इस्राएलको  पुन: – स्थापना

मात्र यस तथ्यले, कि यस्ता मानिस, जसले स्वयंलाई ‘यहूदिहरु’ को रूपमा परिचित गर्दै हजारौँ वर्ष  पश्चात् पनि बिना कुनै जन्म भूमिको  अस्तित्व मा छन्, यो आफैमा नै उल्लेखनीय थियो। तर यसले 3500 वर्ष पहिले मोशाद्वारा लेखेको वचनहरुलाई सत्य प्रमाणित गरि दियो। 1948 मा यहूदिहरुले, संयुक्त राष्ट्रद्वारा इस्राएललाई आधुनिक देशको रूपमा पुन: स्थापित हुदै गरेको हेर्न आफैमा नै उल्लेखनीय थियो, ठीक त्यसै गरि जसरी मोशाले धेरै वर्ष पहिले लेखे थिए:

3 तब परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वर तिमीहरू प्रति दयालु हुनुहुनेछ र तिमीहरूलाई मुक्त गराई तिमीहरूलाई छरपष्ट पारेर पठाइएका देशहरूबाट फर्काई ल्याउनु हुनेछ। 4 यदि तिमीहरूलाई अत्यन्तै टाढा देशहरूमा पठाइएको भए पनि बटुलेर ल्याउनुहुनेछ। 5 जुन भूमि तिमीहरूका पिता-पुर्खाहरूको थियो त्यो फेरि तिमीहरूकै हुनेछ। परमप्रभु तिमीहरूको निम्ति असल हुनुहुनेछ र तिमीहरूको पिता-पुर्खाहरूसँग भएको भन्दा धेरै परमप्रभुले तिमीहरूलाई दिनु हुनेछ। अरू जातिमाभन्दा तिमीहरूको जन संख्या धेरै हुनेछ। (व्यवस्था 30:3-5)

धेरै विरोध पश्चात् पनि यस देशको स्थापना हुनु स्वयंमा नै उल्लेखनीय हो। यसको चारै तिरको अधिकांश देशहरुले इस्राएलको  विरूद्ध 1948 विरूद्ध… यस पश्चात् 1956 मा… यसको पश्चात् 1967 मा एक पटक फेरी 1973मा युद्धको शुरु गरेका थिए। इस्राएल एक निकै नै सानो देश हो,जसले धेरै पटक एक समयमा पाँचवटा देशहरुको साथमा युद्ध गरि रहेको हुन्थ्यो। यस्तो हुदा पनि, इस्राएल न केवल जोगियो, अपितु यसको क्षेत्रफल पनि बढ़दै गयो। 1967 को युद्धमा इस्राएलले यरूशलेमलाई प्राप्त गर्यो, जुन दाऊद  द्वारा लगभग 3000 वर्ष पहिले स्थापित गरेको ऐतिहासिक राजधानी थियो। इस्राएलको देशको स्थापना, र यी युद्धहरुको परिणामहरुले आजको हाम्रो  संसारमा सब भन्दा कठिन राजनैतिक समस्याहरुलाई जन्म दियो।

जस्तै कि मोशा द्वारा भविष्द्वाणी गरिएको थियो र जसलाई यहाँ निर विस्तार सहित देख्न सकिन्छ, इस्राएलको पुन: स्थापना इस्राएल को तर्फ फर्किन को लागि भारतमा बसेका विभिन्न यहूदिहरुको लागि एउटा प्रोत्साहन उत्पन्ना गर्दछ। यस समय इस्राएलमा 80,000 यस्ता यहूदी बस्छन, जसमध्य एउटा अभिभावक भारतदेखि र भारतमा अब केवल 5000 यहूदी मात्र बाकी रहेका छन्। जहाँ सम्म मोशाको आशीषहरुको संदर्भ छ, उनलाई निकै नै “टाढाको देशहरु” बाट जम्मा गरिएको हो (जस्तै  कि मिजोरम) र उनीहरुलाई “फिर्ता” गराउदै छन्। यसको निहितार्थ यहूदिहरु र गैर-यहूदिहरु दुवै को एक अर्कामा तुलना यहाँ निर प्रकाश परिएको छ।

लक्ष्मीदेखि शिव सम्म: कसरी श्री मोशाको आशीर्वाद र श्रापहरू आज प्रतिविम्बित छ

जब हामी आशीर्वाद र भाग्यको बारेमा सोच्छौं तब हाम्रो दिमाग लक्ष्मी, भाग्य, सफलता र धनको देवीमा जान्छ। लोभमा काम गरेको छैन भने  उनले कडा मेहनतमा आशीर्वाद दिन्छिन । दूधिया  महासागरको मंथनको कथामा, इन्द्रले पवित्र फूलहरू फ्याँक्दा देखाएको अनादरको कारण लक्ष्मीले देवहरू छोडे र दूधिया महासागरमा प्रवेश गरिन । यद्यपि, एक हजार वर्ष पछि उनको फिर्तीको लागि सागर मंथन गरिसके पछि, उनले सच्चा भक्तहरूलाई उनको नयाँ जन्मका साथ आशीर्वाद दिइन ।

जब हामी विनाश, उजाड र नष्ट गर्ने बारेको विचार गर्छौं तब हाम्रो दिमागमा भैरव, शिवको भव्य अवतार वा शिवको तेस्रो आँखामा जान्छ। यो प्रायः बन्द हुन्छ तर दुष्टकर्मीहरूलाई नष्ट गर्न उनले यसलाई खोल्दछन । लक्ष्मी र शिव दुवैले भक्तहरूले धेरै ध्यान खिचेकाछन ।  किनभने व्यक्तिहरूले एकबाट आशिषको चाहना गर्दछन् र अर्कोको श्राप वा विनाशदेखि डराउँछन्।

आशिष् र श्रापहरू ….. इस्राएलीहरूलाई ….. हामीलाई निर्देशन दिनका लागि।

हिब्रु वेदमा देखाइएको सृष्टिकर्ता प्रमेश्वोर लक्ष्मी जस्तै आशिर्बाद दिनलाई प्रतिस्पर्धा गर्ने र भैरव वा शिवको तेस्रो नेत्र जत्तिकै भयानक (डरलाग्दो ) श्राप र विनाश गर्ने दुबैको रचना गर्ने थिए। यो आफ्ना चुनिएका मानिसहरू इस्रायलीहरु लाई निर्देशित गरियो जो उहाँका भक्तहरु  थिए। ती  निर्देशनहरु परमेश्वरले इस्रायलीहरुलाई मिश्रको दासत्वबाट बाहिर निकाले पछि उनीहरूलाई दश आज्ञा दिनु भएको थियो पापले उनीहरुलाई नियन्त्रण गर्यो कि गरेन भन्ने कुराको मानक थियो । ती आशिष् र श्रापहरू इस्रायलीहरूलाई निर्देशित गरिएको थियो तर  धेरै अघि घोषणा गरिएको थियो ताकि अरू सबै राष्ट्रहरूले ध्यान दिओस र महसुस गरोस कि इस्रायलीहरूलाई प्रदान गरेको उही शक्तिले उहाँ हामीलाई आशिष दिनुहुन्छ। हामी सबै जो समृद्धि र आशीर्वाद चाहान्छौ र विनाश र श्रापबाट जोगिन चाहान्छौ उनीहरूले इस्राएलका अनुभवबाट पाठ सिक्न सक्छौं ।

मोशा लगभग 3500 वर्षा रहे र उनले बाइबलको पहिलो पाँच पुस्तकहरु लेखे – पंचग्रन्थ  वा तोराह। पाँचौ पुस्तक, व्यवस्था, मा उहाँको मृत्यु भन्दा ठीक पहिले उहाँद्वारा बोलेका अन्तिम वचनहरु पाइन्दछ। यी वचनहरु इस्राएलका मानिसहरु – यहूदिहरुको लागि उहाँको आशीषहरु थिए, तर साथै यसमा श्राप पनि थियो। मोशाले लेखे कि यी आशीषहरु र श्राप ले संसारको इतिहासलाई आकार प्रदान गर्ने छ र यसमा न केवल यहूदिहरु मात्र, तर अन्य अरु जातिहरुद्वारा पनि ध्यान दिन परेन्छ। यी आशीष र श्रापहरु ले भारतको  इतिहासलाई पनि प्रभावित परेका छ। त्यसैले यसको लेखन हाम्रो आत्म चिन्तनको लागि हो। आशीष र श्रापहरुको पूरा सूची यहाँ निर दिइएको छ। यसको सार तल दिइएको छ।

मोशाको आशीषहरु

मोशाले त्यी आशीषहरुलाई वर्णन गर्न आरम्भ गरे जसलाई इस्राएलको मानिसले तब प्राप्त गरे जब उनीहरुले व्यवस्थाको पालन गरे, जस मध्य दस आज्ञाहरु पनि सम्मिलित छन्। परमेश्वरको तर्फ बाट आउने आशीष यति ठुलो हुनेछ कि अन्य जातिहरुले पनि त्यो आशीषहरुलाई चिन्नेछन्। यी आशीषहरुको परिणाम निम्न लिखित हुनेछ:

