“राजले जस्तै: येशू ख्रीष्टको नाममा ‘ख्रीष्ट’ को अर्थ के हो?”

म धेरै जसो जब मान्छेहरूलाई सोध्छु, कि येशू अन्तिम (पछिल्लो) नाम के थियो। धेरै जसो यस्तो जवाफ दिन्छन्,

“मलाई लाग्दछ, कि उनको अन्तिम नाम ‘ख्रीष्ट’ थियो, तर म यस प्रति निश्चत छैन।”

तब मैले सोध्ने गर्दछु,

“यदि यो सत्य हो भने जब येशू एउटा केटो थिए तब के युसुफ ख्रीष्ट र मरियम ख्रीष्ट सानो येशू ख्रीष्टलाई आफ्नो साथमा बाजार लिएर जाने गर्द थिए?”

यसलाई यसरी भन्दा, उनीहरुलाई थाहा भयो, कि येशूको अन्तिम नाम ‘ख्रीष्ट’ थिएन। यस प्रकार, अब ‘ख्रीष्ट’ के हो? यो कहाँ बाट आयो? यसको अर्थ के हो? धेरै जसो को लागि यो आश्चार्यको कुरा हुनसक्छ, ‘ख्रीष्ट’ एउटा यस्तो उपाधि हो, जसको अर्थ ‘शासक’ वा ‘शासन’ संग छ। यो उपाधि त्यो राजाको जस्तो होइन, जस्तो ब्रिटिश राज्य मा पाइन्दछ, जसले दक्षिण एशियामा धेरै दशक सम्म राज गरे।

भाषान्तरण बनाम लिप्यंतरण

यसलाई हर्नुको लागि, सबैभन्दा पहिले अनुवाद अर्थात् भाषान्तरणको केहि सिद्धान्तहरुलाई हेर्नु पर्छ। अनुवादक कहिले कहिँ विशेष रूपले  नाम र शीर्षकको लगि, अर्थको अपेक्षा त्यस किसिमको ध्वनि  शब्दहरुलाई भाषान्तरणको लागि चुनाव गर्दछन्। यसलाई लिप्यंतरण  को नामले जानिन्छ। उदाहरणको लागि, कुंभ मेला हिन्दीको कुंभ मेला अंग्रेजी लिप्यंतरण हो। यद्यपि शब्द मेलाको अर्थ ‘प्रदर्शनी’ वा ‘पर्व’ संग छ, तर यसलाई धेरै जसो अंग्रेजीमा समान ध्वनि जस्तै शब्द अर्थात् कुंभ प्रदर्शनीको अपेक्षा कुंभ मेलाको रूपमा नै उपयोग गरिद्छ। किनकी बाइबलको लागि, अनुवादकहरुले यो निर्णय लिनुपर्छ,  नाम र उपाधिहरु सर्वोत्तम रूपले अनुवादित भाषामा भाषान्तरण (अर्थद्वारा) वा लिप्यंतरण (ध्वनिद्वारा) कुन माध्यमले उचित अर्थ दिन्छ। यसको लागि कुनै विशेष नियम छैन।

प्राचिन संग्रह

बाइबल सबैभन्दा पहिले 250 ईशा पूर्वमा तब अनुवाद भएको थियो, जब हिब्रू पुरानो करारलाई ग्रीक भाषा – त्यस समयको अन्तराष्ट्रीय भाषामा अनुवाद गरिएको थियो। यस भाषान्तरणलाई प्राचिन संग्रह  (वा LXX) को नामले चिनिन्छ, र यो धेरै नै अधिक प्रभावशाली छ। किनभने नयाँ करार ग्रीक भाषामा नै लेखिएको थियो, त्यसैले यसमा दिएको पुरानो करारको धेरै उद्धरणहरुलाई प्राचिन संग्रह बाट नै लिएको हो।

प्राचिन संग्रहमा भाषान्तरण एवम् लिप्यंतरण

तल दिएको चित्रले यस प्रक्रियालाई देखाउद छ र यसले कसरी आधुनिक-दिनको बाइबललाई प्रभावित पर्दछ

मूल भाषाहरुले आधुनिक-दिनको बाइबलमा भाषान्तरको प्रवाह
मूल भाषाहरुले आधुनिक-दिनको बाइबलमा भाषान्तरको प्रवाह

मूल हिब्रू पुरानो करार (1500 देखि – 400 ई.पू. सम्म लेखिको थियो) लाई चित्र-खण्ड # 1 मा देखाएका छ। किनकी प्राचिन संग्रह 250 ईशा पूर्वमा लेखिएको थियो त्यसैले हिब्रू –> ग्रीक भाषान्तरलाई चित्र-खण्ड #1 देखि #2 को तर्फ जादै गरेको तीरको चिन्हले देखाएको छ। नयाँ करार ग्रीकमा लेखिएको थियो ( (50–90 ईस्वी सन्), त्यसैले यसको अर्थ यो भयो #2 मा दुवै नै पुरानो र नयाँ करार सम्मेलित छ । चित्र को तल्लो आधा भाग (#3) बाइबलको एउटा आधुनिक भाषामा भाषान्तरण गरिएको छ । यहाँ सम्म पुग्नलाई पुराने करार लाई मूल हिब्रू भाषा (1 -> 3) र नयाँ करारलाई ग्रीक (2 -> 3) देखि भाषान्तरित गरिएको हो।  पहिला बताए जस्तै, अनुवादकहरुले  नामहरु र उपाधिहरुलाई निर्धारित गर्नु पर्ने हुन्छ । यसलाई हरियो तीरहरुको प्रतीक चिन्हहरुको साथ लिप्यंतरण  र भाषान्तरणको शब्दहरुको साथ यो दर्शौदै देखिएको छ, कि अनुवादकले कुनै पनि दृष्टिकोणलाई लिन  सक्छ ।

‘ख्रीष्ट’ को  उत्पत्ति

अब हामी माथि दिएको प्रक्रियाको अनुसरण गर्ने छौ, तर यस समय हामी हाम्रो ध्यान लाई ‘ख्रीष्ट’ शब्द माथि केन्द्रित गर्नेछौ।

'ख्रीष्ट' बाइबलमा कहाँबाट आउछ?
‘ख्रीष्ट’ बाइबलमा कहाँबाट आउछ?

उपाधिहामी देख्न सक्छौ, कि मूल हिब्रू पुरानो करारमा  उपाधि ‘מָשִׁיחַ’ (मसीहीयाख़) दिएको छ, जिसको  शाब्दिक अर्थ ‘अभिषिक्त वा  प्रतिष्ठित’ व्यक्ति संग छ जस्तै एउटा राजा वा  शासक इत्यादि। पुरानो करारको समयविधिमा हिब्रू राजाहरु राजा बनिनु भन्दा पहिले (अनुष्ठानिक रीतिले तेल मल्नु) अभिषिक्त गरिन्थियो, यस प्रकारले तिनीहरु अभिषिक्त  वा  मसीहीयाख़  हुन्थिए । तब तिनीहरु शासक बन्द  थिए, तर उनिहरुको शासन परमेश्वरको स्वर्गीय शासनको अधीनतामा,उहाँको व्यव्यस्थाको अनुसार हुने गर्दथियो ।यस भावार्थमा, पुरानो करारको एउटा हिब्रू राजा दक्षिण एशियाको भूतपूर्व राज्यपालको जस्तै हुने गर्थे। राज्यपाल दक्षिण एशियाको ब्रिटिश क्षेत्रहरुको माथि शासन गर्दथे,तर तिनीहरु यस्तो ब्रिटेनको सरकारको अधीनतामा , त्यसको व्यवस्थाको पालन गर्ने  गर्दथे। पुरानो करार एउटा निश्चित रूपले विशेष मसीहायाख़ को आउने भविष्यद्वाणी (‘निश्चित’ शब्दको साथ) लाई गरिएको थियो, जुन एउटा विशेष राजा होलान। जब प्राचिन संग्रह अनुवाद लाई 250 ईस्वी सन् मा भाषान्तरित गरिएको थियो, तब अनुवादकहरुले ग्रीक भाषामा समानार्थ शब्दलाई क्रिओ मा आधारित हुन्, Χριστός (क्रिस्टोस  जस्तो ध्वनि) को चुनाव गरे,जसो अर्थ अनुष्ठानिक रूपले तेल मल्लु हो। यस प्रकारले हिब्रू भाषाको शब्द ‘मसीहीयाख़’ को भाषान्तरण अर्थ द्वारा (न कि ध्वनि को द्वारा लिप्यंतरण गर्दै) Χριστός (क्रिस्टोसको  उच्चारण) को रूपमा ग्रीक प्राचिन संग्रहमा गरिएको थियो । नयाँ करारको लेखक निरन्तर शब्द क्रिस्टोस को उपयोग येशूको पहिचानको लागि गरिरहे, जसको भविष्यवाणी ‘मसीहीयाख़’को रूपमा गरिएको थियो ।

तर जब हामी युरोपको भाषाहरुको कुरा गर्छौँ, तब हामी यो पाउछौ, कि ग्रीक शब्द ‘क्रिस्टोस’  को सामानार्थ कुनै पनि स्पष्ट शब्द न पाएकोले यसको भाषान्तरण ‘क्राईस्ट’ अर्थात् ख्रीष्ट गरियो। ‘ख्रीष्ट’ शब्द पुरानो करारमा आधारित हिब्रू देखि ग्रीकमा भाषान्तरित  हुँदै र त्यस बेला ग्रीक देखि आधुनिक भाषाहरुमा लिप्यंतरित  हुँदै एउटा विशेष शब्द हो। हिब्रू पुरानो करारको भाषान्तरण सिधै धेरै आधुनिक भाषाहरुमा गरिएको छ  र अनुवादकहरुले मूल हिब्रू शब्द ‘मसीहीयाख़’ को सम्बन्धमा विभिन्न निर्णयहरुलाई लिएका छन्। केहि बाइबलीय शब्द ‘मसीहीयाख़’ को लिप्यंतरण ‘मसीह’ शब्द द्वारा रूपान्तरित गर्दै गरिएको हो, अन्य यसको अनुवाद ‘अभिषिक्त’ को अर्थ द्वारा गर्दछ, र अन्य यसका लिप्यंतरण ‘क्राईस्ट’ शब्द द्वारा रूपान्तरित गर्दै गरिएको छ। क्राईस्ट वा ख्रीस्त (मसीह) को लागि हिन्दी शब्द लाई अरबी देखि लिप्यंतरित गरिएको हो, जसको बदलामा मूल हिब्रू भाषा देखि लिप्यंतरित भएको थियो। त्यसैले ‘मसीह’ को उच्चारण मूल हिब्रू भाषासँग धेरै निकटता मा छ, जब कि अन्य शब्द क्राईस्ट को लिप्यंतरण अग्रेजी ‘क्राईस्ट’ देखि भएको हो र यसको ध्वनि ‘क्राइस्त’ जस्तो छ। क्राईस्ट (ख्रीष्ट) को लागि नेपाली शब्द को लिप्यांतरण ग्रीक क्रिस्टोस  बाट भएको हो र त्यसैले यसलाई ख्रीष्ट  शब्दले उच्चारित गरिद्छ।

किनकि हामी पुरानो करारमा ‘मसीह’ शब्दलाई सामान्य रूपले नहेर्ने हुँदा, यसको सम्बन्ध पुरानो करार देखि सदैव प्रगट हुदैन। तर यस अध्ययन बाट हामीले जान्दछौँ, कि बाइबल आधारित ‘ख्रीष्ट’ = ‘मसीह’ = ‘अभिषिक्त’ सबै एक हुन् र यो एउटा विशेष उप थियो।

पहिलो शताब्दीमा प्रत्याशित ख्रीष्ट

यस बोधको साथ, आउनोहोस सुसमाचारहरु बाट केहि विचारहरुलाई प्राप्त गरौँ। तल राजा हेरोद को त्यस बेलाको प्रतिक्रिया दिइएको छ, जब ज्योतिषी यहूदिहरुको राजासँग भेटघाट गर्न उनीहरु कहाँ आए, जुन कि क्रिसमिसको कथाको एउटा राम्रोसंग परिचित हिस्सा हो। ध्यान दिनुहोस्, ख्रीष्टको लागि ‘निश्चित’ वाक्यको उपयोग गरिएको छ, यद्यपि यसले विशेष रूपले येशूको बारेमा उद्धृत गरेको छैन।

जब हेरोद राजाले यो सुने, तिनी बेचैन भए, र तिनीसँग सारा यरूशलेम पनि बेचैन भयो। अनि तिनले सबै मुख्य पुजारीहरु र जनताका शास्त्रिहरुलाई भेला गरे, र ख्रीष्टको जन्म कहाँ हुने हो? भनि सोधपूछ गरे। (मत्ती 2:3-4)

तपाईं यस निश्चित वाक्यमा ‘ख्रीष्ट’ को विचार देख्न सक्नुहुन्छ, जसलाई हेरोद र उनका प्रधानहरु मध्य राम्रोसंग बुझेका थिए – यहाँ सम्म कि येशूको जन्म हुनु भन्दा पहिले- र यो यहाँ निर विशेष रूपले येशूको लागि उद्धृत नभई उपयोग भएको हो। यो देखिन्छ, कि ‘क्राईस्ट’ अर्थात् ख्रीष्ट पुरानो करारबाट आएको हो, जुन पहिलो शताब्दीमा मानिसहरुद्वारा (हेरोद र उनका प्रधाहरु जस्तै) ग्रीकको प्राचिन संग्रह मा पाएको एउटा सामान्य पठन थियो। ‘क्राईस्ट’  एउटा नाम होइन, यद्यपि एउटा उपाधि हो (र आज पनि छ), यसले एउटा शासक वा राजाको संकेत दिदछ। त्यसैले नै हेरोद ‘चिन्तामा थिए’ किनकि उनले एउटा अर्को राजा हुने संभावनालाई स्वयंको लागि खतरा महसूस गरे। हामीले यस हास्यास्पद विचारलाई इन्कार गर्न सक्छौं, कि ‘ख्रीष्ट’ ख्रीष्टीय विश्वासीहरू द्वारा आविष्कृत गरिएका थिए वा यो कुनै ठुलो व्यक्ति जस्तै 300 ईस्वी सन्मा सम्राट कन्सटेनटाईन द्वारा अविष्कृत गरिएको थियो। यो उपाधि हजारौं वर्ष पहिले देखि कुनै ख्रीष्टिय विश्वासीको आगमन वा कन्सटेनटाईन द्वारा शासन गर्न भन्दा धेरै पहिले बाट नै प्रचलनमा थिए।

