पुरूषाको बलिदान: सबै वस्तुहरुको उत्पत्ति

पद 3 र 4 को पश्चात् पुरूषासूक्ता आफ्नो घ्यानलाई पुरूषाको गुणहरु तर्फ पुरूषाको बलिदान माथि केन्द्रित गर्दछ। पद 6 र 7 यसमा आफ्नो ध्यानलाई यसरी लौद्छौ। (संस्कृति को  भाषान्तरण र पुरूषाको माथि मेरो धेरै विचार जोसफ़ पदनीज़ेरकारा द्वारा रचित पुस्तक प्राचीन वेदहरु  मा मसीह (346 पृष्ठों को , 2007 मा लेखेको) नामक पुस्तकको  अध्ययन बाट आएको हो।)

 पुरूषासूक्ता मा पद 6-7

संस्कृत मा नेपाली भाषातंरण
य़त्पुरुसेन हविसादेवा यज्नम् अतन्वतावासन्तो अस्यसिद् अज्यम् ग़्रिस्मा इध्माह् सरद्धविह् तम् य़ज्नम् बर्हिसि पुरूषाकान्पुरूषाम् जतम्ग्रतह् तेना देवा अयाजन्त साध्य रास्यास च ये जब देवताहरुले बलिको रूपमा पुरूषा को बलिदान गरे, तब वंसत घिउ झै पघलेर, ग्रीष्म ऋतु ईंधन, र शरद ऋतु यसको बलि थियो। पुआलमा बलिको रूपमा आरम्भबाट उत्पन्न भएको पुरूषालाई उहाँले छरी दिए। देवताहरु, साधुहरु र ऋषिहरुले उहाँलाई शिकार गरे झै बलिदान गरि दिनुभयो।

यद्यपि यि पदहरुको सबै पक्ष तुरन्त स्पष्ट हुदैन, तर जुन पनि यहाँ निर स्पष्ट छ त्यो यो हो कि यसको ध्यान पुरूषाको बलिदानको माथि छ। प्राचीन वैदिक टीकाकार शंकराचार्य ले यसरी टिप्पणी गरेका थिए:

“ऋषिहर – मुनिहरु र देवताहरुले बलिको शिकार –  पुरूषालाई– बलिदानको वेदीको साथ एक बलि गरिने वाला यज्ञ पशुको रूपमा बाँधियो र आफ्नो मनबाट यज्ञमा उसको भेंट चढ़ाइयो।”

ऋग्वेद 10/90/7 को माथि शंकराचार्यको  टिप्पणी

पद 8-9 को आरम्भ वाक्यांश “तस्मद्यज्नत्सर्वहुतह्…” बाट हुन्छ जसको अर्थ हो कि उसको बलिदानमा पुरूषाले सबै कुराको भेटी चढ़ाए जेपनि उससँग थियो – उसले आफ्नो लागि केहि पनि छोडेन। उसले त्यो प्रेमलाई प्रदर्शित गर्यो जसलाई उसले आफ्नो बलिदान द्वारा प्रकट गरे। यो नै केवल त्यो प्रेम हो जसमा हामी स्वयमलाई अन्यहरुको लागि दिनको सक्छौ र आफ्नोसँग कहि पनि नराखी दिन सक्छौ। येशू सत्संग (येशू मसीह) ले वेद पुस्तक (बाइबल) मा भनेका छन् कि:

 “आफ्नो मित्रहरुका लागि आफ्नो प्राण अर्पण गरिदिनुभन्दा: ठुलो प्रेम अरु कसैको हुँदैन” (यूहन्ना 15:13)।

येशू सत्संग (येशू मसीह)ले यो आफ्नो चेलाहरुलाई भौनु भयो जब उहाँ स्वेच्छले स्वयंलाई  क्रूसको माथि गई आफ्नो बलिदान गर्नलाई अर्पण गर्न सकुन। के पुरूषाको बलिदान र येशू सत्संगको बिचमा कुनै सम्बन्ध छ? पुरूषासूक्ता पद 5 (जसलाई हामीले अहिले सम्म छोडी दिएका थियौ)हामीलाई एउटा सुराग प्रदान गर्दछ– तर त्यो सुरागले हामीलाई सर्वप्रथम यो संकेत दिन्छ कि यसमा कुनै सम्बन्ध छैन। यहाँ निर पद 5 छ