10 तब पृथ्वीका सबै मानिसहरूले थाहा पाउनेछन् तिमीहरू परमप्रभुका मानिसहरू हौ र तिनीहरू तिमीहरूसित डराउने छन्।   (व्यवस्था 28:10)

… र श्राप

तर, यदि इस्राएलीले आज्ञाहरुलाई पालन गर्नमा असफल भएमा, तब उनीहरुले श्रापहरुलाई प्राप्त गर्नेछन् जुन आशीषहरुको स्थानमा हुनेछ र उनीहरुको तुलना अनुरूप हुनेछ। यी आशीषहरुलाई पनि चारै तर्फको जातिहरुद्वारा दखिने छ:

37 देशहरू जहाँ परमप्रभुले तिमीहरूलाई पठाउनुहुनेछ त्यहाँ मानिसहरू तिमीहरूमाथि भएको कष्ट देखेर दुःखी हुनेछन् अनि तिनीहरू तिमीहरूमाथि हाँस्नेछन् र अपमान गर्नेछन्।  (व्यवस्था 28:37)

र यो श्राप आउने इतिहास सम्म विस्तारित हुने छ।

46 अनि तिनीहरू सघैं तिमीहरू अनि तिमीहरूका सन्तान अघि इर्श्वरको न्यायको प्रतीकको रूपमा रहने छन्।  (व्यवस्था 28:46)

तर परमेश्वरले चेतावनी दिनुभयो यी श्रापहरुको सबैभन्दा नराम्रो अंश अन्य जातिहरुको तर्फ बाट आउने छ।

49 “परमप्रभुले तिमीहरूसित लडाँईं गर्न टाढाबाट एउटा जातिका मानिसहरू ल्याउनुहुनेछन् तिनीहरू आकाशबाट गरूडले झम्टे जस्तै आउने छन्। तिमीहरूले तिनीहरूको भाषा बुझ्ने छैनौ। 50 तिनीहरू निष्ठुर हुनेछन्, बूढापाकाको आदर गर्दैनन् अनि स-साना नानीहरूप्रति दया देखाउँदैनन्। 51 तिनीहरूले तिमीहरूका पशुहरू र बाली लानेछन्। तिमीहरूको नाश नहुन्जेलसम्म तिनीहरूले प्रत्येक चीज लाने छन्। तिनीहरूले तिमीहरूका लागि अन्न, मद्य, तेल, गाईहरू, भेंडाहरू अथवा बाख्राहरू छोड्ने छैनन्। तिनीहरूले तिमीलाई नष्ट नगरे सम्म प्रत्येक चीज लाने छन्। 52 “तिमीहरू सोच्छौ त्यस शहरहरूको वरिपरि अग्ला-अग्ला र शक्तिशाली पर्खालहरूले तिमीहरूलाई सुरक्षा दिन्छन्। तर ती पर्खालहरू ढल्नेछन्। त्यस राष्ट्रका मानिसहरूले सबै शहरहरू घेरेर तिमीहरूमाथि आक्रमण गर्नेछन्। परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वरले तिमीहरूलाई दिनु भएको भूमिमा एउटै शहर पनि बाँकी नराखी शत्रुहरूले आक्रमण गर्नेछन्।   (व्यवस्था 28:49-52)

यो नराम्रो बाट अत्याधिक खराब हुने छ।

63 “तिमीहरू प्रति राम्रो हुनका लागि र तिमीहरूको राष्ट्रको विकास गराउन परमप्रभु जति खुशी हुनु हुन्थ्यो तिमीहरूलाई नष्ट र ध्वंश पार्नु पनि त्यति नै खुशी हुनु हुनेछ। त्यो भूमि तिमीहरूले आफ्नै बनाउन जाँदैछौ तर मानिसहरूले तिमीहरूलाई भूमिबाट लखेट्नेछन्। 64 पृथ्वीका सबै मानिसहरू माझ परमप्रभुले तिमीहरूलाई छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। परमप्रभुले तिमीहरूलाई पृथ्वीको एक कुनादेखि अर्को कुनासम्म अन्य राष्ट्रका मानिसहरूमाझ छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। अनि त्यहाँ तिमीहरू काठ तथा ढुङ्गाले बनिएका झूटा पुर्खाहरूका थाहा नपाइएका देवताहरू पूज्ने छौ। 65 “ती राष्ट्रहरूका माझ तिमीहरूले शान्ति पाउने छैनौ र विश्रामको निम्ति तिमीहरूले ठाउँ पाउने छैनौ। परमप्रभुले तिमीहरूको मनमा चिन्ता भरी दिनु हुनेछ। तिमीहरूका आँखा थाकेका हुनेछन्। तिमीहरू दुःखी हुनेछौ।   (व्यवस्था 28:63-65)

परमेश्वर र इस्राएलिहरुको मध्यमा औपचारिक सहमतिद्वारा यी आशीष र श्रापहरुलाई स्थापित गरिएको थियो।

12 आज तिमीहरू परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वरसित एउटा करारमा बाँधिनु पर्छ र परमप्रभुले त्यो करार आज बनाउनु हुँदैछ। 13 यो प्रतिज्ञासँगै, परमप्रभुले तिमीहरूलाई उहाँको आफ्नै विशेष मानिसहरू बनाउनु भयो, अनि त्यो प्रमाणित गर्नु भएको छ उहाँ तिमीहरूको परमेश्वर हुनुहुन्छ जस्तो उहाँले तिमीहरू अनि तिमीहरूका पिता-पुर्खाहरू अब्राहाम, इसहाक अनि याकूबलाई गर्नु भएको थियो। 14 परमप्रभुले तिमीहरूसित मात्र यो करार गर्नु तथा प्रतिज्ञा गर्नु हुनेछैन, 15 तर परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वर सबैसँग यो करार गर्नु हुँदैछ जो उहाँको अघि उभिएका छन् अनि हाम्रा भावी सन्तानहरूसँग जो आज हामीसँग छैनन्।   (व्यवस्था 29:12-15)

यस कारण यी वाचा सन्तान र भविष्यको पिढ़िहरु माथि निर्मित हुनेछ। सत्य यो हो कि, यो वाचा भविष्यको पीढ़िहरु- दुवै अर्थात्  इस्राएलिहरु र परदेशिहरुको तर्फ निर्देशित गरिएको छ।

22 “भविष्यमा जब तिमीहरूका सन्तानहरू तथा टाढा-टाढाबाट आएका विदेशीहरूले देख्ने छन् कसरी भूमि नष्ट भयो। तिनीहरूले देख्ने छन् कसरी रोगहरू परमप्रभुले ल्याउनु भयो। 23 त्यहाँको भूमि सब गन्धकको आगोले जल्नेछ र नूनले ढाकिनेछ अनि त्यहाँ घाँससम्म उम्रने छैन। परमप्रभुको रीसले त्यो भूमि नष्ट हुनेछ जस्तो सदोम, गमोरा, अदमा र सबोयीम नष्ट गरिएका थिए। 24 “तब अरू सबै राष्ट्रका मानिसहरूले सोध्नेछन्, ‘परमप्रभुले यो भूमिलाई यस्तो पार्नुभयो? उहाँ किन यति विघ्न रिसाउनु भयो?’   (व्यवस्था 29:22-24)

र यसको उत्तर यो हुने छ:

25 उत्तर यस्तो हुनेछ, ‘कारण इस्राएलका मानिसहरूले तिनीहरूलाई मिश्र देशबाट ल्याउँदा परमप्रभु तिनीहरूको पिता-पुर्खाहरूको परमेश्वरसित गरिएको करारलाई त्याग गरे। 26 तिनीहरू आफूले नचिनेको र परमप्रभुले नबताएको अन्य जातिको देवताहरूको सेवा तथा पूजा गर्न लागे। 27 अनि परमप्रभुको क्रोधले यस भूमिका प्रत्येक मानिसहरूमाथि नराम्रा कुरा ल्याए त्यो शिक्षाहरूको पुस्तकमा लेखिएका छन्। 28 परमप्रभु अत्यन्तै असन्तुष्ट हुनु भएकोले त्यस भूमिबाट बाहिर निकालेर अहिले तिनीहरूले बसो-बास गरेको भूमिमा राख्नु भयो।’  (व्यवस्था 29:25-28)

के  आशीष र श्रापहरु  घटित  हुन्छन?