‘ख्रीष्ट’ सम्बन्धी पुरानो करारको भविष्यवाणीहरु

‘ख्रीष्ट’ पद सबैभन्दा धेरै भजन संग्रहमा दाऊद द्वारा 1000 ईशा पूर्व – येशूको जन्म भन्दा धेरै पहिले लेखिएको प्रगट भयो। आउनुहोस यो सबैभन्दा पहिले प्रगटीकरणहरुलाई हेरौं।

परमप्रभु र उहाँका अभिषिक्त जनको विरुद्धमा पृथ्वीका राजाहरू खड़ा हुन्छन्‌, र शासकहरू आपसमा सल्लाह गर्छन्‌… स्वर्गमा विराजमान हुनुहुनेचाहिँ हाँस्नुहुन्छ, परमप्रभुले तिनीहरूको उपहास गर्नुहुन्छ… “मैले आफ्नो पवित्र पर्वत सियोनमा मेरो आफ्नो राजालाई नियुक्त गरेको छु।” परमप्रभुको यो आदेश म घोषणा गर्नेछु, उहाँले मलाई भन्नुभयो, “तिमी मेरा पुत्र हौ, आज मैले तिमीलाई जन्माएको छु”…ती सबै धन्य हुन्‌, जो उहाँको शरण पर्दछन्। (भजनसंग्रह 2:2-7)

यहाँ निर यो संदर्भ दिइएको छ तर यो ग्रीक भाषान्तरण प्राचिन संग्रहमा आधारित छ।

परमप्रभु र उहाँका अभिषिक्त जनको विरुद्धमा… पृथ्वीका राजाहरू… र शासकहरू आपसमा सल्लाह गर्छन्‌… स्वर्गमा विराजमान हुनुहुनेचाहिँ हाँस्नुहुन्छ, परमप्रभुले तिनीहरूको उपहास गर्नुहुन्छ… यो भन्नुभयो…., (भजन संग्रह 2)

अब तपाईं यस संदर्भमा ख्रीष्टलाई पहिलो शताब्दीको पाठकको रूपमा ‘हेर्न’ सक्नुहुन्छ। भजन संग्रहले यस आउने वाला ख्रीष्टको बारेमा धेरै संदर्भहरुलाई दिइएको छ। म तल दिइएको हिब्रू भाषा-आधारित संदर्भलाई ग्रीक लिप्यंतरणमा ‘ख्रीष्टीय’ शब्दको साथमा राख्दै छु, ताकि तपाईं यसलाई हेर्न सक्नुहुन्छ।

भजनसंग्रह 132 हिब्रू भाषा मा भजनसंग्रह  132 – ग्रीक भाषी प्राचिन संग्रहमा
हे परमप्रभु,… 10तपाईंका दास दाऊदको खातिर तपाईंका अभिषिक्तलाई इन्कार नगर्नुहोस्। 11परमप्रभुले दाऊदसँग एउटा गंभिर शपथ खानुभयो, जसबाट उहाँ तर्किनुहुन्न: “म तेरो सिंहासनमा तेरा छोराहरूमध्ये एक जनालाई बसाल्नेछु-… 17“यहाँ म दाऊदको निम्ति एउटा सीङ उत्पन्न गर्नेछु, र मेरो अभिषिक्तको निम्ति एउटा बत्ती तयार गर्नेछु। 18म त्यसका शत्रुहरूलाई शर्मको वस्त्र पहिराउनेछु, तर त्यसका शिरको मुकुट प्रकाशमय हुनेछ।” हे परमप्रभु,… 10तपाईंका दास दाऊदको खातिर तपाईंका अभिषिक्तलाई इन्कार नगर्नुहोस्। 11परमप्रभुले दाऊदसँग एउटा गंभिर शपथ खानुभयो, जसबाट उहाँ तर्किनुहुन्न: “म तेरो सिंहासनमा तेरा छोराहरूमध्ये एक जनालाई बसाल्नेछु-… 17“यहाँ म दाऊदको निम्ति एउटा सीङ उत्पन्न गर्नेछु, र मेरो अभिषिक्तको निम्ति एउटा बत्ती तयार गर्नेछु। 18म त्यसका शत्रुहरूलाई शर्मको वस्त्र पहिराउनेछु, तर त्यसका शिरको मुकुट प्रकाशमय हुनेछ।”

तपाई देख्न सक्न्नु हुन्छ, कि भजन संग्रह 132 मा भविष्य काल मा कुरा गर्दछ (“…म दाऊदको एउटा  का एक सींग उगाऊँगा…”)। यो ख्रीष्टको बारेमा बुझ्नको लागि  अति महत्वपूर्ण छ ।यो जति अधिक स्पष्ट हुन  सक्छ, त्यति नै छ, कि पुरानो करारले भविष्य-तर्फ देखाउदै ख्रीष्ट”’को बारेमा भविष्यवाणीहरु गर्दछ । हेरोद यसबाट परिचित थिए। उनलाई त मात्र उनको प्रधानहरुको आवश्कता यी भविष्यवाणीहरुको  विशेषताहरु जान्नको लागि थियो । यहूदी सदैव देखि उनिहरुको  मसीह (या क्राईस्ट) को प्रतीक्षामा थिए। यो सत्य हो कि आज पनि ख्रीष्ट को आगमनको प्रतीक्षा गर्दैछन्,येशू वा नयाँ करार देखि कुनै लिनु दिनु छैन, तर यसको अपेक्षा पुरानो करारको भविष्य-को –तर्फ  हेर्ने हरु पूर्व-ज्ञानीहरु  र भविष्यवाणीहरु पूरा भएको तर्फ देखाउछ।

पुरानो करारमा भविष्यवाणी गरेको यो क्राईस्ट (वा  मसीह वा  अभिषिक्त) भूतपूर्व ब्रिटिश राज्यको सम्बन्धमा एउटा उतिकै महत्वपूर्ण थियो । जसरी एउटा राज्यपालले ब्रिट्रिश भारतको धेरैजसो सानो सानो राजाहरु माथि शासन गरे, जब कि ब्रिटेनको सरकारको अधिकारमा रहेर, ख्रीष्टको लागि भविष्यवाणी गरिएको थियो, कि उहाँ एक दिन ‘जातिहरु ‘ माथि परमेश्वर को  अधिकारको अधीनमा  रहेर राज्य गर्नु हुनेछ (भजन संग्रह 2:1)।

यदि नासरतको येशू नयाँ करारले घोषित गरेको यही भविष्यवाणीका ख्रीष्ट थिए, तब त राज्यपाल र ‘ख्रीष्ट ‘ को मध्य कोहि  महत्वपूर्ण भिन्न्नता पाइन्छ। राज्यपाल सैन्य शाक्तिको साथ आए र उनिहरुले ठुलो सामर्थ द्वारा बाहिरी अधीनतालाई लागू गरेका थिए। येशू धेरै अधिक नम्रताको साथ र सेवकको रूपमा  आउनु भयो, कि उनको समयमा नै हेरोद जस्तो शाक्तिहरु आश्चर्यमा परे । येशू ख्रीष्टले सबैभन्दा पहिले हाम्रो  पाप र मृत्यु बाट स्वतंत्रताको आवश्यकता लाई  पूरा गर्नुभयो, र हामीलाई सबैभन्दा पहिले प्रेम गर्नु द्वारा र यहाँ सम्म कि आजको दिन सम्म पनि, हाम्रो  निष्ठालाई हाम्रो आन्तरिक मन देखि प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ।सारा जातिहरु बाट स्वयंको निमित्त आफ्नो मानिसहरुलाई जीते पश्चात् नै उह्हंले आफ्नो बाहिरी शासनलाई स्थापित गर्नु हुन्छ। येशूले यसलाई एउटा ठुलो वैवाहिक भोजको निमत्रंणाको साथ सम्बन्धित गर्नु भएको छ, र धेरै धनी र शाक्ति प्राप्त मानिसहरु संग यस निमत्रंणालाई इन्कार गर्ने बहाना छ । निर्धन,अपांग, आन्धा र लंगडो यस पर्वमा धेरै सँख्यामा आउद छन ( मत्ती 22मा हेर्नुहोस )। धेरै धनी, शाक्तिशाली र यस जीवन बाट सम्बन्धित मानिस शासनको लाभहरूको गवाही दिनछन ।त्यसैले विचार गर्नको लागि अति महत्वपूर्ण प्रश्न यो हो, कि के  पुरानो करारको ख्रीष्ट नै येशू हो। भाग्यवस , पुरानो करारले नै यसमा हाम्रो सहायता गर्न सक्छ ।

पुरानो करारको   भविष्यवाणिहरु  : एउटा ताला-र-चाबी पद्धिमा एउटा ताला जस्तै

किनकि  पुरानो करारले स्पष्टताको साथ भविष्यको भविष्यवाणी गर्दछ, यो मानवीय साहित्यको विशाल समुद्रको पार एउटा निकै सानो   समूहको रूपमा खड़ा भएको छ ।यो एउटा ढोकाको ताला जस्तै हो । एउटा तालालाई एउटा निश्चित आकारमा निर्मित गरिन्छ ता कि यसमा केवल एउटा निश्चित ‘चाबी’ ले मात्र यसको आकारको अनुरूप कार्य गर्दै यसलाई खोल्न सक्छ ।यसरी नै पुरानो करार एउटा ताला जस्तै हो । ‘ख्रीष्ट ‘ सम्बन्धी स्पष्टीकरण भजन संग्रह को केवल यी दुई अध्याहरुमा मात्र नभई, जुन हामीले माथि हेरेका थियौ, तर साथ मा यो अब्राहमको बलिदान, आदमको उत्पत्तिमोशाको फसह  मा पनि पाइन्छ।तर यो पुरानो करारको 800-400 ईशा पूर्वको समयविधिमा रहेका  भविष्यवक्ता हो, जस द्वारा आउनु हुने ख्रीष्टको स्पष्टीकरण अझै धेरै स्पष्ट हुन् जान्छ, जसले हामीलाई यो कुराको जाचँ गर्ने  अनुमति दिन्छ, कि के येशू नै वास्तवमा भविष्यद्वाणी गरिएको ‘ख्रीष्ट’ थिए वा थिएन्न –जसको अध्ययन हामी अर्को लेखमा गर्ने छौ।

 

संसारको चारै तर्फ र भारतमा : यहूदिहरुको इतिहास

भारतीय समुदायमा मोशा सम्बन्धी एउटा छोटा  समाज निर्मित  द्वारा, हजारौ वर्षदेखि यहाँ रहदै, यहूदिहरुको भारतमा एउटा लामो इतिहास छ। अन्य अल्पसँख्यक समूहहरु भिन्न (जस्तै  जैन, सिक्ख र बौद्ध धर्मालाम्बिहरु), यहूदी मूल रूपले  आफ्नो जन्मभूमिलाई छोड़दै भारतमा बाहिरदेखि आए थिए। 2017 को गर्मीमा भारतीय प्रधान मंत्री मोदीको इस्राएलमा गरिएको ऐतिहासिक यात्रा देखि ठीक पहिले इस्राएलको प्रधानमन्त्री उहाँले  नेतन्याहूको साथ एउटा  संयुक्त सह-लेखनलाई लेखे। जब उनीले निम्न कथनलाई लेखे तब उहाँले भारतदेखि यहूदिहरुको हुने देशांतर गमनलाई स्वीकार गरेका  थिए:

भारतमा यहूदी समुदायको सदैव न्यनोपन र सम्मानको साथ स्वागत गरियो र यसले कहिले पनि कुनै प्रकारको पिडाको  सामना गरेन्न।

भारतमा यहूदीको  इतिहास

यद्यपि भिन्न, यहूदिहरुले पारम्परिक भारतीय परिभेष अपनाउने द्वारा स्वयंलाई यसमा मिश्रित गरे
यद्यपि भिन्न, यहूदिहरुले पारम्परिक भारतीय परिभेष अपनाउने द्वारा स्वयंलाई यसमा मिश्रित गरे

यहूदी समुदाय भारतमा समय देखि रहेका छन्? द टाइम्स ऑफ इस्राएल समाचार पत्र ले  अहिले  हालमा एक लेखलाई प्रकाशित गरेको छ जसमा यो भनेको छ कि ’27 शताब्दी ‘पश्चात् मनेश्शे (बेनी मनेश्शे) को गोत्रको मानिस मिजोरमको भारतीय राज्यदेखि इस्राएल फेर्की रहेका छन्। यो उनीहरुलाई उनीहरुको पुर्खाहरुलाई निर मूल रूपमा 700 ईशा पूर्व मा पुग्ने पुष्टि गर्दछ। आंध्रा प्रदेशमा बस्नेहरु एप्रैमको यहूदी गोत्रको तेलुगू-भाषी उनीहरुको भाई-बहिनी (बेन एप्रैम)को पनि 1000 वर्ष देखि अधिक समय सम्म भारतमा हुने सामूहिक स्मृति पाइन्छ, जुन फारस, अफगानिस्तान, तिब्बत र यसको पश्चात् चीनमा अल्मलिदै आएका थिएमा। केरलको राज्यमा, कोचीनको यहूदी यहाँ निर लगभग 2600 वर्षदेखि नै बसोबास गर्दै आएका छन्। शताब्दी बित्नु पश्चात् उनीहरुले स्वयंलाई सानो तर पुरै भारतमा विशेष समुदायहरु निर्मित गरेका थिए। तर अब उनीहरु इस्राएल फर्किनको लागि  भारतलाई छोड्दै छन्।

कोचीनमा पाएको यहूदी सभाघरको एक शिलालेख। यो यहाँ निर सयौं वर्ष देखि रहेको छ।
कोचीनमा पाएको यहूदी सभाघरको एक शिलालेख। यो यहाँ निर सयौं वर्ष देखि रहेको छ।

यहूदी कसरी भारतमा बस्नलाई आए? उनीहरु यति लामो समय पश्चात् फेरी इस्राएल किन फर्किदै छन्? हामी सँग उनीहरुको इतिहासको बारेमा कुनै अरु अन्य जाति भन्दा अधिक तथ्य पाइन्छ। हामीले यी जानकारीहरुको उपयोग समय रेखामा उनीहरुको इतिहास लाई सारंशित गर्नेछौ।