पुरूषासूक्ता मा पद 5

संस्कृत मा नेपाली  भाषातंरण
तस्मद् विरालजयत विराजो अधि पुरूषाह् ष जतो अत्यरिच्यत पास्चद्भुमिम् अथो पुरह् उससँग– पुरूषाको एक भागबाट – ब्रह्माण्डको जन्म भएको थियो र यसलाई पुरूषाको सिंहासन बनाइएको छ र उहाँ सर्वव्यापी बन्नुभयो।

पुरूषासूक्ताको अनुसार, पुरूषाको बलिदान समयको आरम्भ मा गरिएको थियो र यसको परिणामस्वरूप ब्रह्माण्डको सृष्टि भयो। यस प्रकारले यो बलिदान पृथ्वीमा गर्न सकिदैन किनकी यो बलिदान यस्तो थियो जसद्वारा पृथ्वी निस्केर आएको थियो। पद 13 ले स्पष्ट देखाउछ कि यो सृष्टि पुरूषाको बलिदानको परिणामस्वरूप उत्पन्न भएको हो। यो भन्दछन कि:

 पुरूषासूक्ता मा पद 13 

संस्कृत मा नेपाली भाषातंरण
चन्द्रम मनसो जतस् चक्सोह् सुर्यो अजयत्मुखद् ईन्द्र स्च आग्निस्च प्रनद् वायुर् अजयत्

 

चन्द्रमाको जन्म उहाँको मनबाट भयो। सूर्य उहाँको आँखाबाट निस्क्यो। बिजुली, वर्षा र अग्नि उहाँको मुखबाट उत्पन्न भयो। उहाँको श्वासबाट वायुको जन्म भयो।

वेद पुस्तक (बाइबल) को अफवाह शिक्षाबाट जे पनि हमीले प्राप्त गरौ, को अपेक्षा यस गहिरो गहन समझमा, यो सबै कुरा स्पष्ट हुँदछ। हामीले यस स्पष्टताको आरम्भलाई तब देख्नेछौ जब हामी ऋषि (भविष्यवक्ता) मीकाको रचनाहरुलाई पढ़छौ। उनी ईसा पूर्व 750 को आसपास मा रहे र येशू मसीह (येशू सत्संग) को आगमन देखि 750 वर्ष सम्म रही उनले उहाँको आगमनलाई त्यस शहरको माथि ध्यान दिएर देखेका थिए जसमा उहाँको जन्म हुने थियो। उनले यस्तो लेखे कि:

तर हे बेथलेहेम एप्राता,

तँ यहूदाका कुलहरु मध्य सानो भएता पनि

तँ बाट मेरो निम्ति एक जना निस्कनुहुनेछ,

जो इस्राएलिका शासक हुनुहुनेछ,

जसको शुरु पुरानो समय देखि, 

अर्थात् प्राचीनकाल देखि नै छ (मीका 5:2)

मीकाले भविष्यद्वाणी गरेका थिए कि प्रभुत्व गर्ने वाला (वा मसीह) बेतलेहेमको शहरबाट निस्केर आउने छ। 750 वर्षको पश्चात् येशू मसीह (येशू सत्संग) ले यस दर्शनको की पूर्णतामा यस शहरमा जन्म लिए। सत्यको खोजी कहिले-कहि आफ्नो आश्चर्यलाई मीकाको यस दर्शनको यस पक्षको माथि केन्द्रित गर्दछ। जे भएतापनि, म यस समयमा हाम्रो ध्यानलाई आउने उत्पत्ति को विवरण माथि के ऊपर केन्द्रित गर्न चाहनछु। मीका भविष्यमा आउनु हुने वालाको भविष्यद्वाणी को घोषणा गर्दछ, तर उनीले भन्छन कि यस आउने हुने को उत्पत्ति अतीतको गहिराईसँग छ। उहाँ ‘आउनु हुने प्राचीनकाल देखि अनन्तकाल सम्म हुदै आएको’ छ। यस आउने वाला को उत्पत्ति उहाँको पृथ्वी बाट प्रगट हुने देखि पूर्वतिथि सम्मको हो! ‘प्राचीनकाल देखि…’ को लागि कति अतीत सम्म जानु पर्दछ? यो अनन्तकाल को दिनहरु सम्म चली रहने छ। वेद पुस्तक (बाइबल) मा दिएको सत्य ज्ञानको अन्य वचन ले यसलाई अघि स्पष्ट गर्दछ। कलस्सी 1:15 मा ऋषि पावल (जसले यसलाई लगभग 50 ईस्वी सन् मा लेखेका थिए) ले येशूको बारेमा यसरी घोषणा गरे कि:

उहाँ अदृश्य परमेश्‍वरको प्रतिरूप, सारा सृष्टिको ज्येष्ठ हुनुहुन्छ (कलस्सी 1:15)

येशू लाई ‘अदृश्य परमेश्‍वरको प्रतिरूप’ र ‘सारा सृष्टिमा ज्येष्ठ हुने’ घोषणा गरिएको छ। दोस्रो शब्दमा, यद्यपि येशूको देहधारण अर्थात् अवतार लिने इतिहासमा ठीक समय (ईसा पूर्व 4 – 30 ईस्वी सन्) मा भएको थियो, उहाँ कुनै पनि वस्तुको सृष्टि भन्दा पहिले– यहाँ सम्म कि अतीतमा अनन्तकाल देखि अस्तित्व थिए। उहाँले यस्तो यसकारण गर्नु भयो किनकी परमेश्‍वर (प्रजापति) सदैव अतीतको अनन्तकाल देखि अस्तित्वमा हुनु हुन्छ, र उहाँको ‘प्रतिरूप’ भएको कारण येशू (येशू सत्संग) पनि सदैव देखि अस्तित्वमा हुनुहुन्छ।

जगत को  सृष्टि देखि हिले गरिएको बलिदान – सब वस्तुहरुको उत्पति 

तर न केवल उहाँ अतीतको अनन्तकाल देखि अस्तित्वमा हुनुहुनथियो, ऋषि (भविष्यवक्ता) यूहन्नाले स्वर्गको एउटा दर्शनमा येशू (येशू सत्संग) को वर्णन यसरी गरिएको छ:

 “थुमा…जो संसारको सृष्टिदेखि नै मारिनुभएको।” (प्रकाश 13:8)

के यो एक विरोधात्मक होइन र? के येशू (येशू सत्संग) लाई 30 ईस्वी सन् मा घात गरिएको थिएन र? यदि उहाँलाई तेतिबेला घात गरीको थियो भने, तब उहाँ कसरी ‘जगतको उत्पतिको समयमा’ पनि घात गरिन सक्नु हुन्छ? यस विरोधात्मकमा हामी यो देख्न सक्छौ कि पुरूषासूक्ता र वेद पुस्तक (बाइबल) एउटा कुराको विवरण दिन्छ। हमीले देख्यौ कि पुरूषासूक्ताको पद 6 ले भन्दछ कि पुरूषाको बलिदान ‘आरम्भ थियो।’ योसुफ पदनीज़ेरकारा आफुद्वारा रचित प्राचीन वेदहरुमा मसीह नामक पुस्तकमा संकेत दिन्छन कि पुरूषासूक्ताको माथि संस्कृति थामिएको छ हामीलाई यो बताउदछ कि पुरूषाको आरम्भमा भएको बलिदान परमेश्‍वरको हृदयमा’ थियो (उसले यसको अनुवाद संस्कृति को ‘मनासायगम्’ को अर्थले गरेको छन्)। ऊ साथै संस्कृतिको विद्वान एन. जे. शिन्दे को उद्धरण दिन्छन जसले यो भन्दछ कि आरम्भमा भएको यो बलिदान मानसिक वा प्रतीकात्मक रहेको थियो (एन. जे. शिन्दे द्वारा लिखित पुस्तक ‘वैदिक साहित्यमा पुरूषासूक्ता’ (संशोधित 10-90) (पूना विश्वविद्यालय, को संस्कृतको उच्च अध्ययन केंद्र द्वारा प्रकाशित) 1965.