यसको  बारेमा केहि पनि तटस्थता छैन। आशीहरु हर्षालु थियो र श्राप डार लाग्दो थियो ,तर सबै भन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न जुन हामी सोध्ने सक्छौ, त्यो यो  हो : ‘के यो घटित हुन्छ?’ पुरानो  नियम को लिपिबद्ध वृतान्तको एउटा ठुलो भाग इस्राएलियहरुको इतिहास हो, यस प्रकारले हामीले उनीहरुले इतिहासलाई जान्दछौ। साथै हामीसंग पुरानो नियमदेखि बाहिरको ऐतिहासिक र पुरातात्विक स्मारकहरुको लिपिबद्ध वृतान्त पाइन्छ। त्यी सबै इस्राएलिहरु वा यहूदिहरुको इतिहासको एउटा स्थाई चित्रलाई प्रस्तुत गर्दछ। यो यहाँ निर समय रेखाद्वारा दिएको छ। तपाई स्वयं आफैले पढ्नु होस् र मुल्यांकन  गर्नुहोस कि के मोशाको श्राप पुरा भयो कि भएन। यसले साथै यो कुराको पनि उत्तर दिन्छ, कि किन यहूदी समूह 2700 वर्षौ पहिले देखि आरम्भ हुँदै भारतमा स्थानांतरित भएका थिए (उदाहरणको लागि मिजोरमको बेनी मनश्शे)। उनीहरु अश्शूरी र बेबीलोनको विजयी अभियानहरुको परिणामस्वरूप धेरै मात्रामा पुरै भारतमा छरीए  – ठीक त्यसै गरी जसरी मोशाले चेतावनी दिएका थिए।

मोशा को  आशीषहरु  र श्रापहरुको निष्कर्ष

मोशाको अन्तिम वचन श्रापहरुको साथै अन्त हुदैन। यहाँ निर यस्तो दिएको छ, कि कसरी मोशाले आफ्नो अन्तिम घोषणाहरुलाई दिएका थिए।

 “मैले तिमीहरूलाई बताएको आशीर्वाद र सरापहरू तिमीहरूमाथि पर्नेछन् अनि परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वरले तिमीहरूलाई खेदी पठाउनु भएको भूमिमा ती कुराहरू सम्झना गर्नेछौ। 2 त्यस समय जब तिमीहरूका सन्तान र तिमीहरू परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वर कहाँ फर्केर आउनेछौ र आज मैले बताएका उहाँका सबै आज्ञाहरू हृदयबाट नै पालन गर्नेछौ। 3 तब परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वर तिमीहरू प्रति दयालु हुनुहुनेछ र तिमीहरूलाई मुक्त गराई तिमीहरूलाई छरपष्ट पारेर पठाइएका देशहरूबाट फर्काई ल्याउनु हुनेछ। 4 यदि तिमीहरूलाई अत्यन्तै टाढा देशहरूमा पठाइएको भए पनि बटुलेर ल्याउनुहुनेछ। 5 जुन भूमि तिमीहरूका पिता-पुर्खाहरूको थियो त्यो फेरि तिमीहरूकै हुनेछ। परमप्रभु तिमीहरूको निम्ति असल हुनुहुनेछ र तिमीहरूको पिता-पुर्खाहरूसँग भएको भन्दा धेरै परमप्रभुले तिमीहरूलाई दिनु हुनेछ। अरू जातिमाभन्दा तिमीहरूको जन संख्या धेरै हुनेछ।   (व्यवस्था 30:1-5)

हजारौ वर्ष सम्म निर्वासित रहनु  पश्चात्, 1948 मा – जसमध्य आज पनि धेरै मानिस जीवित छन्, उनीहरुको जीवनकालमा नै – इस्राएलको आधुनिक राष्ट्र संयुक्त राष्ट्रको प्रस्तावद्वारा पुन: स्थापित गरियो र यहूदिहरु संसारको  चारै तर्फ बाट यस ठाउमा फेरी फर्किन आरम्भ गरे – ठीक त्यसै गरी जसरी मोशाले भविष्यद्वाणी गरेका थिए। भारतमा आज, कोचीन, आन्ध्रा प्रदेश र मिजोरममा रहनेहरु हजारौँ वर्ष पुरानो यूहदी समाज तीव्रमात्रामा घटदै  जादैछ, किनकि यहूदी आफ्नो पूर्वजहरुको भूमिमा फर्की जाँदै छन्। भारतमा केवल 5000 यहूदी मात्र बाँकी छन्। हाम्रो आँखा आगाडी नै मोशाको आशीषहरु पुरा हुँदै छ, निश्चित रूपमा  श्रापहरुले उनको इतिहासलाई  निर्मित गरेको  थियो।

हाम्रो लागि यसमा  धेरै सुचना पाइन्छ। प्रथम, आशीषहरु र श्रापहरुले आफ्नो अधिकार र सामर्थ्यलाई बाइबलको परमेश्वरदेखि प्राप्त गरेका थिए। मोशा मात्र एक आत्म जागृति व्यक्ति – एक ऋषि थिए। सत्य यो हो कि, यो आशीषहरु र श्राप हजारौ वर्ष सम्म आउदै, पूरा  संसारको जातिहरुमा विस्तारित हुँदछ, र करोडौ मानिसहरुलाई प्रभावित गर्नु (यहूदिहरुको इस्राएलमा फेरी फर्किनाले उथल पुथल  उत्पन्न गरिदियो  – यो  नियमित रूपले  वैश्विक समाचार बनाउने घटनाहरुको कारण बनेको छन्)परमेश्वरसंग सामर्थ्य र अधिकार छ, जसको पुष्टि बाइबल (वेद पुस्तक) ले  प्रमाण गर्छ। त्यही  तोराहमा उहाँले  यो प्रतिज्ञा  पनि गर्नु भएको छ  कि पृथ्वीको सबै मानिसहरुले  आशीष पाउने छन्। ‘पृथ्वीको सबै मानिसहरुमध्य’ मा तपाई र म पनि सम्मिलित छौ। यस पश्चात् अब्राहमको पुत्रको  बलिदान मा, परमेश्वर पुन पुष्टि गर्नुहुन्छ कि ‘सबै  जातिहरुले आशीष पाउनेछ’। यस बलिदानको अद्भुत स्थान र वर्णनले हामीलाई यस कुरालाई  जन्नमा सुराग दिदै सहायता प्रदान गर्दछ कि यस आशीषलाई कसरी  प्राप्त गरिन्छ। आशीषलाई अब मिजोरम, आन्ध्रा प्रदेश र केरलदेखि फर्किने यहूदिहरुको माथि राखी दियो, जो एउटा यस्तो चिन्ह हो, कि परमेश्वर जसले आफ्नो वचनमा प्रतिज्ञा गरेको छन्, भारतको सबै राज्यहरु र यस संसारको अन्य सबी जातिहरुमा समान रूपले आशीषलाई  दिन सक्नुहुन्छ र दिन चाहनुहुन्छ। यहूदिहरु जस्तै नै, हामी पनि हाम्रो श्रापको मध्यमा आशीषहरुलाई  दिने प्रस्ताव राखेको छ। किन हामी यी आशीषको यस वरदानलाई प्राप्त नगर्ने त?

के बाइबल (वेद पुस्तक) साहित्यक रूपमा विश्वसनीय छ?

परमेश्वरले इतिहासमा कसरी कार्य गर्नुभयो यसलाई वर्णित गर्दै बाइबलले आत्मिक सत्यहरुलाई प्रदान गर्दछ। यो त्यहाँ बाट आरम्भ हुन्छ जहाँ परमेश्वरले मानिसको सृष्टि आफ्नो स्वरूपमा गर्नुभयो र फेरी प्रथम मानिसको सामना गर्नुभयो र एउटा बलिदानको लागि भन्नुभयो ‘जो’ आउने वाला हुनुहुन्थ्यो र जसको बलिदान हुनेछ। यसको पश्चात् ऋषि अब्राहमको पुत्रको स्थानमा एउटा भेडाको बलिदानको विशेष घटना र ऐतिहासिक फसहको घटना घटित भयो। यो प्राचीन ऋग वेदको समान्तर चल्दछ जहाँ निर हाम्रो पापहरुको लागि बलिदानको मांग गरिएको छ र यो प्रतिज्ञा दिइएको छ कि यो पुरूषाको बलिदान को साथ प्रगट हुने छ। यो प्रतिज्ञाहरु प्रभु येशू मसीह (येशू सत्संग) को जीवन, शिक्षाहरु, मृत्यु एवं पुनरूत्थान बाट पुरा भएको हो। तर प्रतिज्ञाहरु र पूर्णताहरु ऐतिहासिक हुन्। त्यसैले, यदि बाइबललाई आत्मिक सत्यतालाई प्रदान गर्नुको लागि सत्य हुन्छहुन्छ भने यसलाई ऐतिहासिक रूपले विश्वसनीय पनि हुनु पर्दछ। यसले हामीलाई हामीले गरिएको प्रश्नको तर्फ लिएर जान्छ: के बाइबल (वेदपुस्तक) साहित्यक रूपले विश्वसनीय छ? र कसरी  कोहिले यो जान्न सक्छ कि यो छ वा छैन?

हामीले यो भन्दै आरम्भ गर्छौं कि केहि समय बिते पश्चात बाइबलको मूलपाठ (को शब्द) कही परिवर्तित त भएको छैन। जसलाई साहित्यक विश्वसनीयता ले जानिन्छ, यो प्रश्न यसकारण उठ्दछ किनकी बाइबल अत्याधिक प्राचीन हो। धेरै जसो पुस्तक छन् जोसंग मिलाएर बाइबलको निर्माण भएको हो, र सबै भन्दा अन्तिम पुस्तक लगभग दुई हज़ार वर्ष पहिले लेखिएको थियो। अधिकांश मध्यवर्ती शताब्दीमा छपाई, फोटोकॉपी मशीन वा प्रकाशन कम्पनिहरुको कुनै सुविधा थिएन। त्यसैले यी पुस्तकहरुलाई हातद्वारा लेखिन थियो, एउटा पीढ़ी पश्चात् दोस्रो पीढ़ी आउदा सम्म, भाषाहरु समाप्त भयो र नयाँ भाषाहरु आउदै गयो, साम्राज्य परिवर्तित हुदै गए र नयाँ शाक्तिहरु आउदै गयो। किनकी मूल पांडुलिपिहरु धेरै पहिले नै लोप भएको थियो, त्यसैले हामीले कसरी यो जान्न सक्छौं कि आज हामी बाइबलमा जे पनि पढ़द छौँ त्यसैलाई वास्तवमा मूल लेखकहरुले नै धेरै पहिले नै लेखेका थिए? के यो जान्नको लागि कुनै ‘वैज्ञानिक’ तरीका छ कि जसलाई हामीले आज पढ़द छौँ त्यो धेरै पहिले लेखिएको मूल लेखहरु जस्तै नै छ वा भिन्न छ?