अब्राहाम : यहूदी परिवारको वंश को अरम्भ हुनु

समय रेखा अब्राहाम देखि शुरु हुन्छ। उनलाई  उनको  वंशबाट जातिहरुको  एउटा  प्रतिज्ञा दिएको थियो र उनको भेट परमेश्वरलाई उनको पुत्र इसहाकको प्रतीकात्मक बलिदान को  साथमा  अन्त हुन्छ। यो बलिदान येशू (येशू सत्संग) को तर्फ संकेत थियो जसले त्यस स्थानलाई देखाउदै थियो  जहाँ निर उहाँको बलिदान हुनेछ। इसहाकको पुत्रको नाम परमेश्वर द्वारा इस्राएल  राखियो। यो समय रेखा हरियो रंगमा अगि बढ्दछ जब इस्राएलको सन्तान मिस्रमा दासत्वको बन्धनमा थिए। यो अवधि यस समयमा आरम्भ हुन्छ, जब इस्राएलको पुत्र योसेफ (वंशावली यो थियो: अब्राहाम -> इसहाक -> इस्राएल (जसलाई याकूब भनेर पनि चिनिन थियो) -> योसेफ), इस्राएलिहरुलाई मिस्रमा लगियो, जब उनीहरु पछि गएर त्यहाँ दास बने।

मिश्रको जीवनमा फिरऊनको दासको रूपमा
मिश्रको जीवनमा फिरऊनको दासको रूपमा

मोशा : परमेश्वरको अधीनतामा इस्राएल एउटा राष्ट्र बन्यो

मोशाले इस्राएलिहरुलाई निस्तार-चाडको विपत्ति को साथै मिस्र देखि बाहिर निक्लिनमा मार्गदर्शन दिए, जसले मिस्रलाई नष्ट पार्यो र इस्राएलिहरुलाई मिस्र देखि मिस्रिहरुको हाथ बाहिर निक्लिनमा सहायता प्रदान गर्यो। मोशाको मृत्यु भन्दा पहिले, मोशाले इस्राएलिहरु माथि आशीष र श्रापहरुको घोषणा गरे (जब समय रेखा हरियो रंग देखि पहेंलो रंगको तर्फ जादछ)। तब मात्र उनीहरुले आशीष पाउने छन् जब उनीहरु परमेश्वरको प्रति आज्ञाकारी हुनेछन्, तर यदि उनीहरु आज्ञाकारी नभएमा  श्रापको अनुभव गर्ने छन्। यो आशीष र श्रापहरु इस्राएल पछिको इतिहाससँग पनि बाधिएको थियो।

हजारौँ वर्ष सम्म इस्राएली आफ्नो जन्म भूमिमा रहे तर उनीहरुसँग उनीहरुको आफ्नो कुनै राजा थिएन, न त यरूशलेमको कुनै राजधानी थियो- यो त्यस समयमा अन्य मानिसहरुसँग थियो। तथापि, यसमा 1000 ईशा पूर्व राजा दाऊद आए पश्चात् परिवर्तन भयो।

यरूशलेमबाट दाऊदलाई शासन गर्ने राजाहरूको साथ रहनुहोस्
यरूशलेमबाट दाऊदलाई शासन गर्ने राजाहरूको साथ रहनुहोस्

दाऊदले यरूशलेममा एउटा शाही राजवंशको स्थापना गरे

दाऊदले यरूशलेमलाई जिते र यसलाई आफ्नो राजधानी बनाए। उनले  ‘ख्रीष्ट’ को आगमनको प्रतिज्ञालाई प्राप्त गरे र त्यस समय देखि  यहूदीहरुले ख्रीष्टको आगमनको प्रतीक्षा गरे। उनको पुत्र सोलोमन, बिना कुनै सन्तुष्टिको धनी र प्रसिद्ध, उनको उत्तराधिकारी भए र सोलोमनले यहूदिहरुको पहिलो मन्दिर यरूशलेममा मोरीयाह पहाड़ माथि निर्मित गरे। राजा दाऊदको वंशज् निरन्तर लगभग 400 वर्ष सम्म राज्य गरि रहे र यस अवधिलाई हल्का-निलो रंग (1000 – 600 ईशा पूर्व) ले दर्शाएको छ। यो अवधि इस्राएलको उन्नति  समय थियो- उनीहरुसँग प्रतिज्ञा गरिएको आशीषहरु थिए। उनीहरु एउटा शाक्तिशाली जाति थिए; उनीहरुको समाज, संस्कृति र मन्दिर उन्नत थिए। तर पुरानो नियम साथै त्यसमा बढ़दै गएको भ्रष्टाचार र त्यस समय हुने मूर्ति पूजाको विवरण दिइएको छ। यस अवधिमा धेरै भविष्द्वक्ताहरुले इस्राएलिहरुलाई चेतावनी दिए कि यदि उनीहरुले मन परिवर्तन गरेनन भने, तब उनीहरुमाथि मोशाको श्राप आइपर्छ। यी चेतावनिहरुलाई अनदेखा गरे। यस समयको मध्यमा इस्राइली दुई पृथक राज्यहरु: इस्राएल र एप्रैमको उत्तरी राज्य र यहूदाको दक्षिण राज्यमा विभाजित भयो (जस्तै आजको समय कोरिया छ, एउटै मानिस दुई देशमा विभाजित भएका थिए – उत्तरी र दक्षिण कोरिया)।

यहूदिहरुको पहिलो निर्वासन: अश्शूर र बेबीलोन

अन्तमा, दुई चरणहरुमा श्राप उनीहरु माथि आई पर्यो। अश्शूरले एप्रैमको उत्तरी राज्यलाई 722 ईशा पूर्वमा नष्ट दियो र यसमा बस्ने  इस्राएलिहरुलाई ठुलो मात्रामा आफ्नो विस्तृत साम्रज्यमा पठाई दिए। मिजोरमको बेन मनश्शे र आन्ध्रा प्रदेशको बेन एप्रैम यी निर्वासित गरिएको इस्राएलिहरुको वंशज् हुन्। तब 586 ईशा पूर्वमा नबूकदनेसर, बेबीलोनको एउटा शाक्तिशाली राजा आए – ठीक त्यसै गरि जसरी मोशाले 900 वर्ष पहिले भविष्यद्वाणी गरेका थिए, जब उनले आफ्नो यी श्रापहरु  लाई लेखेका थिए:

49 “परमप्रभुले तिमीहरूसित लडाँईं गर्न टाढाबाट एउटा जातिका मानिसहरू ल्याउनुहुनेछन् तिनीहरू आकाशबाट गरूडले झम्टे जस्तै आउने छन्। तिमीहरूले तिनीहरूको भाषा बुझ्ने छैनौ। 50 तिनीहरू निष्ठुर हुनेछन्, बूढापाकाको आदर गर्दैनन् अनि स-साना नानीहरूप्रति दया देखाउँदैनन्। 51 तिनीहरूले तिमीहरूका पशुहरू र बाली लानेछन्। तिमीहरूको नाश नहुन्जेलसम्म तिनीहरूले प्रत्येक चीज लाने छन्। तिनीहरूले तिमीहरूका लागि अन्न, मद्य, तेल, गाईहरू, भेंडाहरू अथवा बाख्राहरू छोड्ने छैनन्। तिनीहरूले तिमीलाई नष्ट नगरे सम्म प्रत्येक चीज लाने छन्।

52 “तिमीहरू सोच्छौ त्यस शहरहरूको वरिपरि अग्ला-अग्ला र शक्तिशाली पर्खालहरूले तिमीहरूलाई सुरक्षा दिन्छन्। तर ती पर्खालहरू ढल्नेछन्। त्यस राष्ट्रका मानिसहरूले सबै शहरहरू घेरेर तिमीहरूमाथि आक्रमण गर्नेछन्। परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वरले तिमीहरूलाई दिनु भएको भूमिमा एउटै शहर पनि बाँकी नराखी शत्रुहरूले आक्रमण गर्नेछन्।  (व्यवस्था 28:49-52)

नबूकदनेसरले यरूशलेमलाई जिते, यसलाई जलाए र त्यसको मन्दिरलाई नष्ट गरे जसलाई सोलोमनले निर्मित गरेका थिए। उनले तब इस्राएलिहरुलाई बेबीलोनमा बन्धि बनाए। यसले मोशाको यस भविष्यद्वाणीलाई पूरा गरे कि:

63 “तिमीहरू प्रति राम्रो हुनका लागि र तिमीहरूको राष्ट्रको विकास गराउन परमप्रभु जति खुशी हुनु हुन्थ्यो तिमीहरूलाई नष्ट र ध्वंश पार्नु पनि त्यति नै खुशी हुनु हुनेछ। त्यो भूमि तिमीहरूले आफ्नै बनाउन जाँदैछौ तर मानिसहरूले तिमीहरूलाई भूमिबाट लखेट्नेछन्। 64 पृथ्वीका सबै मानिसहरू माझ परमप्रभुले तिमीहरूलाई छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। परमप्रभुले तिमीहरूलाई पृथ्वीको एक कुनादेखि अर्को कुनासम्म अन्य राष्ट्रका मानिसहरूमाझ छरपष्ट पारिदिनु हुनेछ। अनि त्यहाँ तिमीहरू काठ तथा ढुङ्गाले बनिएका झूटा पुर्खाहरूका थाहा नपाइएका देवताहरू पूज्ने छौ।  (व्यवस्था 28:63-64)

विजयी र बाबुललाई निर्वासित
विजयी र बाबुललाई निर्वासित

केरलको कोचीनको यहूदी दास्वतमा बस्नेहरु यी इस्राएलिहरुको वंशज् हुन्। किनकि 70 वर्ष देखि, यस अवधिलाई रातो  रंगले देखाएको छ, यी इस्राएलिहरु (वा यहूदी जसलाई अहिलेको समयमा भनिन्छ) निर्वासनमा अब्राहाम र उनको वंशज्लाई प्रतिज्ञा गरेको भूमि बाट टाढा रहन्थे।

फारसीहरुको अधीनतामा दास्वत देखि फर्किनु

यस पश्चात्, फारसी सम्राट कुस्रूले बेबोलोन जिते र कुस्रू संसारको सबसे भन्दा शक्तिशाली व्यक्ति बने। उनले यहूदिहरुलाई उनीहरुको भूमिमा फर्किन अनुमति प्रदान गरे।

त्यस भूमिमा रहनु जुन फारसी साम्राज्यको भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन फारसी साम्राज्यको भाग हो

तथापि उनीहरु अब एउटा स्वतंत्र देशमा थिएन्न, उनीहरु अब फारसी साम्राज्यको एउटा प्रान्तको रूपमा थिए। यो स्थिति लगभग 200 वर्ष सम्म रह्यो र यस समय रेखालाई गुलाबी रंगले दर्शाएको छ। यस समयमा यहूदिहरुको मन्दिर (जसलाई 2रे मन्दिरको रूपमा चिनिन्छ) र यरूशलेमको मन्दिरलाई पुर्न निर्मित गरे। यद्यपि यहूदिहरुलाई इस्राएलमा फर्किने अनुमित प्रदान गरिएको थियो, तथापि, उनीहरु मध्य धेरै जाना दास्वतमा नै रहे।

ग्रीकहरुको समयकाल

एलेक्जेन्डर (सिकन्दर) महान्ले फारसी साम्राज्यलाई जिते र इस्राएललाई आउनेवाला समय लगभग 200 वर्षको लागि ग्रीक साम्राज्यको एउटा प्रान्त बनाए। यसलाई गहिरो निलो रंगले देखाएका छ।

त्यस भूमिमा रहनु जुन ग्रीक भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन ग्रीक भाग हो

रोमीहरुको समयकाल

यस पश्चात् रोमिहरुले ग्रीक साम्राज्यलाई पराजित गरे र उनीहरु प्रमुख विश्व शक्ति बने। यस साम्राज्यमा यहूदी एक पटक फेरी  एउटा प्रान्त बने र यसलाई पहेंलो रंगले देखाएका छ। यो त्यो समय थियो जब येशू यस पृथ्वीमा हुनुहुन्थ्यो। यसले यो विवरण दिन्छ, कि किन सुसमाचारहरुमा रोमी सैनिकमा पाइन्छ  – किनकि रोमिहरुद्वारा इस्राएलिहरुको भूमिमा बसोबास गर्ने यहूदिहरु माथि येशूको समयमा  शासन गरिएको थियो।

त्यस भूमिमा रहनु जुन रोमी साम्राज्यको भाग हो
त्यस भूमिमा रहनु जुन रोमी साम्राज्यको भाग हो

रोमिहरुको अधीनतामा यहूदिहरुको दोस्रो पटक निर्वासित हुनु

बेबीलोनिहरुको समय देखि (586 ईशा पूर्व) यहूदी कहिल्यै पनि स्वतंत्र रहेनन् जसरी उनीहरु राजा दाऊदको अधीनतामा थिए। उनीहरु एक देखि अर्को साम्राज्यको अधीनमा  शासित भए, ठीक त्यस्तै नै गरि जसरी भारत माथि बिट्रेनको शासन थियो। यहूदिहरूलाई यस प्रति नराम्रो लग्यो र उनीहरुले रोमी शासनको विरूद्ध विद्रोह गरे। रोमी आए र उनीहरुले यरूशेलमलाई (70 ईशा सन्)मा नष्ट गरि दिए, यसको 2रे मन्दिरलाई जलाई दिए र यहूदिहरुलाई रोमी साम्राज्यमा दोस्रो रूपमा निर्वासित गरे। यो यहूदिहरु दोस्रो  पटक  दास्वतमा गएका थिए। किनकि रोम निकै ठूलो थियो, परिणामस्वरूप यहूदी अन्तमा पूरै संसारमा फैलिए।

70 ईस्वीमा रोमीहरूद्वारा यरूशलेम र यरूशलेम नष्ट भयो। यहूदीहरू विश्वभरको निर्वासनमा पठाए
70 ईस्वीमा रोमीहरूद्वारा यरूशलेम र यरूशलेम नष्ट भयो। यहूदीहरू विश्वभरको निर्वासनमा पठाए