यस प्रकारले अब पुरूषासूक्ताको रहस्य स्पष्ट हुँदछ। पुरूषा परमेश्‍वर र परमेश्‍वरको प्रतिरूप, अतीतको अनन्तकाल देखि थियो। उहाँ कुनै पनि वस्तु हुनुभन्दा पहिले बाट नै थियो। उहाँ सबै वस्तुहरु भन्दा ज्येष्ठ थिए। परमेश्‍वर, आफ्नो सर्वज्ञानमा, पहिले देखि नै जान्नु हुन् थियो कि  मनुष्यको सृष्टिको लागि एउटा बलिदानको आवश्यकता हुने छ। यस बलिदानमा ती सबै को आवश्यकता हुने छ जसको प्रबन्ध उहाँ– पुरूषाको देहधारण अर्थात् अवतारको माध्यमबाट यस जगतमा पापहरु धुन वा शुद्ध पर्नलाई बलिदानको रूपमा पूरा गर्ने छ। यस समय परमेश्‍वरलाई यो  निर्णय लिन थियो कि उहाँ ब्रह्माण्ड तथा मानव जातिको रचना गर्नु वा न गर्नु। यस निर्णयमा पुरूषाले स्वयंको स्वेच्छा ले बलिदान हुने निर्णय लिए, र यसरी सृष्टिको रचना भयो। यसरी नै, मानसिक रूपमा, वा परमेश्‍वरको हृदयमा, पुरूषा “जगतको सृष्टिको समय देखि घात गरिए” का थिए जसरी कि वेद पुस्तक (बाइबल) ले घोषणा गर्दछ।

एक पटक जब – यहाँ सम्म कि समयको आरम्भ हुनु भन्दा पहिले- निर्णय ली सकिएको थियो– परमेश्‍वर (प्रजापति – सारा सृष्टिको प्रभु) ले समय, ब्रह्माण्ड तथा मानव जातिको सृष्टि लाई रचना गरे। यसरी पुरूषाको स्वेच्छा ले हुने बलिदान ‘ब्रह्माण्डको रचना’ (पद 5), चन्द्रमा, सूर्य, बिजुली र वर्षा (पद 13), र यहाँ सम्म कि स्वयम समय  को आरम्भ हुने (पद 6 मा उल्लेखित वसंत्, ग्रीष्म र शरद ऋतुको रचना) को कारक बने। पुरूषा नै यी सबै को ज्येष्ठ थिए।

यी ‘देवतागण’ को हुन् जसले पुरूषाको बलिदान दिएका थिए?

तर एउटा पहिले रहस्य अझै बाकी छ। पुरूषासूक्ता पद 6 ले भन्दछ कि ‘देवतागणहरु’ (देवहरु) ले पुरूषाको बलिदान गरेका थिए? यी देवतागण को हुन्? वेद पुस्तक (बाइबल) ले यसको व्याख्या गर्दछ। दाऊद नामक एउटा ऋषि ले ईसा पूर्व 1000 वर्ष अघि एउटा पवित्र स्तुतिगानमा लेखेका छन् जसले यो प्रकाशित गर्दछ कि कसरी परमेश्‍वर (प्रजापति) ले पुरूषहरु र स्त्रीहरुको लागि बोले:

“मैले भने, ‘तिमीहरु “देव” हौ; र तिमीहरु सबै सर्वोच्चका छोराहरु हौ।'” (भजन संग्रह 82:6)

1000 वर्ष पश्चात् येशू सत्संग (येशू मसीह) ले ऋषि दाऊदद्वारा रचित यस पवित्र स्तुतिगानको माथि यो भन्दै टिप्पणी दिनुभयो कि:

येशूले तिनीहरुलाई जवाब दिनुभयो, “के तिमीहरु को व्यवस्थामा यसो लेखिएको छैन, ‘मैले भने, तिमीहरु देवहरु हौ?’35 यदि जस कहाँ परमेश्‍वरको वचन आयो, तिनीहरु देवहरु कहलाइन्छन भने – धर्मशास्त्र भंग हुन सक्दैन -36 पिताले पवित्र तुल्याएर संसारमा पठाउनु भएको व्यक्तिले म परमेश्‍वरको पुत्र हुँ भन्दा कसरी ईश्‍वर-निन्दा हुन्छ?” (यूहन्ना 10:34-36)

येशू सत्संग (येशू मसीह) ले पुष्टि गर्छन कि ऋषि दाऊदले सत्य पवित्रशास्त्रमा शब्दावली देवता अर्थात् ‘ईश्‍वर’ को उपयोग गरेका छन्। उनले यस्तो कुन अर्थमा लेखेको हो? हामीले देख्छौ कि वेद पुस्तक (बाइबल) को सृष्टिको विवरणमा हामी ‘परमेश्‍वरको स्वरूप’ मा सृजिएका छौँ (उत्पत्ति 1:27)। यो भावमा यद्यपि हामी देवता वा ‘र्ईश्वर’ को रुपमा मानी लिन सक्छौ किनकी हामी परमेश्‍वरको स्वरूपमा सृजिएका छौ। तर वेद पुस्तक (बाइबल) ले यसको व्याख्या अघि यसरी गर्छ। यो घोषणा गर्छ कि त्यो जो पुरूषाको यस बलिदानलाई स्वीकार गर्दछ उनीहरुलाई:

उनको सामने पवित्र र निष्कलंक हौ भनेर संसार को उत्पत्ति भन्दा अघिबाटै उहाँले हामीलाई चुन्नु भयो। उहाँको इच्छाको लक्ष्य अनुसार ख्रीष्ट येशुद्वारा प्रेममा उहाँले हामीलाई आफ्ना सन्तान हुन लाई अघिबाटै नयुक्त गर्नु बएको थियो। (एफिसी 1:4-5)

जब जगतको सृष्टि देखि पूर्व नै प्रजापति-पुरूषाले पुरूषाको बलिदानलाई एक पूर्ण बलिदानको रूपमा बलि दिनको लागि निर्णय लिए, तब परमेश्‍वरले उहाँको जतिहरुलाई पनि चुन्नु भयो। उहाँले उनको चुनाब कुन  कार्यको लागि गर्नु भएको थियो? यो निकै स्पष्टताको साथ भन्दछन कि उहाँले हाम्रो चुनाव आपनो ‘पुत्र’ हुन को लागि गरेका थिए।

दोस्रो शब्दमा, वेद पुस्तक (बाइबल) ले घोषणा गर्दछ कि पुरूष र स्त्रीहरु  को चुनाव तब गरियो जब परमेश्‍वरले स्वयमलाई पूर्ण बलिदानमा बलि हुनको लागि चुनाव निश्चित गरे ताकि उहाँको बलिदानद्वारा परमेश्‍वरको  सन्तान बन्न सकौ। यी अर्थहरुमा हामीलाई ‘ईश्‍वर’ वा देवता भनिएको छ। यो तिनीहरुको निम्ति यह सत्य हो (जसरी येशू सत्संग लाई घोषणा गर्दछन) जसको लागि परमेश्‍वरको वचन आयो– अर्थात् उनको लागि जसले उनको वचनलाई ग्रहण गर्दछ। र यी अर्थहरुमा यो भविष्यको ईश्‍वरको सन्तानको आवश्कयता थियो जसले पुरूषाको बलिदानलाई विवश गरे। जसरी पुरूषासूक्ता पद 6 ले भन्दछ कि ‘जब देवताहरुले बलिको रूपमा पुरूषाको बलिदान गरे।’ पुरूषाको बलिदान हाम्रो शुद्धता थियो।

 पुरूषाको बलिदान – स्वर्गको मार्ग

यसरी हामी प्राचीन पुरूषासूक्ता र वेद पुस्तकमा प्रकाशित भएको ज्ञानमा परमेश्‍वरको योजनालाई देख्छौ। यो एक अचम्म लाग्दो योजना हो– यस्तो जसको कल्पना गर्न सकिदैन। यो हाम्रो लागि धेरै महत्वपूर्ण छ किनकी जसरी पुरूषासूक्ता 16औं पद मा सार सहित समाप्त हुँदछ कि:

संस्कृत मा  नेपाली भाषातंरण 
य़ज्ञनान यज्नमजयन्त देवस्तनि धर्मनि प्रथमन्यसन् तेह नकम् महिमनह् सचन्त य़त्र् पुर्वे सध्यह् सन्तिदेवह्

 

देवताहरु ले पुरूषालाई यज्ञपशुको रूपमा बलि गरि दिए। यो सबै भन्दा प्रथम स्थापित सिद्धान्त हो। यसको माध्यमबाट ऋषिहरु ले स्वर्गलाई प्राप्त गरे

एउटा ‘ऋषि’ एक बुद्धिमान व्यक्ति हुँदछ। र स्वर्गको प्राप्तिको लागि तृष्णा वास्तवमा एक बुद्धिमानीको कुरा हो। यो हाम्रो पहुँचबाट बाहिर छैन। यो असम्भव छैन। यो केवल सबै भन्दा धेरै तपस्वी पवित्र जातिहरुको लागि मात्र होइन तर जो आफ्नो अत्यधिक अनुशासन र ध्यानको माध्यमबाट मोक्षको प्राप्ति गर्दछन। यो केवल गुरूहरुको लागि होइन। यसको विपरीत यो एउटा यस्तो मार्ग हो जसलाई स्वयम पुरूषाले येशू मसीह (येशू सत्संग) को रूपमा आफ्नो देहधारण अर्थात् अवतार द्वारा प्रबन्ध गरे।