साहित्यक आलोचनाको सिंद्धान्त

यो प्रश्न कुनै पनि प्राचीन लेखको लागि सत्य छ। तल दिइएको आंकडाले यस प्रक्रियालाई चित्रित गर्दछ जसमा अतीतको सबै प्राचीन लेखहरुलाई समय व्यतीत हुनुको साथै सुरक्षित राखिन्थ्यो ता कि हामीले यिनीहरुलाई आज पढ़न सकौं। तल दिइएको आँकडा 500 ईसा पूर्व (यस तिथिलाई केवल एउटा उदाहरणलाई दर्शाउनको लागि चुनिएको हो) को एउटा प्राचीन दस्तावेजको उदाहरणलाई प्रर्दशित गर्दछ।

समयरेखाको उदाहरणले यो प्रदर्शित गर्दछ कि कसरी मूलपाठ समयमा भएर चल्दछ।
समयरेखाको उदाहरणले यो प्रदर्शित गर्दछ कि कसरी मूलपाठ समयमा भएर चल्दछ।

मौलिक रूप अनिश्चितकाल सम्मको लागि रहदैन, त्यसैले यो नष्ट हुनु भन्दा, हराउनु भन्दा, वा नाश हुनु भन्दा, पहिले एउटा पांडुलिपि (पांडु लि) को प्रतिलिपि तैयार गरिद्छ (1 प्रतिलिपि)। अनुभवी व्यक्तिको एउटा श्रेणी जसलाई शास्त्री भनि पुकारिन्छ प्रतिलिपिलाई बनाउने कार्य गर्द छन्। जसो जसो समय व्यतीत हुन्छ, प्रतिलिपिहरुबाट अरु प्रतिलिपि (2 प्रतिलिपि र 3 प्रतिलिपि) तैयार गरिन्छ। कुनै समयमा एउटा प्रतिलिपिलाई संरक्षित गरिन्छ जुन आज पनि अस्तित्वमा छ (3 प्रतिलिपि)। हामीले उदाहरण दिइएको आँकडामा यस अस्तित्वमा भएको प्रतिलिपिलाई 500 ईसा पूर्वमा बनाएर देखाएको छ। यसको अर्थ यो हो कि जति धेरै पुरानो मूलपाठको दस्तावेजको अवस्था लाई हामीले जान्न सक्छौं त्यो केवल 500 ईसा पूर्व वा यस पछिको हो किनकी यस भन्दा अघिको सबै पांडुलिपिहरु लोप भए। 500 ईसा पूर्व बाट 500 ईस्वी सन् को मध्य 1000 वर्ष (जसलाई आंकडामा x को चिन्हले देखाएको छ) त्यो अवधि हो जसमा हामीले कुनै पनि प्रतिलिपिको जाँच गर्न सक्दैनौ किनकी सबै पांडुलिपिहरु यस अवधिमा लोप भए। उदाहरणको लागि, यदि प्रतिलिपि बनाएको समय कुनै त्रुटि (अन्जानमा वा जनीबुजी) भएको जुन समय 2 प्रतिलिपिलाई 1 प्रतिलिपि देखि बनाउदै थिए, तब हामीले त्यसलाई पत्ता लगाउनको लागि सक्षम हुदैनौ किनकि यस मध्य कुनै पनि दस्तावेज अब एक अर्काको तुलना गर्नको लागि उपलब्ध छैन। वर्तमानमा उपलब्ध प्रतिलिपिहरु (x अवधि) को उत्पति हुनु भन्दा पहिले यो समयाविधि यसकारण साहित्यक अनिश्चितताको अन्तराल हो। परिणामस्वरूप, एउटा सिद्धान्त जो साहित्यक विश्वसनीयताको बारेमा हाम्रो प्रश्नको उत्तर दिन्छ त्यो यो हो कि ति अधिक छोटो यो अन्तराल x हुनेछ तेतिनै अधिक हामी हाम्रो आधुनिक दिनहरुमा दस्तावेजको सटीक रूपले संरक्षणमा आफ्नो विश्वसनीयतालाई राख्न सक्छौं, किनकी अनिश्चयतताको अवधि कम हुद्छ।

यसमा कुनै सन्देह छैन, कि आज अकसर एउटा पांडुलिपिको एउटा भन्दा धेरै दस्तावेजको प्रतिलिपि अस्तित्वमा छ। मान्नुहोस् कि हामीसंग यस किसिमको दुइवटा पांडुलिपिहरुको प्रतिलिपिहरु छन र हामीले त्यी दुवैको एउटा भागमा यस निम्नलिखित वाक्यांशलाई पाउद छौँ (मैले यसलाई अंग्रेजीमा उदाहरणको कारण लेख्दछु, तर वास्तविक पांडुलिपि यूनानी, लैटिन वा संस्कृति जस्तो भाषामा छन्):

केहि पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता
केहि पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता

मूल लेखमा कि त सुरेशको बारेमा लेखिएको छ वा त सुमेशको बारेमा लेखिएको छ, र बाकीको यी अन्य पांडुलिपिहरुको प्रतिलिपि बनाएको समयमा त्रुटि पाइन्छ। प्रश्न यो उठ्दछ – कि यी मध्य कुनमा त्रुटि पाइन्छ? उपलब्ध प्रमाणले यो निर्धारित गर्नु अत्यन्त कठिन छ।

अब मानि लिनुहोस हामीले एउटा लेखको नै दुई भन्दा अधिक पांडुलिपिहरुलाई प्राप्त गरेको छौँ, जस्तो तल देखाएको छ:

धेरै पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता
धेरै पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता

अब यो तार्किक परिणाम निकालनु सजिलो हुन्छ कसरी पांडुलिपिमा त्रुटि हुन्छ। यो संभावना धेरै छ कि त्रुटि एक पटक मात्र भएको हुनु सक्छ, यसको अपेक्षा की एउटा जस्तै त्रुटि तीन पटक पुनरावृत्ति भयो, यसकारण यो संभावना अधिक छ पांडुलिपि #2 को प्रतिलिपिमा त्रुटि छ, र लेखकले सुरेश को बारेमा लेखिएको छ, न कि सुमेशको बारेमा।

यो एउटा सरल उदाहरण हो कि एउटा अर्को सिद्धान्त जसलाई हामीले पांडुलिपिको साहित्यक रूपले विश्वसनीय हुनुको जाँचको लागि उपयोग गर्नु सक्छौं त्यो: जति धेरै प्रचलित पांडुलिपिहरु थिए र जो उपलब्ध , तेतिनै अधिक मूल लेखको शब्दहरुको सही त्रुटिहरुलाई पत्ता लगाउन र सही गर्नु र निर्धारित गर्नु सजिलो हुन्छ

पश्चिमको महान् पुस्तकहरुको साहित्यक आलोचना

हामीसंग बाइबलको साहित्यक विश्वसनीयतालाई निर्धारित गर्नको लागि दुइवटा संकेतहरु छन:

  1. वास्तविक संकलन र प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिहरुको मध्य समयलाई नाप्नु, र
  2. प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिको सँख्यालाई गणना गर्नु।

किनकी यो संकेत जुन प्राचीन लेखको माथि लागू हुद्छ छ त्यसैले हामीले यसको उपयोग दुवै अर्थात् बाइबल र साथै अन्य प्राचीन लेखहरुको माथि लागू गर्न सक्छौं, जस्तो कि तल दिइएको तालिकाहरुमा दिइएको छ।

लेखक कहिले लेखिएको प्रांरम्भिक प्रतिलिपि समयको अवधि #
कैसर 50 ई. पूर्व 900 ई. सन् 950 10
प्लेटो 350 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1250 7
अरस्तू* 300 ई. पूर्व 1100 ई. सन् 1400 5
थियूसीडाईडस 400 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1300 8
हेरोडोटस 400 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1300 8
सैफोक्लेस 400 ई. पूर्व 1000 ई. सन् 1400 100
टाईटस 100 ई. सन् 1100 ई. सन् 1000 20
पिल्नी 100 ई. सन् 850 ई. सन् 750 7

यो लेखक पश्चिमी इतिहासको प्रमुख शास्त्रीय लेखन – अर्थात् यस्तो लेख जसको विकास पश्चिमी सभ्यताको विकासको साथ निर्मित भएको प्रस्तुत गर्दछ। औसत दरमा, तिनीहरुलाई हामी सम्म 10-100 पांडुलिपिहरुको रूपमा एउटा देखि अर्को पीढ़ीसम्म पुराउन्दछ जसलाई मूल लेखको लेखिनु पश्चात् लगभग 1000 वर्षको पश्चात् आरम्भ गर्दै संरक्षित गरिएको थियो।