र यस प्रकारले यहूदी मानिस अतीतको लगभग 2000 वर्ष रहे: विदेशी भूमिमा छरिएको र उनीहरुलाई कहिल्यै पनि कुनै भूमिमा स्वीकार गरेनन। यी विभिन्न देशहरुमा उनीहरुले निरन्तर रुपमा ठूलो सतावहरुले दु:ख उठाए। यहूदिहरुको माथि आएको सताव यूरोपको संदर्भमा विशेष रूपले सत्य हो। पश्चिमी यूरोपमा, स्पेन देखि लिएर रूस सम्म यहूदिहरुलाई यी देशहरुमा अक्सर खतरनाक परिस्थितिहरुमा बस्न पर्यो।यी सतावहरु देखि बचनको लागि यहूदी निरन्तर कोचीनमा पुगे। 17वीं व 18वीं शताव्दीमा भारतको अन्य भागहरुमध्य पूर्वी देशहरु बाट यहूदिहरुको आगमन भयो र उनीहरुलाई बगदादी यहूदी को रूपमा चिनिन्छन, जुन मुख्य रूपमा मुम्बई, दिल्ली र कोलकातामा बसेका थिए। 1500 ईशा पूर्व मोशाद्वारा दिइएको श्राप उनीहरुको विवरण अनुरूप हो, कि कसरी उनीहरुले जीवन यापन गरेका थिए।

1 डेविड सासोन र उनको पुत्र – भारतमा रहेका धनी बगदादी यहूदी
1 डेविड सासोन र उनको पुत्र – भारतमा रहेका धनी बगदादी यहूदी

65 “ती राष्ट्रहरूका माझ तिमीहरूले शान्ति पाउने छैनौ र विश्रामको निम्ति तिमीहरूले ठाउँ पाउने छैनौ। परमप्रभुले तिमीहरूको मनमा चिन्ता भरी दिनु हुनेछ। तिमीहरूका आँखा थाकेका हुनेछन्। तिमीहरू दुःखी हुनेछौ। (व्यवस्था 28:65)

इस्राएलिहरुको विरूद्ध दिएको श्राप मानिसहरुलाई यो सोध्नको लागि दिएको थियो:

24 “तब अरू सबै राष्ट्रका मानिसहरूले सोध्नेछन्, ‘परमप्रभुले यो भूमिलाई यस्तो पार्नुभयो? उहाँ किन यति विघ्न रिसाउनु भयो?’  (व्यवस्था 29:24)

र यसको उत्तर यो थियो:

25 उत्तर यस्तो हुनेछ, ‘कारण इस्राएलका मानिसहरूले तिनीहरूलाई मिश्र देशबाट ल्याउँदा परमप्रभु तिनीहरूको पिता-पुर्खाहरूको परमेश्वरसित गरिएको करारलाई त्याग गरे। 26 तिनीहरू आफूले नचिनेको र परमप्रभुले नबताएको अन्य जातिको देवताहरूको सेवा तथा पूजा गर्न लागे। 27 अनि परमप्रभुको क्रोधले यस भूमिका प्रत्येक मानिसहरूमाथि नराम्रा कुरा ल्याए त्यो शिक्षाहरूको पुस्तकमा लेखिएका छन्। 28 परमप्रभु अत्यन्तै असन्तुष्ट हुनु भएकोले त्यस भूमिबाट बाहिर निकालेर अहिले तिनीहरूले बसो-बास गरेको भूमिमा राख्नु भयो।’ (व्यवस्था 29:25-28)

तल दिइएको समय रेखाले यस 1900 वर्षको अवधिलाई दर्शाउछ। यस अवधिलाई रातो रंगको मोटो रेखाले दर्शाएको छ।

दासत्वको दुई शताब्दीलाई चित्रित गर्दै – यहूदीहरुको ऐतिहासिक समय रेखा
दासत्वको दुई शताब्दीलाई चित्रित गर्दै – यहूदीहरुको ऐतिहासिक समय रेखा

तपाईंले हेर्न सक्नु हुन्छ, कि उनीहरुको इतिहासमा यहूदीहरु दास्वतको दुई अवधिहरु बाट भएर गए तर दोस्रो दास्वत पहिलो दास्वत देखि धेरै लामो समय सम्म थियो।

20औं शताब्दीको आहुति

यहूदिहरुको विरूद्ध सताव आफ्नो चरम सीमामा तब पुग्यो जब हिटलरले, नाजी जर्मनी  द्वारा, यूरोपमा रहेका सबै यहूदिहरुलाई पूर्ण रीतिले नष्ट गर्ने प्रयास गरे। त्यो  लगभग सफल पनि भयो तर उसको  पराजय भयो र यहूदिहरुमध्य निकै काम बाकी रहे।

आधुनिक इस्राएलको  पुन: – स्थापना

मात्र यस तथ्यले, कि यस्ता मानिस, जसले स्वयंलाई ‘यहूदिहरु’ को रूपमा परिचित गर्दै हजारौँ वर्ष  पश्चात् पनि बिना कुनै जन्म भूमिको  अस्तित्व मा छन्, यो आफैमा नै उल्लेखनीय थियो। तर यसले 3500 वर्ष पहिले मोशाद्वारा लेखेको वचनहरुलाई सत्य प्रमाणित गरि दियो। 1948 मा यहूदिहरुले, संयुक्त राष्ट्रद्वारा इस्राएललाई आधुनिक देशको रूपमा पुन: स्थापित हुदै गरेको हेर्न आफैमा नै उल्लेखनीय थियो, ठीक त्यसै गरि जसरी मोशाले धेरै वर्ष पहिले लेखे थिए:

3 तब परमप्रभु तिमीहरूका परमेश्वर तिमीहरू प्रति दयालु हुनुहुनेछ र तिमीहरूलाई मुक्त गराई तिमीहरूलाई छरपष्ट पारेर पठाइएका देशहरूबाट फर्काई ल्याउनु हुनेछ। 4 यदि तिमीहरूलाई अत्यन्तै टाढा देशहरूमा पठाइएको भए पनि बटुलेर ल्याउनुहुनेछ। 5 जुन भूमि तिमीहरूका पिता-पुर्खाहरूको थियो त्यो फेरि तिमीहरूकै हुनेछ। परमप्रभु तिमीहरूको निम्ति असल हुनुहुनेछ र तिमीहरूको पिता-पुर्खाहरूसँग भएको भन्दा धेरै परमप्रभुले तिमीहरूलाई दिनु हुनेछ। अरू जातिमाभन्दा तिमीहरूको जन संख्या धेरै हुनेछ। (व्यवस्था 30:3-5)

धेरै विरोध पश्चात् पनि यस देशको स्थापना हुनु स्वयंमा नै उल्लेखनीय हो। यसको चारै तिरको अधिकांश देशहरुले इस्राएलको  विरूद्ध 1948 विरूद्ध… यस पश्चात् 1956 मा… यसको पश्चात् 1967 मा एक पटक फेरी 1973मा युद्धको शुरु गरेका थिए। इस्राएल एक निकै नै सानो देश हो,जसले धेरै पटक एक समयमा पाँचवटा देशहरुको साथमा युद्ध गरि रहेको हुन्थ्यो। यस्तो हुदा पनि, इस्राएल न केवल जोगियो, अपितु यसको क्षेत्रफल पनि बढ़दै गयो। 1967 को युद्धमा इस्राएलले यरूशलेमलाई प्राप्त गर्यो, जुन दाऊद  द्वारा लगभग 3000 वर्ष पहिले स्थापित गरेको ऐतिहासिक राजधानी थियो। इस्राएलको देशको स्थापना, र यी युद्धहरुको परिणामहरुले आजको हाम्रो  संसारमा सब भन्दा कठिन राजनैतिक समस्याहरुलाई जन्म दियो।

जस्तै कि मोशा द्वारा भविष्द्वाणी गरिएको थियो र जसलाई यहाँ निर विस्तार सहित देख्न सकिन्छ, इस्राएलको पुन: स्थापना इस्राएल को तर्फ फर्किन को लागि भारतमा बसेका विभिन्न यहूदिहरुको लागि एउटा प्रोत्साहन उत्पन्ना गर्दछ। यस समय इस्राएलमा 80,000 यस्ता यहूदी बस्छन, जसमध्य एउटा अभिभावक भारतदेखि र भारतमा अब केवल 5000 यहूदी मात्र बाकी रहेका छन्। जहाँ सम्म मोशाको आशीषहरुको संदर्भ छ, उनलाई निकै नै “टाढाको देशहरु” बाट जम्मा गरिएको हो (जस्तै  कि मिजोरम) र उनीहरुलाई “फिर्ता” गराउदै छन्। यसको निहितार्थ यहूदिहरु र गैर-यहूदिहरु दुवै को एक अर्कामा तुलना यहाँ निर प्रकाश परिएको छ।

के बाइबल (वेद पुस्तक) साहित्यक रूपमा विश्वसनीय छ?

परमेश्वरले इतिहासमा कसरी कार्य गर्नुभयो यसलाई वर्णित गर्दै बाइबलले आत्मिक सत्यहरुलाई प्रदान गर्दछ। यो त्यहाँ बाट आरम्भ हुन्छ जहाँ परमेश्वरले मानिसको सृष्टि आफ्नो स्वरूपमा गर्नुभयो र फेरी प्रथम मानिसको सामना गर्नुभयो र एउटा बलिदानको लागि भन्नुभयो ‘जो’ आउने वाला हुनुहुन्थ्यो र जसको बलिदान हुनेछ। यसको पश्चात् ऋषि अब्राहमको पुत्रको स्थानमा एउटा भेडाको बलिदानको विशेष घटना र ऐतिहासिक फसहको घटना घटित भयो। यो प्राचीन ऋग वेदको समान्तर चल्दछ जहाँ निर हाम्रो पापहरुको लागि बलिदानको मांग गरिएको छ र यो प्रतिज्ञा दिइएको छ कि यो पुरूषाको बलिदान को साथ प्रगट हुने छ। यो प्रतिज्ञाहरु प्रभु येशू मसीह (येशू सत्संग) को जीवन, शिक्षाहरु, मृत्यु एवं पुनरूत्थान बाट पुरा भएको हो। तर प्रतिज्ञाहरु र पूर्णताहरु ऐतिहासिक हुन्। त्यसैले, यदि बाइबललाई आत्मिक सत्यतालाई प्रदान गर्नुको लागि सत्य हुन्छहुन्छ भने यसलाई ऐतिहासिक रूपले विश्वसनीय पनि हुनु पर्दछ। यसले हामीलाई हामीले गरिएको प्रश्नको तर्फ लिएर जान्छ: के बाइबल (वेदपुस्तक) साहित्यक रूपले विश्वसनीय छ? र कसरी  कोहिले यो जान्न सक्छ कि यो छ वा छैन?

हामीले यो भन्दै आरम्भ गर्छौं कि केहि समय बिते पश्चात बाइबलको मूलपाठ (को शब्द) कही परिवर्तित त भएको छैन। जसलाई साहित्यक विश्वसनीयता ले जानिन्छ, यो प्रश्न यसकारण उठ्दछ किनकी बाइबल अत्याधिक प्राचीन हो। धेरै जसो पुस्तक छन् जोसंग मिलाएर बाइबलको निर्माण भएको हो, र सबै भन्दा अन्तिम पुस्तक लगभग दुई हज़ार वर्ष पहिले लेखिएको थियो। अधिकांश मध्यवर्ती शताब्दीमा छपाई, फोटोकॉपी मशीन वा प्रकाशन कम्पनिहरुको कुनै सुविधा थिएन। त्यसैले यी पुस्तकहरुलाई हातद्वारा लेखिन थियो, एउटा पीढ़ी पश्चात् दोस्रो पीढ़ी आउदा सम्म, भाषाहरु समाप्त भयो र नयाँ भाषाहरु आउदै गयो, साम्राज्य परिवर्तित हुदै गए र नयाँ शाक्तिहरु आउदै गयो। किनकी मूल पांडुलिपिहरु धेरै पहिले नै लोप भएको थियो, त्यसैले हामीले कसरी यो जान्न सक्छौं कि आज हामी बाइबलमा जे पनि पढ़द छौँ त्यसैलाई वास्तवमा मूल लेखकहरुले नै धेरै पहिले नै लेखेका थिए? के यो जान्नको लागि कुनै ‘वैज्ञानिक’ तरीका छ कि जसलाई हामीले आज पढ़द छौँ त्यो धेरै पहिले लेखिएको मूल लेखहरु जस्तै नै छ वा भिन्न छ?

साहित्यक आलोचनाको सिंद्धान्त

यो प्रश्न कुनै पनि प्राचीन लेखको लागि सत्य छ। तल दिइएको आंकडाले यस प्रक्रियालाई चित्रित गर्दछ जसमा अतीतको सबै प्राचीन लेखहरुलाई समय व्यतीत हुनुको साथै सुरक्षित राखिन्थ्यो ता कि हामीले यिनीहरुलाई आज पढ़न सकौं। तल दिइएको आँकडा 500 ईसा पूर्व (यस तिथिलाई केवल एउटा उदाहरणलाई दर्शाउनको लागि चुनिएको हो) को एउटा प्राचीन दस्तावेजको उदाहरणलाई प्रर्दशित गर्दछ।

समयरेखाको उदाहरणले यो प्रदर्शित गर्दछ कि कसरी मूलपाठ समयमा भएर चल्दछ।
समयरेखाको उदाहरणले यो प्रदर्शित गर्दछ कि कसरी मूलपाठ समयमा भएर चल्दछ।