पूर्वको महान् पुस्तकहरुको साहित्यक आलोचना

आउनुहोस अब हामी प्रचीन संस्कृतिको महाकाव्यहरुलाई हेरौं जुन हामी दक्षिण एशियाको इतिहास र दर्शन माथि धेरै अधिक समझलाई प्रदान गर्दछ। यस लेखहरुमा सबै भन्दा प्रमुख महाभारत को लेख हो, जसमा अन्य लेखहरुको साथमा, भगवद् गीताकुरूक्षेत्र को लड़ाई को वृतान्त पनि सम्मिलित छ। विद्वानहरुले आकलन गर्छन कि महाभारतको विकास यसको आज लेखिएको  स्वरूपमा लगभग 900 ईसा पूर्व बाट भएको हो, तर सबै भन्दा प्राचीन पांडुलिपिको आज पनि अस्तित्वमा पाउने अंश लगभग 400 ईसा पूर्वको आसपास मूल संकलन र प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपि बाट लगभग 500 वर्षको अन्तराललाई दिइएको पाइन्छ (संदर्भको लागि विकीको लिंक)। हैदराबादको उस्मानिया विश्वविद्यालयले गर्व साथ भन्दछ कि उनीहरुको पुस्तकालयमा दुइवटा पांडुलिपिको प्रतिलिपिहरु छन, तर यी दुइवटाको तिथि केवल 1700 ईस्वी सन् र 1850 ईस्वी सन् सम्म छ– जुन कि मूल संकलन को हज़ार वर्ष पश्चातको हो। न केवल पांडुलिपि प्रतिलिपिहरुको पछिको तिथि को हो, यद्यपि यो जानकारी कि महाभारत एउटा लोकप्रिय लेखन कार्य थियो यो यसको भाषा र शैलीमा परिवर्तनको पुष्टि गर्दछ, यसमा धेरै  प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिमा धेरै नै उच्च श्रेणीको साहित्यक भिन्नता पाइन्छ। विद्वान जसले यो आंकलन गर्दछन कि महाभारतमा लेखिएको साहित्यक भिन्नता यसरी व्यक्त गर्दछ:

“भारतको राष्ट्रीय महाकाव्य, महाभारत, ले त धेरै नै भ्रष्टताको सामना गरेको थियो। यो लगभग…250000 पँक्तिहरुको हो। यस मध्य, कुनै 26000 पँक्तिहरुमा साहित्यक भ्रष्टता (10 प्रतिशत) पाइन्द छ”– (गिज़लेर, एन एल र डब्लूयु ई निक्स. बाइबलको एउटा सामान्य परिचय. मूडी प्रेस. 1988. पृ 367)

अन्य महान् महाकाव्य, रामायण  हो, जुन लगभग 400 ईसा पूर्वको आसपास संकलित भएको थियो तर यसको प्रांरम्भिक प्रचलित प्रतिलिपि, नेपाल बाट आएको हो, जसको तिथि 11 ईस्वी सन् को शताब्दीमा पाइन्द छ (संदर्भ लिंक) – जुन मूल संकलन बाट लगभग 1500 वर्षको आसपास पाइने प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको अन्तराललाई देखाउद छ। रामायणको अब कहीं हज़ारौँ प्रचलित प्रतिलिपिहरु पाइन्द छ। यसमा एक अर्कासंग नै व्यापक साहित्यक भिन्नता पाइन्दछ, विशेषगरि उत्तर भारत र दक्षिण भारत/दक्षिण पूर्वी एशियाको मध्यमा। विद्वानहरु यी साहित्यक विभिन्नताहरुको कारण यी पांडुलिपिहरुलाई 300 भिन्न समूहहरुमा वर्गीकृत गरिएको छ।

नयाँ करारको साहित्यक आलोचना

आउनुहोस अब हामी बाइबलको लागि पांडुलिपि आधारित तथ्यको जाँच गरौँ। तल दिइएको तालिका नयाँ करारको सबै भन्दा प्रचीनत्तम प्रतिलिपिहरुलाई सूचीबद्ध गर्दछ। यस मध्य प्रत्येकलाई एउटा नाम दिइएको (अकसर पांडुलिपिलाई खोजकर्ताको नामको माथि)

पांडुलिपि कहिले लेखियो पांडुलिपिको तिथि समयको अवधि
जॉन राएलॉन 90 ई. सन् 130 ई. सन् 40 yrs
बोड़मेर पपाईरस 90 ई. सन् 150-200 ई. सन् 110 yrs
चेस्टर बेट्टी 60 ई. सन् 200 ई. सन् 20 yrs
कोड्डक्स वेटीकानुस 60-90ई. सन् 325 ई. सन् 265 yrs
कोड्डक्स सिनाटिक्स 60-90 ई. सन् 350 ई. सन् 290 yrs

नयाँ करारको पांडुलिपिहरु सँख्यामा अति अधिक छ कि त्यी सबैलाई एउटा तालिकामा सूचीबद्ध गर्न अत्यन्त नै कठिन हुनेछ। जस्तै एउटा विद्वान जसले यस विषयको माथि अध्ययन गर्नुको लागि धेरै वर्षको समयलाई व्यीतत गरेर व्यक्त गरे:

“हाम्रो साथ आज नयाँ करारको अंशहरुको 24000 पांडुलिपिले अधिक प्रतिलिपिहरुको अंश पाइन्छ… प्राचीन कालको कुनै पनि दस्तावेज यति धेरै सँख्या र प्रामाणिकताको पहुँचले  आरम्भ हुदैन थियो। यसको तुलनामा कवि होमर लिखित इलियड हो जुन 643 पांडुलिपिहरुको साथ अर्को स्थानमा आज पनि आफ्नो अस्तित्वमा छ।” मैक्डावेल, जे. प्रमाण जो न्यायको मांग गर्दछ. 1979. पृ. 40)

ब्रिट्रिश संग्रहालयको एउटा अग्रणी विद्वानले यो पुष्टि गर्दछ कि:

“विद्वान एउटा ठूलो सीमा सम्म संतुष्ट छ कि मुख्य यूनानी र रोमी लेखक आफ्नो मूलपाठमा साँचो थियो…तर पनि उनीहरुको लेखनकार्यको प्रति हाम्रो ज्ञान केवल केहि थोरै पांडुलिपिहरु माथि आधारित छ जबकि नयाँ करारको पांडुलिपिहरुको गणना…हज़ारौँ द्वारा भएको छ” (केन्योन, एफ. जी. – ब्रिट्रिश संग्रहालयको पूर्व निदेशक – हाम्रो बाइबल र प्राचीन पांडुलिप. 1941 पृ. 23)

र यी पांडुलिपिहरुको एउटा निश्चित सँख्या अत्यन्त नै प्राचीन हुन्। मसंग प्रारंम्भिक नयाँ करारको दस्तावेजहरुको बारेमा एउटा पुस्तक छ। यसको परिचय यस प्रकारले आरम्भ हुद्छ:

“यो पुस्तक प्रांरम्भिक नयाँ करारको 69 पांडुलिपिहरुलाई प्रतिलिपि…2 शताब्दी देखि आरम्भ हुदै 4 शताब्दी (100-300 ईस्वी सन्) को आरम्भ सम्म…नयाँ करारको मूलपाठलाई लगभग 2/3 भागमा उपलब्ध गर्दछ” (पृ. सांत्वना, नयाँ करारको यूनानी पांडुलिपिको प्रांरम्भिक मूलपाठ”. प्रस्तावना पृ. 17. 2001)

यो महत्वपूर्ण छ किनकी यो पांडुलिपिहरु आरम्भिक अवधि देखि निक्लिएर आएको हो जब सुसमाचारको अनुयायी सरकारी शाक्तिमा थिएन, तर यसको अपेक्षा रोमी सम्राज्य द्वारा तीव्र सतावटको अधीन थिए। यो त्यो अवधि थियो जब सुसमाचार दक्षिण भारत, को केरलमा आयो, र यहाँ पनि सुसमाचारको अनुयायिहरुको समाजसंग कुनै पनि प्रकारले सरकारी शाक्ति थिएन जसले कुनै राजा पांडुलिपिहरुको साथ कुनै किसिमको कुनै चलाकी गर्न सकुन। तल दिइएको आँकडा पांडुलिपिहरुको त्यो अवधिलाई दर्शाउद् छ जसमा बाइबलको नयाँ करार आधारित छ।

आधुनिक बाइबलको अनुवाद प्रारंम्भिक प्रचलित पांडुलिपिहरु बाट भएको हो, जुन अधिकांश 100-200 ईस्वा सन् को मध्यमा गरिएको हो। यो स्त्रोत पांडुलिपिहरु केन्स्टनटाईन वा अन्य धार्मिक-राजनैतिक शाक्तिहरुको आगमन भन्दा धेरै अघि गरिएको हो।

यी सबै हज़ारौँ पांडुलिपिहरु मध्यमा अनुमानित साहित्यक भिन्नता केवल

“20000 देखि 400 पँक्तिहरु हुन्।” (गिज़लेर, एन एल र डब्लूयु ई निक्स. बाइबलको एउटा सामान्य परिचय. मूडी प्रेस. 1988. पृ 366)

यस प्रकार ले मूलपाठ यी सबै पांडुलिपिहरु देखि 99.5% मेल खान्छ।

पुरानो करारको साहित्यक आलोचना

यस्तै केहि पुरानो करारको साथमा छ। पुरानो करारको 39 पुस्तकहरु 1500-400 ईसा पूर्व मध्यमा लेखिएको थियो। यो तल दिइएको आँकडामा देखाएको छ जहाँ निर त्यो अवधि जसमा मूल पुस्तकहरु लेखिएको समयरेखा माथि एउटा दण्डको रूपमा देखाएको छ। हामीसंग पुरानो करारको पांडुलिपिहरुको दुइवटा श्रेणिहरु छ। पांडुलिपिहरुको पांरपरिक श्रेणी मासोरेट्टिकवादी मूलपाठ छ जसलाई लगभग 900 ईस्वी सन् मा प्रतिलिपित गरेको थियो। तथापि 1948 मा पुरानो करारको पांडुलिपिहरुको एउटा अर्को श्रेणी जुन यो भन्दा अधिक धेरै प्राचीन हो– अर्थात् 200 ईसा पूर्व बाट हो र जसलाई मृतक सागर पाण्डुलिपि (मृ सा कुं पत्र) भनि पुकारिने खोजी गरे। यो दुवै पांडुलिपिहरुको श्रेणिहरु आँकडामा देखाएको छ। सबै भन्दा अधिक जुन आश्चार्यजनक छ त्यो यो हो कि चाहे यो समयको एउटा लामो अन्तराल लगभग 1000 वर्षको अन्तर राख्दछ, यस मध्यमा भिन्नता लगभग नाइ को बराबर छ। जस्तै कि एउटा विद्वान ले यसको बारेमा यसरी भने:

‘यो [मृ सा कुं पत्र] मासोरेट्टिकवादी मूलपाठको सटीकतालाई पुष्टि गर्दछ…केवल केहि मात्र उदाहरणहरुलाई छोडेर जहाँ निर मृतक सागरको पाण्डुलिपि र मासोरेट्टिकवादी मूलपाठको मध्यमा हिज्जे र व्याकरणको भिन्नता पाउदछ, यो दुवै आश्चार्यजनक रूपले समान छन’’ (ऐम. और. र्नोटन, बाइबलको उत्पत्तिमा पुरानो करारक पांडुलिपिहरु)

उदाहरणको लागि, जब हामी यस रामायण लाई साहित्यक भिन्नताको साथ तुलना गर्छौं, तब पुरानो करारको मूलपाठको स्थायित्व बढी सजिलोसंग उल्लेखनीय रूपमा जाद्छ।

यो समयरेखाले यो देखाउद छ कि बाइबलको पुरानो करार पांडुलिपिहरु मासोरेट्टिकवादी ले मृतक सागर पाण्डुलिपिमा परिवर्तित भएनन यद्यपि यो एक अर्का देखि लगभग 1000 वर्षको अन्तरालमा छ।
यो समयरेखाले यो देखाउद छ कि बाइबलको पुरानो करार पांडुलिपिहरु मासोरेट्टिकवादी ले मृतक सागर पाण्डुलिपिमा परिवर्तित भएनन यद्यपि यो एक अर्का देखि लगभग 1000 वर्षको अन्तरालमा छ।

सारंश: बाइबल साहित्यक रूपले विश्वनीय

अब हामी यस तथ्य बाट के सारांश निकाल्नु सक्छौं? निश्चित रूपले कम से कम हामी निष्पक्षताले यो गणना गर्न सक्छौ कि (पांडुलिपिहरुको सँख्याको मात्रा, मूल र प्रारंम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको मध्यमा समयको अवद्यि, र पांडुलिपिहरुको मध्यमा साहित्यक भिन्नताको स्तर) को बाइबल कुनै पनि अन्य प्राचीन लेखन कार्यको अपेक्षा ठूलो उच्च स्तरमा सत्यापित हुद्छ। यो निर्णय जुन हाम्रो प्रमाणहरु सहित अघिको तर्फ बढ्दछ आफ्नो सर्वोत्म रूपमा निम्नलिखित अभिव्यक्ति द्वारा प्रगट गरिएको छ:

नयाँ करारको अनुप्रमाणित मूलपाठको प्रति सन्देहवादी हुनु शास्त्रीय प्राचीनतालाई अस्पष्टतामा गुमाउनु हो, किनकी प्राचीन समयकालको कुनै पनि दस्तावेजको संदर्भग्रन्थ को तेती राम्रो पुष्ट भएको छैन जति राम्रोसंग नयाँ करारको भएको छ” (मोन्टागोमरी, मसीहतको इतिहास. 1971, पृ. 29)

त्यो जुन सबै कुरा भनिएको छ त्यो तर्कयुक्त हुनु पर्छ, यदि हामी बाइबलको साहित्यक विश्वसनीयताको माथि सन्देह गर्यौं भने तब हामीले साथै त्यो सबै कुरालाई इन्कार गरि दिने छौँ जसलाई हामीले इतिहासको बारेमा सामान्य रूपले जान्दछौं– र यसलाई कुनै पनि सूचित इतिहासकारले कहिले पनि गरेको थिएन। हामी जान्दछौं कि बाइबलको मूलपाठ कुनै पनि परिवर्तित भएको छैन जबकि शताब्दीहरु, भाषाहरु र सम्राज्य आए अनि गए जब कि प्रांरम्भिक पांडुलिपिहरु यी सबै घटनाहरु भन्दा पहिलेको तिथिका हुन्। बाइबल एउटा विश्वसनीय पुस्तक हो।

योम किप्पुर – दुर्गापूजा को सुरुवात

दुर्गा पूजा (वा दुर्गोत्सव) दक्षिण एसियाको धेरै भागमा अश्विन ( अश्विन ) महिनाको ६ -१० दिन मनाइन्छ। यो असुर महिषासुरको बिरूद्ध आफ्नो पुरानो युद्धमा देवी दुर्गाको विजयको सम्झना गर्न मनाईन्छ। धेरै भक्तहरूले महसुस गर्दैनन कि योम किप्पुर ( वा प्रायश्चितको दिन ), भन्ने अधिक पुरानो उत्सवको संग मेल खान्छ जुन ३५०० वर्ष अगाडि शुरु भयो र हिब्रू वर्षको सातौं चन्द्रमासको १० औं दिनमा मनाइन्छ। यी दुबै चाडपर्वहरू पुराना हुन्, दुबै एकै दिनमा पर्दछन (सम्बन्धित पात्रोहरूमा। हिन्दू र हिब्रू क्यालेन्डरहरूको विभिन्न वर्षहरूमा उनीहरूको अतिरिक्त लीप-महिना हुन्छ, त्यसैले तिनीहरू पश्‍चिमी पात्रोमा सधैं मिल्दैनन तर ती दुवै सधैं सेप्टेम्बर – अक्टुबर महिनामा पर्दछन )  ,यी दुबैमा बलिहरू समावेश भएका हुन्छन् , र दुबैले ठूला बिजयहरूको सम्झना गराउछन् । दुर्गा पूजा र योम किप्पुर बीच समानताहरू आश्चर्यजनक छन् । केही भिन्नताहरू पनि त्यस्तै उल्लेखनीय छन् ।

प्रायश्चितको दिनको शुरुवात

मिश्रको जीवनमा फिरऊनको दासको रूपमा
मोशा र उनका दाइ हारूनले इस्राएलीहरूलाई डोर्‍याएर येशू भन्दा १५०० वर्ष अघि उक्त व्यवस्था पाए।

हामीले श्री मोशालाई पछ्यायौं इस्राएलीहरू (हिब्रू वा यहूदीहरू) दासत्वबाट मुक्त हुनुका साथै कलियुगमा इस्रायलीहरूलाई डोर्‍याउनका लागि दश आज्ञा प्राप्त गर्यौं । ती दश आज्ञाहरू एकदम कडा छन्, पापले मोहित भएको व्यक्तिलाई पालन गर्न असम्भव छ। यी आज्ञाहरूलाई विशेष बाकसमा राखिएको थियो जसलाई करारको सन्दूक भनिन्छ।

करारको सन्दूक एउटा विशेष मन्दिरमा थियो जसलाई महापवित्र स्थान भनिन्थ्यो । हारून, मोशाका दाइ र तिनका छोराहरू पूजाहारीहरू थिए जसले यस मन्दिरमा मानिसहरूको पापको प्रायश्चित वा पाप ढाक्नको निम्ति बलिहरू चढाउने काम गर्दथे। योम किप्पुर – प्रायश्चितको दिन मा विशेष बलिदानहरू चढाइन्थ्यो। आज हाम्रो लागि यी मूल्यवान पाठहरू छन्, र प्रायश्चितको दिन (योम किप्पुर) लाई दुर्गा पूजाको समारोहसँग तुलना गरेर हामी धेरैकुरा सिक्न सक्छौं।