मौलिक रूप अनिश्चितकाल सम्मको लागि रहदैन, त्यसैले यो नष्ट हुनु भन्दा, हराउनु भन्दा, वा नाश हुनु भन्दा, पहिले एउटा पांडुलिपि (पांडु लि) को प्रतिलिपि तैयार गरिद्छ (1 प्रतिलिपि)। अनुभवी व्यक्तिको एउटा श्रेणी जसलाई शास्त्री भनि पुकारिन्छ प्रतिलिपिलाई बनाउने कार्य गर्द छन्। जसो जसो समय व्यतीत हुन्छ, प्रतिलिपिहरुबाट अरु प्रतिलिपि (2 प्रतिलिपि र 3 प्रतिलिपि) तैयार गरिन्छ। कुनै समयमा एउटा प्रतिलिपिलाई संरक्षित गरिन्छ जुन आज पनि अस्तित्वमा छ (3 प्रतिलिपि)। हामीले उदाहरण दिइएको आँकडामा यस अस्तित्वमा भएको प्रतिलिपिलाई 500 ईसा पूर्वमा बनाएर देखाएको छ। यसको अर्थ यो हो कि जति धेरै पुरानो मूलपाठको दस्तावेजको अवस्था लाई हामीले जान्न सक्छौं त्यो केवल 500 ईसा पूर्व वा यस पछिको हो किनकी यस भन्दा अघिको सबै पांडुलिपिहरु लोप भए। 500 ईसा पूर्व बाट 500 ईस्वी सन् को मध्य 1000 वर्ष (जसलाई आंकडामा x को चिन्हले देखाएको छ) त्यो अवधि हो जसमा हामीले कुनै पनि प्रतिलिपिको जाँच गर्न सक्दैनौ किनकी सबै पांडुलिपिहरु यस अवधिमा लोप भए। उदाहरणको लागि, यदि प्रतिलिपि बनाएको समय कुनै त्रुटि (अन्जानमा वा जनीबुजी) भएको जुन समय 2 प्रतिलिपिलाई 1 प्रतिलिपि देखि बनाउदै थिए, तब हामीले त्यसलाई पत्ता लगाउनको लागि सक्षम हुदैनौ किनकि यस मध्य कुनै पनि दस्तावेज अब एक अर्काको तुलना गर्नको लागि उपलब्ध छैन। वर्तमानमा उपलब्ध प्रतिलिपिहरु (x अवधि) को उत्पति हुनु भन्दा पहिले यो समयाविधि यसकारण साहित्यक अनिश्चितताको अन्तराल हो। परिणामस्वरूप, एउटा सिद्धान्त जो साहित्यक विश्वसनीयताको बारेमा हाम्रो प्रश्नको उत्तर दिन्छ त्यो यो हो कि ति अधिक छोटो यो अन्तराल x हुनेछ तेतिनै अधिक हामी हाम्रो आधुनिक दिनहरुमा दस्तावेजको सटीक रूपले संरक्षणमा आफ्नो विश्वसनीयतालाई राख्न सक्छौं, किनकी अनिश्चयतताको अवधि कम हुद्छ।

यसमा कुनै सन्देह छैन, कि आज अकसर एउटा पांडुलिपिको एउटा भन्दा धेरै दस्तावेजको प्रतिलिपि अस्तित्वमा छ। मान्नुहोस् कि हामीसंग यस किसिमको दुइवटा पांडुलिपिहरुको प्रतिलिपिहरु छन र हामीले त्यी दुवैको एउटा भागमा यस निम्नलिखित वाक्यांशलाई पाउद छौँ (मैले यसलाई अंग्रेजीमा उदाहरणको कारण लेख्दछु, तर वास्तविक पांडुलिपि यूनानी, लैटिन वा संस्कृति जस्तो भाषामा छन्):

केहि पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता
केहि पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता

मूल लेखमा कि त सुरेशको बारेमा लेखिएको छ वा त सुमेशको बारेमा लेखिएको छ, र बाकीको यी अन्य पांडुलिपिहरुको प्रतिलिपि बनाएको समयमा त्रुटि पाइन्छ। प्रश्न यो उठ्दछ – कि यी मध्य कुनमा त्रुटि पाइन्छ? उपलब्ध प्रमाणले यो निर्धारित गर्नु अत्यन्त कठिन छ।

अब मानि लिनुहोस हामीले एउटा लेखको नै दुई भन्दा अधिक पांडुलिपिहरुलाई प्राप्त गरेको छौँ, जस्तो तल देखाएको छ:

धेरै पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता
धेरै पांडुलिपिहरुको साथ साहित्यक भिन्नता

अब यो तार्किक परिणाम निकालनु सजिलो हुन्छ कसरी पांडुलिपिमा त्रुटि हुन्छ। यो संभावना धेरै छ कि त्रुटि एक पटक मात्र भएको हुनु सक्छ, यसको अपेक्षा की एउटा जस्तै त्रुटि तीन पटक पुनरावृत्ति भयो, यसकारण यो संभावना अधिक छ पांडुलिपि #2 को प्रतिलिपिमा त्रुटि छ, र लेखकले सुरेश को बारेमा लेखिएको छ, न कि सुमेशको बारेमा।

यो एउटा सरल उदाहरण हो कि एउटा अर्को सिद्धान्त जसलाई हामीले पांडुलिपिको साहित्यक रूपले विश्वसनीय हुनुको जाँचको लागि उपयोग गर्नु सक्छौं त्यो: जति धेरै प्रचलित पांडुलिपिहरु थिए र जो उपलब्ध , तेतिनै अधिक मूल लेखको शब्दहरुको सही त्रुटिहरुलाई पत्ता लगाउन र सही गर्नु र निर्धारित गर्नु सजिलो हुन्छ

पश्चिमको महान् पुस्तकहरुको साहित्यक आलोचना

हामीसंग बाइबलको साहित्यक विश्वसनीयतालाई निर्धारित गर्नको लागि दुइवटा संकेतहरु छन:

  1. वास्तविक संकलन र प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिहरुको मध्य समयलाई नाप्नु, र
  2. प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिको सँख्यालाई गणना गर्नु।

किनकी यो संकेत जुन प्राचीन लेखको माथि लागू हुद्छ छ त्यसैले हामीले यसको उपयोग दुवै अर्थात् बाइबल र साथै अन्य प्राचीन लेखहरुको माथि लागू गर्न सक्छौं, जस्तो कि तल दिइएको तालिकाहरुमा दिइएको छ।

लेखक कहिले लेखिएको प्रांरम्भिक प्रतिलिपि समयको अवधि #
कैसर 50 ई. पूर्व 900 ई. सन् 950 10
प्लेटो 350 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1250 7
अरस्तू* 300 ई. पूर्व 1100 ई. सन् 1400 5
थियूसीडाईडस 400 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1300 8
हेरोडोटस 400 ई. पूर्व 900 ई. सन् 1300 8
सैफोक्लेस 400 ई. पूर्व 1000 ई. सन् 1400 100
टाईटस 100 ई. सन् 1100 ई. सन् 1000 20
पिल्नी 100 ई. सन् 850 ई. सन् 750 7

यो लेखक पश्चिमी इतिहासको प्रमुख शास्त्रीय लेखन – अर्थात् यस्तो लेख जसको विकास पश्चिमी सभ्यताको विकासको साथ निर्मित भएको प्रस्तुत गर्दछ। औसत दरमा, तिनीहरुलाई हामी सम्म 10-100 पांडुलिपिहरुको रूपमा एउटा देखि अर्को पीढ़ीसम्म पुराउन्दछ जसलाई मूल लेखको लेखिनु पश्चात् लगभग 1000 वर्षको पश्चात् आरम्भ गर्दै संरक्षित गरिएको थियो।

पूर्वको महान् पुस्तकहरुको साहित्यक आलोचना

आउनुहोस अब हामी प्रचीन संस्कृतिको महाकाव्यहरुलाई हेरौं जुन हामी दक्षिण एशियाको इतिहास र दर्शन माथि धेरै अधिक समझलाई प्रदान गर्दछ। यस लेखहरुमा सबै भन्दा प्रमुख महाभारत को लेख हो, जसमा अन्य लेखहरुको साथमा, भगवद् गीताकुरूक्षेत्र को लड़ाई को वृतान्त पनि सम्मिलित छ। विद्वानहरुले आकलन गर्छन कि महाभारतको विकास यसको आज लेखिएको  स्वरूपमा लगभग 900 ईसा पूर्व बाट भएको हो, तर सबै भन्दा प्राचीन पांडुलिपिको आज पनि अस्तित्वमा पाउने अंश लगभग 400 ईसा पूर्वको आसपास मूल संकलन र प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपि बाट लगभग 500 वर्षको अन्तराललाई दिइएको पाइन्छ (संदर्भको लागि विकीको लिंक)। हैदराबादको उस्मानिया विश्वविद्यालयले गर्व साथ भन्दछ कि उनीहरुको पुस्तकालयमा दुइवटा पांडुलिपिको प्रतिलिपिहरु छन, तर यी दुइवटाको तिथि केवल 1700 ईस्वी सन् र 1850 ईस्वी सन् सम्म छ– जुन कि मूल संकलन को हज़ार वर्ष पश्चातको हो। न केवल पांडुलिपि प्रतिलिपिहरुको पछिको तिथि को हो, यद्यपि यो जानकारी कि महाभारत एउटा लोकप्रिय लेखन कार्य थियो यो यसको भाषा र शैलीमा परिवर्तनको पुष्टि गर्दछ, यसमा धेरै  प्रचलित पांडुलिपिको प्रतिलिपिमा धेरै नै उच्च श्रेणीको साहित्यक भिन्नता पाइन्छ। विद्वान जसले यो आंकलन गर्दछन कि महाभारतमा लेखिएको साहित्यक भिन्नता यसरी व्यक्त गर्दछ:

“भारतको राष्ट्रीय महाकाव्य, महाभारत, ले त धेरै नै भ्रष्टताको सामना गरेको थियो। यो लगभग…250000 पँक्तिहरुको हो। यस मध्य, कुनै 26000 पँक्तिहरुमा साहित्यक भ्रष्टता (10 प्रतिशत) पाइन्द छ”– (गिज़लेर, एन एल र डब्लूयु ई निक्स. बाइबलको एउटा सामान्य परिचय. मूडी प्रेस. 1988. पृ 367)

अन्य महान् महाकाव्य, रामायण  हो, जुन लगभग 400 ईसा पूर्वको आसपास संकलित भएको थियो तर यसको प्रांरम्भिक प्रचलित प्रतिलिपि, नेपाल बाट आएको हो, जसको तिथि 11 ईस्वी सन् को शताब्दीमा पाइन्द छ (संदर्भ लिंक) – जुन मूल संकलन बाट लगभग 1500 वर्षको आसपास पाइने प्रांरम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको अन्तराललाई देखाउद छ। रामायणको अब कहीं हज़ारौँ प्रचलित प्रतिलिपिहरु पाइन्द छ। यसमा एक अर्कासंग नै व्यापक साहित्यक भिन्नता पाइन्दछ, विशेषगरि उत्तर भारत र दक्षिण भारत/दक्षिण पूर्वी एशियाको मध्यमा। विद्वानहरु यी साहित्यक विभिन्नताहरुको कारण यी पांडुलिपिहरुलाई 300 भिन्न समूहहरुमा वर्गीकृत गरिएको छ।

नयाँ करारको साहित्यक आलोचना

आउनुहोस अब हामी बाइबलको लागि पांडुलिपि आधारित तथ्यको जाँच गरौँ। तल दिइएको तालिका नयाँ करारको सबै भन्दा प्रचीनत्तम प्रतिलिपिहरुलाई सूचीबद्ध गर्दछ। यस मध्य प्रत्येकलाई एउटा नाम दिइएको (अकसर पांडुलिपिलाई खोजकर्ताको नामको माथि)

पांडुलिपि कहिले लेखियो पांडुलिपिको तिथि समयको अवधि
जॉन राएलॉन 90 ई. सन् 130 ई. सन् 40 yrs
बोड़मेर पपाईरस 90 ई. सन् 150-200 ई. सन् 110 yrs
चेस्टर बेट्टी 60 ई. सन् 200 ई. सन् 20 yrs
कोड्डक्स वेटीकानुस 60-90ई. सन् 325 ई. सन् 265 yrs
कोड्डक्स सिनाटिक्स 60-90 ई. सन् 350 ई. सन् 290 yrs

नयाँ करारको पांडुलिपिहरु सँख्यामा अति अधिक छ कि त्यी सबैलाई एउटा तालिकामा सूचीबद्ध गर्न अत्यन्त नै कठिन हुनेछ। जस्तै एउटा विद्वान जसले यस विषयको माथि अध्ययन गर्नुको लागि धेरै वर्षको समयलाई व्यीतत गरेर व्यक्त गरे:

“हाम्रो साथ आज नयाँ करारको अंशहरुको 24000 पांडुलिपिले अधिक प्रतिलिपिहरुको अंश पाइन्छ… प्राचीन कालको कुनै पनि दस्तावेज यति धेरै सँख्या र प्रामाणिकताको पहुँचले  आरम्भ हुदैन थियो। यसको तुलनामा कवि होमर लिखित इलियड हो जुन 643 पांडुलिपिहरुको साथ अर्को स्थानमा आज पनि आफ्नो अस्तित्वमा छ।” मैक्डावेल, जे. प्रमाण जो न्यायको मांग गर्दछ. 1979. पृ. 40)

ब्रिट्रिश संग्रहालयको एउटा अग्रणी विद्वानले यो पुष्टि गर्दछ कि:

“विद्वान एउटा ठूलो सीमा सम्म संतुष्ट छ कि मुख्य यूनानी र रोमी लेखक आफ्नो मूलपाठमा साँचो थियो…तर पनि उनीहरुको लेखनकार्यको प्रति हाम्रो ज्ञान केवल केहि थोरै पांडुलिपिहरु माथि आधारित छ जबकि नयाँ करारको पांडुलिपिहरुको गणना…हज़ारौँ द्वारा भएको छ” (केन्योन, एफ. जी. – ब्रिट्रिश संग्रहालयको पूर्व निदेशक – हाम्रो बाइबल र प्राचीन पांडुलिप. 1941 पृ. 23)

र यी पांडुलिपिहरुको एउटा निश्चित सँख्या अत्यन्त नै प्राचीन हुन्। मसंग प्रारंम्भिक नयाँ करारको दस्तावेजहरुको बारेमा एउटा पुस्तक छ। यसको परिचय यस प्रकारले आरम्भ हुद्छ:

“यो पुस्तक प्रांरम्भिक नयाँ करारको 69 पांडुलिपिहरुलाई प्रतिलिपि…2 शताब्दी देखि आरम्भ हुदै 4 शताब्दी (100-300 ईस्वी सन्) को आरम्भ सम्म…नयाँ करारको मूलपाठलाई लगभग 2/3 भागमा उपलब्ध गर्दछ” (पृ. सांत्वना, नयाँ करारको यूनानी पांडुलिपिको प्रांरम्भिक मूलपाठ”. प्रस्तावना पृ. 17. 2001)

यो महत्वपूर्ण छ किनकी यो पांडुलिपिहरु आरम्भिक अवधि देखि निक्लिएर आएको हो जब सुसमाचारको अनुयायी सरकारी शाक्तिमा थिएन, तर यसको अपेक्षा रोमी सम्राज्य द्वारा तीव्र सतावटको अधीन थिए। यो त्यो अवधि थियो जब सुसमाचार दक्षिण भारत, को केरलमा आयो, र यहाँ पनि सुसमाचारको अनुयायिहरुको समाजसंग कुनै पनि प्रकारले सरकारी शाक्ति थिएन जसले कुनै राजा पांडुलिपिहरुको साथ कुनै किसिमको कुनै चलाकी गर्न सकुन। तल दिइएको आँकडा पांडुलिपिहरुको त्यो अवधिलाई दर्शाउद् छ जसमा बाइबलको नयाँ करार आधारित छ।