प्रायश्चितको दिन र छाडा छोडिने बोका

हिब्रू वेदहरू, जुन आज बाइबल हो, मोशाको समय देखि नै प्रायश्चितको दिन को बलिदानहरू र अनुष्ठानहरूको बारेमा सटीक निर्देशनहरू थिए। हामी देख्छौं कि यी निर्देशनहरू कसरी सुरू हुन्छन्:

हारूनका छोराहरू मध्ये दुइ जना परमप्रभुलाई धूप चढाउँदै गर्दा मरे। त्यस समयपछि परमप्रभुले मोशालाई भन्नुभयो। परमप्रभुले भन्नुभयो, “तेरो दाज्यू हारूनलाई भन। उसलाई सम्झाऊ उसको इच्छा अनुसार जतिबेला चाह्यो त्यतिबेला पर्दा पछाडी महा-पवित्रस्थान जहाँ पवित्र सन्दूक राखिएको छ त्यहाँ कहिले पनि नजाऊन। यस पवित्र सन्दूकमाथि भएको कृपा-आसन छ अनि म त्यो कृपा-आसनमाथि बादलमा दर्शन दिन्छु। यदि हारून त्यस कोठामा गए ऊ मर्न सक्छ।

लेवी १६ :१-२

प्रधान पूजाहारी हारूनका दुई छोराहरू मरेका थिए जब उनीहरूले परमप्रभुको मन्दिरको महापवित्र स्थानमा अनादर पुर्वक प्रवेश गरे जहाँ परमप्रभुको उपस्थिति थियो । त्यो पवित्र उपस्थितिमा उनीहरूले दश आज्ञाहरू लाई पूर्णरूपमा पालन गर्न असफल भएपछि उनीहरूको मृत्यु भयो।

प्रायः सावधानी पूर्वक निर्देशनहरू दिइएको थियो ,  जसमा सम्पूर्ण वर्षको मात्र एक दिन, जब प्रधान पूजाहारी महापवित्र स्थानमा प्रवेश गर्न सक्थे – प्रायश्चितको दिन । यदि ऊ अरू कुनै दिन प्रवेश गर्‍यो भने ऊ मर्नेछ । तर यो एक दिन पनि, प्रधान पुजारीले करारको सन्दूकको उपस्थितिमा प्रवेश गर्नुभन्दा पहिले, उसले गर्नुपर्ने थियो:

“महा-पवित्रस्थान भित्र पस्नु भन्दाअघि हारूनले यसै गर्नु पर्छ। हारूनले पापबलिको निम्ति एउटा साँढे र होमबलिको निम्ति एउटा भेंडा चढाउँनु पर्छ। हारूनले आफ्नो सारा शरीर पानीले पखाल्नु पर्छ। तब उसले यी वस्त्रहरू धारण गर्नुपर्छः उसले लिनिनको पवित्र वस्त्र धारण गर्नु पर्छ। उसले लिनिनको भित्री लुगाहरू पनि लगाउनु पर्छ। उसले आफ्नो टाउकोमा लिनिनको फेटा र कम्मरमा लिनिनको पटुका कस्नु पर्छ। यी वस्त्रहरू पवित्र हुन्।

लेवी १६:३-४

दुर्गा पूजाको सप्तमीको दिन, दुर्गालाई प्राण प्रतिष्ठानले मूर्तिहरूको अगाडि लान्छन र मूर्ति स्नान गरेर लुगा लगाउँदछ । योम किप्पुर नुहाउने काममा पनि संलग्न थिए तर यो प्रधान पुजाहारी थिए जसलाई नुहाईएको थियो र महापवित्र स्थानमा जान तयार थियो, देवता होइन। परमप्रभु परमेश्वरलाई पुकार्नु अनावश्यक थियो – उहाँको उपस्थिति वर्ष भरि महापवित्र स्थानमा रहन्थ्यो । यस आवश्यकताको साटो यस उपस्थितिलाई भेट्न तयार हुनुपर्‍थ्यो । नुहाउने र लुगा लगाएपछि पुजाहारीले पशुहरू बलिदानको लागि ल्याउँथे।

“हारूनले दुइवटा पाठाहरू पापबलिको निम्ति लानु पर्छ अनि एउटा भेडी होमबलिको निम्ति इस्राएलका मानिसहरूबाट लिनु पर्छ। तब हारूनले पापबलिको निम्ति साँढे चढाउनु पर्छ। पापबलि ऊ आफ्नै निम्ति हो। हारून आफ्नो परिवार र आफैंई पवित्र पार्नु उसले यसो गर्नु पर्छ।

लेवी १६:५-६

हारूनको आफ्नै पापहरू ढाक्न या प्रायश्चितको लागि साँढेको बलि चढाइन्थ्यो । साँढे वा बोकाको बलिहरू कहिलेकाँही दुर्गा पूजाको समयमा गरिन्छ । योम किप्पूरले पुजाहारीको पाप ढाक्न साँढेको बलिदान विकल्प थिएन । यदि उसले आफ्नो पापलाई साँढेको बलि चढाउँदैन भने, प्रधान पूजाहारी मर्नेछन् ।

त्यसपछि तुरुन्तै, पुजाहारिले ती दुईवटा बोकाहरुको उल्लेखनीय समारोह गरे।

“तब हारूनले दुइवटा बोकाहरू भेट हुने पालको ढोकामा परमप्रभुअघि ल्याउनु पर्छ।हारूनले ती दुइवटा बोकाहरू माझ चिठ्ठा लगाउँछ, एउटा परमप्रभुको निम्ति हुन्छ र अर्को मानिसहरूको दोष निवारणको निम्ति छाडा छोड्नु पर्छ। “चिठ्ठामा परेको बोकालाई हारूनले पापबलिको निम्ति परमप्रभुलाई चढाउनेछ। 10 दोष निवारणको निम्ति चिठ्ठा परेको बोकालाई हारूनले परमप्रभुअघि ल्याई मरुभूमिमा खुला छाडिदिनेछ। यो मानिसहरूलाई शुद्ध बनाउनको लागि हो।

लेवि १६:७-९

एकचोटि साँढेलाई आफ्नै पापहरूको लागि बलिदान गरिसके पछि, पुजाहारीले दुईवटा बोका लिइ चिठ्ठा हाल्ने गर्थे। एउटा बोकालाई छाडा छोडिने बोका भनेर मानिन्थ्यो। अर्को बोकोलाई पापबलिको रूपमा बलिदान गर्नुपर्ने थियो। किन?

15 “तब हारूनले मानिसहरूकोलागि पापबलिको बलि दिनेछ। हारूनले पर्दा पछाडीको कोठामा बोकोको रगत ल्याउनु पर्छ। उसले साँढेको रगतले जे गरेको थियो बोकाको रगतले पनि त्यसै गर्नु पर्छ। उसले विशेष आवरणअघि अनि माथि बोकाको रगत छर्कनु पर्छ।16 यसरी हारूनले महा पवित्रस्थान शुद्ध पार्ने काम गर्छ। इस्राएलका मानिसहरूलाई शुद्ध पार्न हारूनले यी सब कार्य गर्नु पर्छ। तिनीहरूले धेरै पापहरू गर्छन् र तिनले भेट हुने पालको निम्ति पनि यस्तो कार्यहरू गर्नु पर्छ कारण यो धेरै अशुद्ध मानिसहरू माझमा छ।

लेवी १६:१५-१६

छाडा छोडिएको बोकोलाइ के भयो?

20 “यसर्थ, हारूनले महा-पवित्रस्थान, भेट हुने पाल अनि वेदी शुद्ध पार्नेछन्। त्यसपछि हारूनले परमप्रभुको निम्ति जिउँदो बोका ल्याउनेछन्। 21 जिउँदो बोका माथि हात राखेर उसले सबै पापहरू, सबै अपराधहरू अनि इस्राएली मानिसहरूले गरेको सबै भूल कर्महरू स्वीकार गर्नेछन्। यसरी मानिसहरूको सबै पाप बोकामाथि राखेर उसले त्यसलाई मरुभूमिमा जानु छाडिदिने छन्। एकजना मानिस बोकालाई मरुभूमितिर लिएर जान पर्खिरहेको हुनेछ। 22 यसर्थ बोकाले मानिसहरूको सबै पापहरू एकान्त ठाउँमा बोकेर लैजाने छ। मानिस जसले बोकालाई लिएर जान्छ, उसले यसलाई मरुभूमिमा छोड्ने छ।

लेवी १६:२०-२२

साँढेको बलिदान हारूनको आफ्नै पापको लागि थियो। पहिलो बोकाको बलि इस्राएली मानिसहरूको पापको लागि थियो । त्यसपछि हारूनले आफ्नो हात जीवित छाडा छोडिने बोकाको टाउकोमा राख्थे र – प्रतीकात्मक रूपमा – मानिसका पापलाई छाडा छोडिने बोका माथी स्थानान्तरण गर्दथे। त्यसपछि मानिसहरूका  पापहरू मानिसहरूबाट टाढा हटाइएको छ भनेर संकेतको रूपमा बोकालाई उजाडस्थानमा छोडिन्थ्यो। यी बलिहरूले तिनीहरूको पापहरूको प्रायश्चित गरिन्थ्यो। यो प्रत्येक वर्ष प्रायश्चितको दिनमा गरिन्थ्यो र त्यो दिन मात्र गरिन्थ्यो।

प्रायश्चितको दिन र दुर्गा पूजा

किन परमेश्वरले प्रत्येक वर्ष यो चाड़ यहि दिनमा मनाउने आज्ञा गर्नु भयो ? यसको मतलब के हो ? दुर्गा पूजाको समय पछाडि फर्केर हेर्दा जब दुर्गाले भैंस राक्षस महिषासुरालाई हराइन्। यसले विगतमा भएको घटनाको सम्झना गर्दछ। प्रायश्चितको दिन पनि विजयको स्मरणार्थमा थियो तर यो भविष्य सूचक थियो किनकि यसले दुष्ट माथी भविष्यमा विजयको आशा राख्यो। यद्यपि वास्तविक जनावरहरूको बलिहरू चढाइन्थ्यो, ती प्रतीकात्मक पनि थिए। वेद पुष्थकन (बाइबल) ले वर्णन गर्दछ 

किनकि बहर र बाख्राहरूको रगतले पापहरू पखाल्न सक्दैन।

हिब्रू १०:४

प्रायश्चितको दिनमा बलिदानहरूले वास्तवमै पुजारी र भक्तहरूको पापलाई हटाउँदैन थिए, किन उनीहरूलाई हरेक वर्ष चढाइन्थ्यो ? वेद पुष्थकन (बाइबल) ले वर्णन गर्दछ

व्यवस्थाले त हामीलाई भविष्यमा आउने असल वास्तविकताको धमिलो चित्र मात्र देखायो। व्यवस्था वास्तविकताको साँच्चो रूप होइन। त्यस व्यवस्थाले त मानिसहरूलाई हरेक साल त्यही बली चढ़ाउन सिकाउँछ। परमेश्वरलाई पुज्न आउनेहरूले त्यही बलि चढ़ाउन छोड्दैनन्। तर व्यवस्थाले ती मानिसहरूलाई कहिल्यै पूर्णतातिर डोर्याउन सकेन।व्यवस्थाले तिनीहरूलाई पूर्णतातिर डोर्याउन सक्ने भए बलिहरू धैरै अघि नै शेष भइसकेका हुने थिए। ती मानिसहरू आफ्ना पापहरूबाट पहिल्यै शुद्ध भइसकने थिए। अनि आफ्ना पापहरूको लागि तिनीहरूले आफूलाई अपराधी अनुभव गर्ने थिएनन्। तर व्यवस्थाले त्यो गर्न सक्दैन। यी बलिहरूले त प्रत्येक वर्ष मानिसहरूलाई आफ्ना पापहरू सम्झाउने काम मात्र गर्छ।

हिब्रू १०: १-३

यदि बलिहरूले पापहरू हटाउन सक्ने भए, तिनीहरूलाई दोहोर्‍याउनु आवश्यक पर्ने थिएन। तर उनीहरू प्रभावकारी थिएनन भनेर देखाउँदै उनीहरूलाई प्रत्येक वर्ष दोहोर्याइयो।

तर जब येशू ख्रीष्टले (येशु सत्संग) आफूलाई बलिदानको रूपमा प्रस्तुत गर्नु भयो सबै परिवर्तन भयो।

तसर्थ जब येशू पृथ्वीमा आउनुभयो उहाँले भन्नुभयो, “तपाईं बलि र भेटीहरू चाहनुहुन्न,
    तर तपाईंले मेरा निम्ति एउटा शरीर तयार गर्नुभयो।
बलि चढाइएका र डढाइएका पशुहरूले तपाईं प्रसन्न हुनुहुन्न।
    पापहरू पन्छाउन चढाइएका बलिले तपाईं प्रसन्न हुनुहुन्न।
तब मैले भने, ‘परमेश्वर म यहाँ छु,
    व्यवस्थाको किताबमा मेरो बारे लेखिएको छ।
    तपाईले चाहेको काम गर्न म आएको छु।’”

हिब्रू १०: ५-७

उहाँ आफूलाई बलिदानको रूपमा चढाउन आउनु भयो। र जब उहाँले यो गर्नु भयो

… … … … हामी सबैका लागि येशू ख्रीष्टको शरीरको बलिदानको माध्यमबाट पवित्र बनाइएका छौं।

हिब्रू१०:१०

दुईवटा बोकाको बलिदान प्रतीकात्मक हिसाबले भविष्यमा हुने येशूको बलिदान र येशूको विजयलाई औंल्याइएको थियो। उहाँ बलि चढाइएको बोका हुनुहुन्छ किनकी उहाँ बलि हुनु भयो। उहाँ बलिदानको लागि छाडा छोडिएको बोका पनि हो , किनकि उहाँले विश्वव्यापी समुदायको सबै पापहरू लिनु भयो र ती हामीबाट टाढा हटाइदिनु भयो , ता की हामी शुद्ध हुन सकौ।

के प्रायश्चितको दिनको कारण दुर्गा पूजा भयो ?

इजरायलीहरूको इतिहासमा हामीले थाहा पायौं कि कसरी इजरायलबाट निर्वासित भएकाहरु ईसा पूर्व ७०० मा भारतमा आएर भारतको शिक्षा र धर्ममा धेरै योगदान पुर्‍याए। यी इस्राएलीहरूले प्रत्येक वर्ष प्रायश्चितको दिनलाई सातौं महिनाको १०औं दिनमा मनाउँथे। हुन सक्छ, जसरी उनीहरूले भारतका भाषाहरूमा योगदान पुर्‍याए, तिनीहरूले पनि आफ्नो प्रायश्चितको दिनलाई योगदान पुर्‍याए जुन दुर्गा पूजा बन्यो, जुन खराबी माथि ठूलो विजयको स्मारक हो। यो हाम्रो दुर्गा पूजाको ऐतिहासिक समझसँग मिल्छ , जुन ईसा पूर्व ६०० को वरिपरि मनाउन थालियो।

कहिले प्रायश्चितको दिनको बलिदानहरू समाप्त गरियो

हाम्रो लागि येशूको बलि ( येशू सत्संग ) प्रभावकारी र पर्याप्त थियो। क्रूसमा येशूको बलिदानको केही समयपछि ( ३३ ए.डी.), रोमीहरूले ७० ए.डी .मा महापवित्र स्थानको साथको मन्दिरलाई ध्वस्त पारे। त्यसबेला देखि फेरि कहिले पनि यहूदीहरूले प्रायश्चितको दिनमा कुनै बलिदानहरू चढाएनन्। आज यहूदीहरूले यो चाडलाई उपवासको दिन भनेर मनाउँछन्। बाइबलले वर्णन गरे झैं प्रभावकारी बलिदान चढाइए पछि त्यहाँको वार्षिक बलिदानलाई निरन्तरता दिन आवश्यक पर्दैन। त्यसैले परमेश्वरले यो रोक्नुभयो।

दुर्गा पूजा र प्रायश्चितको दिनको प्रतिरूपहरू

दुर्गा पूजाले दुर्गाको प्रतिरूपलाई समावेश गर्दछ ताकि देवता मूर्तिमा वास गरून्। प्रायश्चितको दिन आउँदै गरेको बलिदानको भविष्यवाणी थियो र कुनै पनि प्रतिरूपलाई आव्हान गर्दैन। महापवित्र स्थानमा परमेश्वर अदृश्य हुनुहुन्थ्यो र त्यहाँ कुनै प्रतिरूप थिएन।

तर वास्तवमै बलिदानमा, सयौं वर्षसम्म धेरै प्रायश्चितको दिनहरू मध्ये एकले इशारा गरिसकेको थियो, त्यहाँ एक प्रातिरूपलाई आग्रह गरियो। जसरी वेद पुष्थकन (बाइबल) ले वर्णन गर्दछ

15 परमेश्वरलाई कसैले देख्न सक्दैन।
    तर परमेश्वर हुबहु येशू हुनुहुन्छ।
    सृष्टिका सम्मूर्ण थोकमाथि येशू शासक हुनुहुन्छ।

कलस्सी१:१५

प्रभावकारी बलिदानमा, अदृश्य परमेश्वरको प्रतिरूपलाई आह्वान गरिएको थियो र त्यो मानिस येशूको रूपमा देखाइयो।

समिक्षा गर्दा

हामी वेद पुष्थकन (बाइबल) को माध्यमबाट हेर्दैछौं। हामीले देख्यौं कि कसरी परमेश्वरले आफ्नो योजना प्रकट गर्न धेरै संकेतहरू दिनुभयो। सुरुमा उहाँले आउँदै गरेको ‘ऊ’ को भविष्यवाणी गर्नुभयो। यसपछि श्री अब्राहमको बलिदान, निस्तारको बलिदान र प्रायश्चितको दिन पनि आयो। इस्राएलीहरू माथि मोशाको आशिष्र र श्रापहरू अझै छन्। यसले उनीहरूको इतिहासलाई स्थापित गर्दछ, बिस्तारै इस्रायलीहरूलाई सारा संसारभर, यहाँ सम्म कि भारतसम्म, यहाँ वर्णन गरिए जस्तो