आधुनिक बाइबलको अनुवाद प्रारंम्भिक प्रचलित पांडुलिपिहरु बाट भएको हो, जुन अधिकांश 100-200 ईस्वा सन् को मध्यमा गरिएको हो। यो स्त्रोत पांडुलिपिहरु केन्स्टनटाईन वा अन्य धार्मिक-राजनैतिक शाक्तिहरुको आगमन भन्दा धेरै अघि गरिएको हो।

यी सबै हज़ारौँ पांडुलिपिहरु मध्यमा अनुमानित साहित्यक भिन्नता केवल

“20000 देखि 400 पँक्तिहरु हुन्।” (गिज़लेर, एन एल र डब्लूयु ई निक्स. बाइबलको एउटा सामान्य परिचय. मूडी प्रेस. 1988. पृ 366)

यस प्रकार ले मूलपाठ यी सबै पांडुलिपिहरु देखि 99.5% मेल खान्छ।

पुरानो करारको साहित्यक आलोचना

यस्तै केहि पुरानो करारको साथमा छ। पुरानो करारको 39 पुस्तकहरु 1500-400 ईसा पूर्व मध्यमा लेखिएको थियो। यो तल दिइएको आँकडामा देखाएको छ जहाँ निर त्यो अवधि जसमा मूल पुस्तकहरु लेखिएको समयरेखा माथि एउटा दण्डको रूपमा देखाएको छ। हामीसंग पुरानो करारको पांडुलिपिहरुको दुइवटा श्रेणिहरु छ। पांडुलिपिहरुको पांरपरिक श्रेणी मासोरेट्टिकवादी मूलपाठ छ जसलाई लगभग 900 ईस्वी सन् मा प्रतिलिपित गरेको थियो। तथापि 1948 मा पुरानो करारको पांडुलिपिहरुको एउटा अर्को श्रेणी जुन यो भन्दा अधिक धेरै प्राचीन हो– अर्थात् 200 ईसा पूर्व बाट हो र जसलाई मृतक सागर पाण्डुलिपि (मृ सा कुं पत्र) भनि पुकारिने खोजी गरे। यो दुवै पांडुलिपिहरुको श्रेणिहरु आँकडामा देखाएको छ। सबै भन्दा अधिक जुन आश्चार्यजनक छ त्यो यो हो कि चाहे यो समयको एउटा लामो अन्तराल लगभग 1000 वर्षको अन्तर राख्दछ, यस मध्यमा भिन्नता लगभग नाइ को बराबर छ। जस्तै कि एउटा विद्वान ले यसको बारेमा यसरी भने:

‘यो [मृ सा कुं पत्र] मासोरेट्टिकवादी मूलपाठको सटीकतालाई पुष्टि गर्दछ…केवल केहि मात्र उदाहरणहरुलाई छोडेर जहाँ निर मृतक सागरको पाण्डुलिपि र मासोरेट्टिकवादी मूलपाठको मध्यमा हिज्जे र व्याकरणको भिन्नता पाउदछ, यो दुवै आश्चार्यजनक रूपले समान छन’’ (ऐम. और. र्नोटन, बाइबलको उत्पत्तिमा पुरानो करारक पांडुलिपिहरु)

उदाहरणको लागि, जब हामी यस रामायण लाई साहित्यक भिन्नताको साथ तुलना गर्छौं, तब पुरानो करारको मूलपाठको स्थायित्व बढी सजिलोसंग उल्लेखनीय रूपमा जाद्छ।

यो समयरेखाले यो देखाउद छ कि बाइबलको पुरानो करार पांडुलिपिहरु मासोरेट्टिकवादी ले मृतक सागर पाण्डुलिपिमा परिवर्तित भएनन यद्यपि यो एक अर्का देखि लगभग 1000 वर्षको अन्तरालमा छ।
यो समयरेखाले यो देखाउद छ कि बाइबलको पुरानो करार पांडुलिपिहरु मासोरेट्टिकवादी ले मृतक सागर पाण्डुलिपिमा परिवर्तित भएनन यद्यपि यो एक अर्का देखि लगभग 1000 वर्षको अन्तरालमा छ।

सारंश: बाइबल साहित्यक रूपले विश्वनीय

अब हामी यस तथ्य बाट के सारांश निकाल्नु सक्छौं? निश्चित रूपले कम से कम हामी निष्पक्षताले यो गणना गर्न सक्छौ कि (पांडुलिपिहरुको सँख्याको मात्रा, मूल र प्रारंम्भिक प्रचलित पांडुलिपिको मध्यमा समयको अवद्यि, र पांडुलिपिहरुको मध्यमा साहित्यक भिन्नताको स्तर) को बाइबल कुनै पनि अन्य प्राचीन लेखन कार्यको अपेक्षा ठूलो उच्च स्तरमा सत्यापित हुद्छ। यो निर्णय जुन हाम्रो प्रमाणहरु सहित अघिको तर्फ बढ्दछ आफ्नो सर्वोत्म रूपमा निम्नलिखित अभिव्यक्ति द्वारा प्रगट गरिएको छ:

नयाँ करारको अनुप्रमाणित मूलपाठको प्रति सन्देहवादी हुनु शास्त्रीय प्राचीनतालाई अस्पष्टतामा गुमाउनु हो, किनकी प्राचीन समयकालको कुनै पनि दस्तावेजको संदर्भग्रन्थ को तेती राम्रो पुष्ट भएको छैन जति राम्रोसंग नयाँ करारको भएको छ” (मोन्टागोमरी, मसीहतको इतिहास. 1971, पृ. 29)

त्यो जुन सबै कुरा भनिएको छ त्यो तर्कयुक्त हुनु पर्छ, यदि हामी बाइबलको साहित्यक विश्वसनीयताको माथि सन्देह गर्यौं भने तब हामीले साथै त्यो सबै कुरालाई इन्कार गरि दिने छौँ जसलाई हामीले इतिहासको बारेमा सामान्य रूपले जान्दछौं– र यसलाई कुनै पनि सूचित इतिहासकारले कहिले पनि गरेको थिएन। हामी जान्दछौं कि बाइबलको मूलपाठ कुनै पनि परिवर्तित भएको छैन जबकि शताब्दीहरु, भाषाहरु र सम्राज्य आए अनि गए जब कि प्रांरम्भिक पांडुलिपिहरु यी सबै घटनाहरु भन्दा पहिलेको तिथिका हुन्। बाइबल एउटा विश्वसनीय पुस्तक हो।

संस्कृत र हिब्रू वेदका मिलन : किन ?

मेरो योभन्दा पहिलाको लेखमा मैले संस्कृत वेदको मनु र हिब्रू वेदमा दिइएको नोआको वृतान्तको बीचमा भएको समान्ता वा मिलनलाई प्रस्तुत गरेको थिएँ । र यो मिलन जलप्रलयको वृतान्तभन्दा धेरै परको हो । हामीले देखेअनुसार समयको प्रारम्भमा नै पुरूषाको बलिदानको प्रतिज्ञाउत्पत्ति नामक हिब्रूको पुस्तकमा दिइएको प्रतिज्ञाका सन्तानका बीचमा एउटै जस्तो मिलन पाइन्छ । त्यसैले यहाँ यस्तो मिलन हामी किन देख्दछौँ ? के यो संयोगवश भएको हो ? के एउटा वृतान्त अर्को वृतान्तबाट लिइएको वा चोरिएको हो ? यहाँ म एउटा सल्लाह प्रस्तुत  गर्न चाहन्छु ।

बाबेलको धरहराजलप्रलयपछिको वृतान्त

नोआको वृतान्तपश्चात् उनको “तीन भाइ छोराहरूका वंशबाट पृथ्वीमा जाति–जाति अलग–अलग भएर जताततै फैलिएर राष्ट्र नै भरियो” (उत्पत्ति १०:३२) भन्ने कुरालाई वेद पुस्तक  (बाइबल) ले उल्लेख गर्दछ । संस्कृत वेदले पनि मनुको तीन भाइ छोराहरू थिए जसबाट सारा मानवजातिको सृष्टि भयो वा मानवजाति फैलियो भन्ने कुरालाई घोषणा गर्दछ । तर पृथ्वीमा यो ‘फैलने कार्य भने कसरी भयो त ?

नोआको यी तीन भाइ छोराहरूको वंशलाई नामाकरण गर्ने तथा सूचिकृत गर्ने काममा प्राचीन हिब्रू वृतान्तले विस्तृत रूपमा बताउदछ । तपाईँ यसको सम्पूर्ण सूचि यहाँ पढ्न सक्नुहुन्छ । इलोहिम वा सृष्टिकर्ता प्रजापति जसले उनीहरूलाई फल्दै–फुल्दै, वृद्धि हुँदै पृथ्वीमा भरिदै जाओ (उत्पत्ति ९:१) भनी आशिष दिएर भन्नुभएको थियो तर आज यी वंश वा सन्तानहरूले कसरी उहाँको निर्देशनलाई मानेनन् वा अवहेलना गर्यो भन्ने कुराको वर्णन गर्न यस वृतान्त अघि सर्दछ । तर यी मानिसहरू धरहरा बनाउनमा एकजुट भएर लागिरह्यो । तपार्इँ यसबारेमा यहाँ पढ्नसक्नुहुन्छ । यस वृतान्तले यो धरहराचाहिँ ‘स्वर्गसम्म पुग्ने धरहरा’ (उत्पत्ति ११:४) भनी बताउँदछ । यसको अर्थ नोआका यी प्रथम वंश वा सन्तानहरूले आफ्ना सृष्टिकर्तालाई आराधना गर्नुको सट्टा आकाशका ताराहरू, सूर्य, चन्द्रमा, ग्रहहरू आदिलाई पुज्ने उद्धेश्यले स्वर्गसम्म वा आकाशसम्म पुग्नको लागि धरहरा बनाइरहेका थिए । यो कुरा राम्ररी थाहा छ कि तारालाई पुज्ने वा आराधना गर्ने काम मेसोपोटामियाबाट उत्पत्ति भएको हो (जहाँ यी वंशहरू बसिरहेका थिए) र त्यहाबाट यो विश्वभरी नै फैलियो । तारा पुज्ने कामको बारेमा धार्मिक डिक्सनरी सन्दर्भले यसरी बताउँदछ :

यो निश्चय नै मेसोपोटामियामा ईसापूर्व दोस्रो शताब्दि (१०: i-ii) मा र मध्य अमेरिकाको माया (९: v) मा भएको थियो । तारा–पुजाईँ सम्भवतः प्रागऐतिहासिक उत्तरी यूरोपको महापाषाण सम्बन्धि खगोलीय स्थलमा पाइने गर्थ्यो (९: ii-iii) उदाहरणको लागि स्टोनहन्ज) र यस्तै स्थल उत्तर अमेरिकामा पाइन्छ (९: iv; उदाहरणको लागि द बिग होम मेडिसिन व्हील) । यो ताराको आराधना वा पूजा गर्ने काम मेसोपोटामियाबाट युनानी—रोमन संस्कृतिमा सर्या…।

त्यसैले सृष्टिकर्तालाई आराधना गर्नुको सट्टा, हाम्रा पुर्खाहरूले ताराहरूको आराधना गरे । फेरि यो वृतान्त हतास गर्नको लागि यसो भन्छ ताकि आराधनाको भ्रष्टता स्थायी वा अपरिवर्तनीय नबनोस्, सृष्टिकर्ताले तिनीहरूको

…भाषा खलबल पारिदिने निर्णय गर्नुभयो ताकि तिनीहरूले एकअर्काको बोली नबुझुन् । (उत्पत्ति ११:७)

यसको परिणामस्वरूप, नोआका यी प्रथम वंशहरूले एकअर्काको बोली बुझेनन् र यसै अवस्थामा सृष्टिकर्ताले तिनीहरूलाई

त्यहाँबाट पृथ्वीभरी छरपष्ट पारिदिनुभयो ।  (उत्पत्ति ११:८)

अर्को शब्दमा भन्दा, एकपटक यी मानिसहरू एकअर्काको बोली नबुझेपछि एकअर्काबाट छुट्टिए वा नयाँ भाषिक समूहभित्र बसार्इँ सरे, अनि यसरी उनीहरू फैलिए । यसले आज विश्वका विभिन्न फरक मानिसहरूको समूह किन एकदमै फरक भाषाहरूमा बोल्दछन् भन्ने कुराको वर्णन गर्दछ, जबकि यी सबै मेसोपोटामियाको केन्द्रबाट नै निस्केर (कहिलेकहि पुस्तौँपश्चात्) यस्तो स्थानमा फैलिएका थिए जहाँ तिनीहरूलाई आज पनि भेट्टाइन्छ । यसैले, तिनीहरूको यसप्रकारको खास इतिहास यस समयदेखि अन्यभन्दा फरक हुने गर्दछ । तर प्रत्येक भाषिक समूह (जसले यी प्रथम जातिको निर्माण गर्यो) सँग यसबेलासम्म समान इतिहास थियो । यो समान इतिहासले  तथा मनु (नोआ) को जलप्रलयको वृतान्तलाई समावेश गरेका छन् । संस्कृतको ऋषिले तिनीहरूको वेदको माध्यमबाट यी घट्नाहरूलाई सम्झिए भने उही घटनालाई हिब्रूहरूले तिनीहरूको वेद (ऋषि मोसाको तोरह) को माध्यमबाट सम्झिए ।

समयको आरम्भदेखिविभिन्न जलप्रलयको वृतान्त

यो वृतान्तले यी सुरुका वेदहरूका बीचमा पाइने समानता तथा मिल्ने विशेषताको बारेमा वर्णन गर्दछ । तर के यस वर्णनलाई समर्थन गर्ने त्यहा अरू प्रमाणहरू छन् त ? चाखलाग्दो कुरो यो छ कि यो जलप्रलयको घटना वा वृतान्तलाई प्राचीन हिब्रू तथा संस्कृत वेदमा मात्र स्मरण गरिदैन । संसारभरिका फरकफरक मानिसहरूको समूहले यस महान् जलप्रलयको वृतान्तलाई तिनीहरूको सम्बन्धित इतिहासमा स्मरण गर्दछ । यस कुरालाई तलको चार्टले देखाउदछ ।

Flood accounts from cultures around the world compared to the flood account in the Bible
विश्वका विभिन्न संस्कृतिहरूअनुसार जलप्रलय र बाइबलमा पाइने जलप्रलय बीचको तुलना

यस चार्टको सबभन्दा माथि विश्वको प्रत्येक महादेशमा बसिरहेका विभिन्न भाषिक समूहहरूलाई देखाइएको छ । चार्टको अन्य कक्ष वा भागले हिब्रू जलप्रलयको वृतान्तको खास वर्णनलाई देखाउछ (चार्टको बाँया भागमा सूचिकृत गरिएको) या त तिनीहरू आफैको जलप्रलयको वृतान्तलाई पनि यसमा निहित गर्दछ । कालो भागले यो कुरालाई देखाउदछ कि यो विवरण तिनीहरूको जलप्रलयको वृतान्तमा रहेको छ । तपार्इँ देख्नसक्नुहुन्छ कि कमसेकम झण्डै यी सम्पूर्ण समूहहरूसँग सामान्यरूपमा त्यो जलप्रलयचाहिँ सृष्टिकर्ताबाट एउटा न्यायको रूपमा आएको हो भन्ने कुरा ‘स्मरण’ मा थियो तर केही मानवजातिहरू एउटा ठूलो जहाजमा बचाइएका थिए । अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, यो जलप्रलय वृतान्तको स्मरण संस्कृत तथा हिब्रू वेदमा मात्र पाइन्दैन तर यसबाहेक संसारभरका र सबै महादेशहरूका अन्य सांस्कृतिक इतिहासहरूमा पनि पाइन्छ । यसले यो घटनालाई देखाउदछ कि यो घटनाचाहिँ हामीभन्दा धेरै पहिले विगतमा घटेका थिए ।

हिन्दी पात्रोको गवाही

यो त्यतिबेलाको कुरा हो कि जब मैले भारतमा यात्रा तथा काम गरेँ तब मैले यस कुराको अर्को सहयोगी गवाही भेटेँ जुनचाहिँ एकदमै महत्वपूर्णसाथ उल्लेख गर्नलायकको मैले पाएँ—तर तपाईँ यसबारेमा जानकार हुनुभयो भने मात्रै । स्पष्टिकरणको माग गर्नमा यो विशेष रहेको छ । मैले भारतमा काम गर्दैगर्दा धेरै हिन्दी पात्रोहरू देखेँ । मैले यो कुरामा ध्यान दिएँ कि तिनीहरू पश्चिमी पात्रोहरूभन्दा फरक थिए ।

hindu-calendar-panchang
हिन्दी पात्रो—महिनाको दिनहरू माथिबाट तलतिर राखिएका हुन्छन्, तर त्यहाँ हप्तामा ७ दिन हुन्छन्

त्यो पात्रोमा राखिएका दिनहरूलाई तेर्सो तहतर्फ जानेगरी राख्नुको सट्टा माथिबाट तलतिर (माथिबाट तल) जानेगरी रचना गरिएको कुरा अरू पात्रोमा भन्दा मलाईँ विल्कुलै फरक लाग्यो जुनचाहिँ पश्चिममा संकेत चिन्हको लागि गरिने विश्वव्यापी तरिका हो । कतिपय पात्रोहरूले हिन्दी लिपि (१,२,३…) प्रयोग गरेका कारणले तिनीहरूसँग पश्चिमा संख्या ‘1,2,3…’ भन्दा अन्य फरक संख्याहरू थिए । एउटा पात्रोलाई सूचित गर्नको लागि ठीक तरिका नभएकोले मैले यस्ता फरकपनाहरूलाई बुझेको र यस्तै हुन्छन् भनेर आशा पनि गरेको थिएँ । तर यी फरकपना वा भिन्नताहरूका बीचमा योचाहिँ एउटा केन्द्रीय मिलन थियो जुनले मलाईँ आकर्षण गर्यो । पाश्चात्य वा पश्चिमी विश्वमा प्रयोग भएजस्तै हिन्दी पात्रोमा पनि ७ दिनको हप्तालाई प्रयोग गरिएको हुन्छ । किन त ? पश्चिमी पात्रो जस्तै हिन्दी पात्रोलाई पनि किन वर्षमा अनि महिनामा विभाजन गरियो भन्ने कुरा मैले बुझ्न सकेँ किनभने पृथ्वीले सूर्यको वरिपरि र चन्द्रले पृथ्वीको वरिपरि परिक्रमा गर्ने विश्वव्यापी खगोलीय आधारमा यो कुरा आधारित छ भन्ने सबै मानिसहरूलाई प्रदान गरिन्छ । तर ‘हप्ता’को लागि कुनै खगोलीय समयको आधार छैन । जब यो कुराको बारेमा मैले मानिसहरूलाई सोधेँ तिनीहरूले भने कि योचाहिँ तिनीहरूको इतिहासमा धेरै पहिले हुनेगरेका रीतिथिति तथा परम्परामा आधारित थियो (तर कति पहिले थियो त भन्ने कुरामा कोही पनि जानकार नभएको देखियो)

बौद्ध थाई पात्रो

थाई पात्रो बाँयाबाट दाँयातर्फ जान्छ, तर पश्चिमी पात्रोको जस्तोको भन्दा फरक वर्षहरू हुन्छन् यसमा — तर अझै पनि यसमा ७ दिनको हप्तालाई नै प्रयोग गरिएका हुन्छन् वा सात दिनको हप्ता नै मानिन्छ ।

thai_lunar_calendar

मैले पनि थाईल्याण्डमा बस्ने र काम गर्ने अवसर पाएको थिएँ । त्यहा रहेको बेला म तिनीहरूको पात्रोहरू हेर्ने गर्थेँ । थाईल्याण्ड एउटा बौद्ध देश भएको हुँदा त्यहाँका मानिसहरूले तिनीहरूको पात्रोको वर्षहरूलाई बुद्धको जीवनबाट प्रारम्भ गर्ने गर्छन् जसले गर्दा तिनीहरूको वर्ष पश्चिमी देशका पात्रोको भन्दा सधै ५४३ वर्ष बढि हुने गर्दछ (उदाहरणको लागि ई.स. २०१३ सालको अर्थ थाई पात्रोमा बुद्ध युगको २५५६ हुन्छ ) तर फेरि तिनीहरू सातै दिनको हप्तालाई प्रयोग गर्छन् । तिनीहरूले त्यो कहाँबाट प्राप्त गरे त ? फरकफरक देशहरूका पात्रोहरू धेरै कुराहरूमा भिन्न हुँदाहुँदै पनि किन सातै दिनको हप्तामा नै आधारित छन् त जब कि यो पात्रोको समयको ईकाईको लागि कुनै वास्तविक खगोलीय आधार रहेको छैन ।

हप्ताको बारेमा प्राचीन ग्रीकहरूका गवाही

हिन्दी र थाई पात्रोमाथिका यी टिप्पणीहरूले मलाईँ ७ दिनको हप्ता अन्य प्राचीन संस्कृतिहरूमा पनि रहेका छन् वा छैनन् भन्ने कुरा हेर्नको लागि प्रेरित गर्यो । र यस्तो ७ दिनको हप्ता अन्य संस्कृतिहरूमा रहेका छन् भन्ने थाहा पाएँ ।

प्राचीन ग्रीक चिकित्सक हिपोक्रेटस जो लगभग ईसापूर्व ४०० तिर रहेका थिए, उनलाई आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको पिता मानिन्छ जसले चिकित्सा सम्बन्धि गरेका निरिक्षण—अध्ययनलाई उल्लेख गरेर पुस्तकहरू—किताबहरू लेखे जुन आजको दिनसम्म पनि सुरक्षितसाथ संरक्षित गरिएका छन् । यी कुराहरू गर्दा उनले समय—एकाईको रूपमा ‘हप्ता’ लाई प्रयोग गरे । एउटा कुनै निश्चित रोगको लक्षणहरूका वृद्धि कसरी हुन्छन् भन्ने बारेमा लेख्दा उनले यसरी लेखेको छन्ः

चौथो दिनले सातौ दिन कस्तो हुन्छन् भन्ने कुराको लक्षण वा संकेत देखाउँदछ ; त्यसै गरेर आठौँ दिनचाहिँ दोस्रो हप्ताको प्रारम्भ हो ; र अनि एघारौँ दिनचाहिँ दोस्रो हप्ताको चौथो दिन ; र फेरि सत्रौँ दिनचाहिँ चौधौँ दिनबाट चौथो, एघारौँ दिनबाट सातौँ भएकोले संकेतार्थ हुन्छन् (हिपोक्रेटस, अफोरिज्म # २४)

एरिस्टोटल, अरस्तु ले ईसापुर्व ३५० तिर आफ्ना कृतिहरू लेख्दैगर्दा समयलाई जनाउनको लागि नियमित रूपमा ‘हप्ता’ लाई प्रयोग गरेको पाइन्छ । उदाहरणको रूपमा उनी लेख्छन् :

नवजात शिशु अवस्थामा बच्चाको धेरैजसो मृत्यु एक हप्ताको हुँदा हुने गर्दछ, त्यसकारण यो अवस्था भनेको बाँच्नको लागि उत्तम मोका होस् भन्ने विश्वासकासाथ बच्चाको यो उमेरमा उसलाई नाम दिने वा न्वारान गर्ने चलन रहिआएको छ । (अरस्तु, जनावरका इतिहास, भाग १२,  ३५० ईसापूर्व)

त्यसैले यी प्राचीन ग्रीक लेखकहरू जो भारत तथा थाईल्याण्डबाट धेरै टाढा थिए यिनीहरूले कहाँबाट यो ‘हप्ता’ को विचार वा सोच प्राप्त गर्यो जसको उनीहरूले यसलाई यो सोचेर प्रयोग गरे कि ‘हप्ता’ भन्ने के थियो भन्ने कुरा ग्रीकहरूले पहिलेदेखि नै जानेका थिए त ? सायद हुनसक्छ कि यी सबै संस्कृतिहरूसँग विगतमा कुनै एउटा ऐतिहासिक घटना थियो (यद्मपि तिनीहरूले त्यस घटनालाई बिर्सेका हुनसक्छन्) जुन घटनाले यस सात दिनको हप्तालाई स्थापना गरेको थियो ?

हिब्रू वेदले एउटा यस्तो घटनाको वर्णन गर्दछ—जुनचाहिँ संसारको प्रारम्भिक रचना हो । त्यो विस्तृत तथा प्राचीन वृतान्तमा सृष्टिकर्ताले संसारलाई सृष्टि गर्नहुन्छ अनि पहिलो मानिसहरूलाई ७ दिनमा नै रचना गर्नहुन्छ (वास्तवमा ६ दिन अनि विश्रामको सातौँ दिन) । त्यसकारणले गर्दा प्रथम मानवजोडीको वंशहरूले उनीहरूको पात्रोमा समय एकाईको लागि सात दिनको हप्तालाई प्रयोग गर्यो । अन्तत भाषागत अलमलको कारणले गर्दा जब मानवजाति तितरबितर भए यसरी ‘तितरबितर’ हुनुभन्दा अगाडि नै घटेका मुख्य घटनाहरूलाई यी कतिपय फरक भाषिक समूहहरूद्धारा फरक तरिकामा  सम्झिइएका थिए जसमा आउनेवाला बलिदानको प्रतिज्ञा, एक विनासकारी जलप्रलयको वृतान्त साथै सात दिनको हप्तालाई समावेश गरिएका छन् । यी स्मृतिहरू प्रारम्भिक मानवजातिको जिउँदो कला—शैलीहरू हुन् र वेदमा उल्लेख गरिए झैँ यी घटनाहरूको इतिहासको लागि योचाहिँ एउटा गवाही पनि हो । हिब्रू वेद र संस्कृत वेदको मिलनलाई वर्णन गर्नको लागि यो वर्णन साँच्चिकै एउटा अधिक तथा साधारण तरिका हो । आज धेरै मानिसहरू यी प्राचीन लेखहरू वा रचनाहरूलाई एउटा पौराणिक कथाको रूपमा वेवास्ता गर्ने गर्छन् तर यी मिलनले हामीलाई यसबारेमा पूनर्विचार गर्न लगाउछ ।

त्यसैले पहिलेका मानवजातिसँग साझा इतिहास थियो, र यो इतिहासले सृष्टिकर्ताबाट आउने मोक्षको प्रतिज्ञालाई समावेश गरेको छ । तर प्रतिज्ञा कसरी पूरा हुनसक्थ्यो त ? हामी हाम्रो अध्ययनलाई एउटा पवित्र मानिस जो भाषाको अलमलको कारणबाट तितरबितर भएको ठीक घटनापश्चात् रह्यो यस वृतान्तबाट अघि बढाउनेछौँ । हामी यसबारेमा हाम्रो अर्को लेखमा हेर्नेछौँ ।

येशूको बलिदानले कसरी शुद्धताको वरदानलाई प्राप्त गर्दछौं?

येशू सबै मानिसहरुको लागि आफ्नो बलिदान दिनलाई आए। यी सन्देशहरु प्राचीन ऋग्वेदको  भजनहरुमा पूर्णचित्रण स्वरूप र साथै प्रतिज्ञाहरु मा र प्राचीन इब्रानी वेदहरुमा पाइन्छ। येशू त्यो प्रश्नको उत्तर हो जसलाई हामीले प्रत्येक पटक उचारण गरि प्ररथा स्नाना (वा प्रतासना) मंत्र प्रार्थनाको समयमा सोध्दछौँ। यो कसरी हुनु सक्छ? बाइबल (वेद पुस्तक) ले कर्महरुको एस्तो व्यवस्थालाई घोषणा गर्दछ जसदेखि हामी सबै प्रभावित छौँ जसले हामीलाई प्रभावित पार्दछ:

किनकी पापको ज्याला मृत्यु हो… (रोमी 6:23)

तल मैले एउटा उदाहरण द्वारा कर्महरुको व्यवस्थालाई देखाएको छु। “मृत्यु” को अर्थ  सम्बन्ध विच्छेद हुनु हो। जब हाम्रो प्राण हम्रो शरीरबाट अलग हुन्छ तब हामी शारीरिक रूपमा मर छौँ। त्यसै गरि हामी आत्मिक रूपमा परमेश्‍वर बाट अलग हुन्छौं। यो यस कारण सत्य हो किनकी परमेश्‍वर पवित्र (पाप रहित) हुनुहुन्छ।

हामी परमेश्‍वर बाट अलग हुनुको कारण हाम्रो पापहरु हो जसमा हामी यस्तो छौ कि दुई पहाडको बीच एउटा ठूलो खाडल
हामी परमेश्‍वर बाट अलग हुनुको कारण हाम्रो पापहरु हो जसमा हामी यस्तो छौ कि दुई पहाडको बीच एउटा ठूलो खाडल

हामी स्वयंले यस्तो चित्रण गर्नु सक्छौ कि एउटा पहाडमा हामी र अर्को पहाडमा परमेश्वर र हामीहरु अति गहिरो पापको खाडलले अलग गरिएको छौँ।

यो विच्छेदले दोष र डरको उत्पन्न गर्दछ। त्यसैले हामी स्वाभाविक रूपमा एउटा पुल निमार्ण गर्ने कोशिश गर्छौँ जसले हामीलाई एक तर्फ बाट (मृत्यु बाट) परमेश्‍वरको तर्फ लिएर जान्छ। हामीहरुले बलिदान चढाउछौँ, पूजा पाठ गर्छौँ, तपस्या गर्छौँ, चाडहरुमा सहभागी हुन्छौं, मन्दिरहरु जान्छौं, धेरै प्रकारको प्रार्थनाहरु गर्छौँ र हाम्रो पापहरु कम वा नगर्ने प्रयास गर्छौँ। कर्महरुको यो सूचीले योग्यता प्राप्त गर्नको लागि हामीहरुलाई निकै लामो हुनु सक्दछ। समस्या यो हो कि हाम्रो प्रयास, योग्यता, बलिदान र तपस्याको अभ्यास आदि., यद्यपि यिनीहरु स्वयंमा खराब होइनन, तर पनि यो पर्याप्त छैन किनकी जुन ज्यालाको आवश्यक थियो (मजदूरी) हाम्रो पापहरुको लागि त्यो ‘मृत्यु’ हो। यसको चित्रण अर्को चित्रमा गरिएको छ।

धार्मिक योग्यता– यद्यपि असल हुनसक्छ र पनि– हाम्रो र परमेश्‍वरको मध्यको सम्बन्ध विच्छेदको पुललाई पार गर्न सक्दैनौ।
धार्मिक योग्यता– यद्यपि असल हुनसक्छ र पनि– हाम्रो र परमेश्‍वरको मध्यको सम्बन्ध विच्छेदको पुललाई पार गर्न सक्दैनौ।

हाम्रो धार्मिक प्रयासहरुद्वारा हामीले यस्तो ‘पुल’ को निर्माण गर्छौँ जसले परमेश्‍वर बाट अलग हुने मार्गलाई बनाउने कोशिश गर्दछ। यद्यपि यो खराब होइन, यसले हाम्रो समस्याको समाधान गर्दैन किनकी यो पूर्णरुपले अर्को तर्फ जान सफल हुँदैन। हाम्रो प्रयास पर्याप्त हुँदैन। यो त कैंसर (जसको अन्त मृत्यु हो) लाई केवल साग सब्जि खाएर निको हुन्छ भने जस्तो हो। साग सब्जि खानु धेरै राम्रो हो– तर यसले कैंसरलाई निको पर्न सक्दैन। यसको लागि तपाईंलाई पूर्णरुपले भिन्न उपचारको अवश्यकता छ। हामीले यी प्रयासहरुद्वारा एक धार्मिक योग्ताहरुले एउटा यस्तो ‘पुल’ को रूपमा चित्रण गर्न सक्छौँ जसले केहि-टाडा-सम्म खाडलमा गए जस्तो– हामीलाई फेरि पनि परमेश्‍वर बाट अलग नै राख्दछ।

कर्मको व्यवस्था एउटा खराब समाचार हो– यो यति सम्म खराब छ कि हामी यसको बारेमा सुनन मन पराउदैनौ र हामी आफ्नो जीवनहरुको धेरै प्रकारको गतिविधिहरु र यस्तो कुराहरु बाट यो आशा गर्दछौं कि यो व्यवस्था हटि जानेछ– र यो यस्तो तब सम्म हुने छ जब सम्म हाम्रो परिस्थितिहरुको बोझ हाम्रो प्राणहरुलाई चारै तिर बाट घेर्ने छ। तर बाइबल कर्महरुको व्यवस्थाको साथमा अन्त हुँदैन।

किनकी पापको ज्याला मृत्यु हो तर …(रोमी 6:23)

एउटा सानो शब्द ‘तर’ ले यहाँ व्यवस्थाको दिशालाई देखाउदछ कि यो अब अर्को तर्फ, अर्थात् शुभ सन्देश – सुसमाचार तर्फ जानको लागि तैयार छ। यो त्यस्तै कर्महरुको व्यवस्था हो जसले मोक्ष र प्रकाशित हुने एउटा व्यक्तिलाई उल्टाउने छ।  यसकारण मोक्षको शुभ सन्देश के हो?

किनकी कि पापको ज्याला मृत्यु हो, तर परमेश्‍वरको सित्तैको वरदान ख्रीष्ट येशू हाम्रा प्रभुमा अनन्त जीवन हो (रोमी 6:23)

सुसमाचारको शुभ सन्देश चाहिँ यो हो कि येशूको मृत्युको बलिदान हाम्रो र परमेश्‍वरको बीचको विच्छेदलाई भर्ने पुल नै पर्याप्त छ। हामीले यो जान्दछौं कि मृत्युको तीन दिन पछि येशू शारीरिक रूपमा बरु उठनु भयो, भौतिक रूपमा पुनरूत्थानद्वारा एक पटक फिरी जीवित भई आउनु भयो। यद्यपि आज धेरै मानिसहरुले येशूको पुनरूत्थानमा अविश्‍वास गर्ने छनौट गर्छन तर यो विरोधमा एउटा शक्तिशाली प्रमाण देखिद्छ जसलाई सार्वजनिक भाषणमा दिएको छ जुन एउटा विश्वविद्यालयमा दिएको थियो (यो विडियो लिंक लाई खोनुहोस)।  प्रभु यीशु स्वर्ग मा जानु भयो अनी अपनो भेटी परमेश्वर लाई चढाऊनू भयो । एक अर्थ मा, वहाँ ले एस्तो पूजा अर्थात् अराधना लाई, सबै लोग को बदला मा, स्वयं भेटी चढाउँदे, पाप को साफ गर्नो को लागी स्वयं लाई अपर्ण गर्दे, जो परमेश्वर को स्वीकारयोग्य छ।

येशू त्यो पुरूष हुनुहुन्छ जसले पूर्णरुपमा बलिदान दिनु भयो। किनकि उहाँ एक मनुष्य हुन्थ्यो त्यसैले उहाँ पुल बन्ने योग्यको हुनुहुन्थो जसले त्यो खाडललाई भरी दिन्थ्यो र यसले मनुष्य तर्फको भागलाई छुद्थ्यो र किनकी उहाँ पूर्ण हुनुहुथ्यो जसले परमेश्‍वर तर्फको भागलाई छुद्थ्यो। उहाँ जीवनको पुल हुनुहुथ्यो र यो तल दिएको चित्रले व्यख्या गर्दछ

येशू एउटा यस्तो पुल हो जसले परमेश्‍वर र मानिसको बीचको खाडललाई भरी दिएको छ। उहाँको बलिदान हाम्रो पापको मूल्य तिरेको छ।
येशू एउटा यस्तो पुल हो जसले परमेश्‍वर र मानिसको बीचको खाडललाई भरी दिएको छ। उहाँको बलिदान हाम्रो पापको मूल्य तिरेको छ।

ध्यान दिनुहोस कसरी येशूको बलिदान हामीलाई दिएको छ। यो हामीलाई एउटा… ‘वरदान’  अर्थात् उपहारको रूपमा दिएको छ। वरदान अर्थात् उपहारहरुको बारे मा सोच्नुहोस्। यो महत्वपूर्ण होइन कि वरदान के हो, यदि यो वास्तवमै एउटा वरदान हो भनि यो यस्तो हो कि जसलाई पाउनको लागि तपाईंले केहि काम गर्नु भएको छैन र यो तपाईंले आफ्नो योग्यताद्वारा कमाउनु भएको होइन। यदि तपाईं कमाउनु भएको हो भने उपहार कुनै उपहार रहने छैन! त्यसै गरिनै येशूको बलिदानलाई तपाईंको योग्यता वा कमाईले कमाउन सक्नु हुँदैन। यो तपाईंलाई उपहार स्वरूप दिएको हो।

र त्यो उपहार के हो? त्यो ‘अनन्त जीवन’ हो। यसको अर्थ हो कि त्यो पाप जसले तपाईंमा मृत्यु ल्याउद थियो अब त्यो रद्द भयो। येशूको बलिदान एउटा पुल हो जसको माथि तपाईं हिडेर परमेश्‍वरको साथमा सम्पर्क स्थापित गर्नु सक्नु हुन्छ र जीवन प्राप्त गर्नु सक्नु हुन्छ – जुन सधै बनि रहन्छ। यो वरदान अर्थात् उपहार येशूद्वारा दिएको हो जुन, मृत्यु बाट उठेर, आफुलाई ‘प्रभु’ को रूपमा प्रकट गर्नु भयो।

त्यसो भए तपाईं र मैले यो जीवनको पुललाई कसरी ‘पार’ गर्नु सक्छौँ जसलाई येशूले एउटा वरदानको रूपमा हामीलाई दिनु भयो? फेरि पनि, उपहारको बारेमा सोच्नुहोस्। यदि कोई आयो र तपाईंलाई उपहार दियो यो केहि कुरा जसको लागि तपाईंले केहि काम गर्नु भएको थिएन। तर उपहार बाट केहि लाभ पाउनुको लागि तपाईंले यसलाई ‘प्राप्त’ गर्नु पर्दछ। जैलेपनि तपाईंलाई कुनै एउटा उपहार दिदा त्यहाँ दुई ओटा विकल्प हुन्छ। या त उपहार अस्वीकार गर्नु (“नाई, तपाईंलाई धन्यवाद”) वा यसलाई स्वीकार गर्नु (“यो उपहारको लागि तपाईंलाई धन्यवाद। म यसलाई लिनेछु”)। त्यसैले येशूले हामीलाई दिएको यो उपहारलाई स्वीकार गर्नु पर्छ। यो केवल साधारण रूपमा ‘विश्‍वास’, यसको ‘अध्ययन’, वा यसले ‘बुझने’ हुन् सक्दैन्। यो चित्रणलाई अर्को चित्रमा व्यख्या गरेको छ जहाँ हामी परमेश्‍वरको तर्फ फर्कन पुलमा ‘हिडदै’ र त्यो उपहारलाई प्राप्त गर्दे जुन हामीलाई दिने प्रस्ताव दी रहनु हुनेछ।

येशूको बलिदान एउटा यस्तो उपहार हो जुन हामी प्रत्येकले प्राप्त गर्न रोज्नु पर्दछ
येशूको बलिदान एउटा यस्तो उपहार हो जुन हामी प्रत्येकले प्राप्त गर्न रोज्नु पर्दछ

त्यसोभए हामीले यो उपहार कसरी प्राप्त गर्नु सक्छौँ? बाइबलले यसो भन्छ कि

प्रभुको नाउँ पुकार्ने हरेकले उद्धार पाउनेछ (रोमियों 10:12)

ध्यान दिनुहोस यो प्रतिज्ञा ‘हरेकको’ लागि हो, न कि कुनै विशेष धर्म, जाति वा देशको लागि। किनकी उहाँ मृत्यु बाट उठनु भयो येशू अहिले पनि जीवित नै हुनुहुन्छ र उहाँ ‘प्रभु’ हुनुहुन्छ। त्यसैले यदि तपाईंले उहाँलाई पुकार्नु भयो भने उहाँले सुन्नु हुनेछ र उहाँको जीवनको उपहार तपाईंलाई दिनु हुनेछ। उहाँसँग वार्तालाप गरेर- तपाईंले उहाँ पुकार्नु र माग्नु आवश्यक छ। शायद तपाईंले यो कहिल्यै पनि गर्नु भएको छैन। यहाँ एउटा दिशानिर्देश दिएको छ जसको मददद्वारा तपाईंले उहाँसँग वार्तालाप र प्रार्थना गर्नु सक्नुहुन्छ। यो कुनै जादूले भरिएको मंत्र होइन। यो कुनै विशेष शब्द होइन जसले सामर्थ दिन्छ। यो केवल उहाँको योग्यता र उहाँद्वारा हामीलाई उपहार दिनको इच्छा माथि एउटा भरोसा गर्नु हो। जब हामी उहाँ माथि भरोसा गर्दछौं तब उहाँले हामीलाई सुन्नु हुन्छ र उत्तर दिनु हुन्छ। त्यसैले यस दिशानिर्देशलाई पछ्याउनको लागि स्वतंत्रताको महसूस गर्नुहोस् जब तपाईं ठूलो आवाजमा वा आफ्नो आत्मामा येशूसँग कुरा गर्नु हुन्छ र उहाँको उपहारलाई प्राप्त गर्नु हुन्छ।

प्यारो प्रभु येशू। म जान्दछु कि मेरो जीवनको पापहरुको साथमा म परमेश्‍वर बाट अलग भएको छु। यद्यपि मैले आफ्नो सर्वोत्तम कोशिशहरु गरे, तापनि मरो कुनै प्रयास र बलिदान यस सम्बन्ध विच्छेदलाई भर्न स्कदैन। तर म जान्दछु कि तपाईंको बलिदान हामी सबै पाप धुनको लागि पर्याप्त थियो– मेरो पापहरु पनि। म विश्‍वास गर्दछु कि तपाईं आफ्नु बलिदान पश्चात मृत्यु बाट उठनु भयो त्यसैले म जान्दछु कि तपाईंको बलिदान पर्याप्त है। म तपाईंसँग प्रार्थना गर्दछु कि मलाई मेरो पापहरु बाट शुद्ध गर्नुहोस् र मलाई परमेश्‍वरसँग नजिक ल्याउनु होस् ताकि मैले अनन्त जीवन प्राप्त गर्नु सकु। म यस्तो जीवन जिउन चाहदिन जुन पापको दासत्व होस् त्यसैले कृपा गरि मलाई यी पापहरु बाट शुद्ध गर्नुहोस् जसले मलाई कर्म बन्धनमा जकडेका छन्। हे प्रभु येशू, मेरो लागि गर्नु भएको सबै कुराहरुको लागि र अब निरन्तर मलाई मेरो जीवनमा मेरो प्रभुको रूपमा मार्गदर्शन दि रहनुको लागि तपाईंलाई धन्यवाद।