पुरूषाको बलिदान – स्वर्गको लागि अन्य कुनै मार्ग छैन 

सत्य त यो हो कि यसको प्रबन्ध न केवल हाम्रो लागि गरिएको थियो तर पुरूषासूक्ता पद 15 र 16 को मध्यमा शंकराचार्य को संस्कृति को टिप्पणीले यस्तो भन्दछ कि:

संस्कृत मा नेपाली भाषातंरण
तमेव विद्वनम्र्त इह भवति णन्यह् पन्त अयनय वेद्यते यस प्रकार, उहाँ जसले यो जान्दछ कि मृत्युहीनताको स्थितिमा पुग्नको लागि सक्षम हुने छ। यहाँ सम्म कि त्यहाँ पुग्नको लागि कुनै अन्य मार्ग को पहिचान हुने छैन

अनन्त जीवन (मृत्युहीनता) सम्म पुग्नको लागि कुनै अन्य मार्गको पहिचान गरिएको छैन! निश्चित रूपबाट यस विषयको अध्ययन अझै राम्रोसँग गर्न बुद्धिको कुरा हो। अहिले सम्म मैले वेद पुस्तक (बाइबल) को चारै तर्फको अध्ययन यो देखाउनको लागि गरको छु कि यो कसरी परमेश्‍वर, मनुष्य र वास्तविकताको एउटा व्यापक कथालाई बताउदछ जुन पुरूषासूक्तामा भनिएको कथासँग गासिदछ। तर मैले विस्तार वा क्रममा यस कथालाई देखेको छैन। यसलाई सिकन धेरै ठुलो कुरा हो, धेरै ठुलो ऋषि र स्तुतिगान र सिद्धान्त हो जसलाई प्रकाशित गरिएको छ। यस उद्देश्यको साथ, म तपाईंलाई निमंत्रण दिन चहन्छु कि मेरो वेद पुस्तकहरुलाई र ठुलो विस्तारको साथ, आरम्भ देखि शुरू गर्दे, सृष्टिको बारेमा सिक्दै अध्ययन गरौँ, कि यस्तो के भयो कि पुरूषाको बलिदानको आवश्यकता पर्यो, त्यस जगतको साथ के भयो जसको कारण मनु (वेद पुस्तकमा नोआ) को जल प्रलय आयो र कसरी जातिहरु ले सिके र बचाएर राखे कि एउटा पूर्ण बलिदान हुनेछ जसले मृत्युबाट उनीहरुलाई छुटकारा दिनेछ र स्वर्गमा अनन्त जीवन प्रदान गर्ने छ निश्चिय नै सिक्ने र यसको लागि जीवन यापन गर्नको लागि यो एउटा योग कुरा हो।

बाइबल को सुरुमा नै प्रतिज्ञा हेर्नुहोस्

पद 3 र 4 – पुरूषाको देहधारण

पुरूषासूक्ता पद 2 बाट अघि निम्न कुराहरु को साथ मा जारी रहन्द्छ। (संस्कृतिको भाषान्तरण र पुरूषाको माथि मेरो धेरै विचार जोसफ़ पदनीज़ेरकारा द्वारा रचित पुस्तक प्राचीन वेदहरुमा मसीह (346 पृष्ठ को, 2007 मा लेखिएको) नामक पुस्तकको अध्ययन बाट आएको हो।)

संस्कृत में  नेपली भाषान्तरण 
इतवन् अस्य महिम अतो ज्ययम्स्च पुरूष:पादो-अस्य विस्व भ् उ तनि त्रिपद् अस्यम्र्त्म् दिवित्रिपद् उर्ध्व उदैत् पुरुष: पदोउ-अस्येह अ भवत् पुन: ततो विस्वन्न्वि अक्रमत् ससननसने अभि सृष्टिमा पुरूषाको महिमा – उसको महिमा अति प्रतापयोग्य छ। ऊ यस सृष्टि भन्दा पनि धेरै अधिक महान् छ। पुरूषा [उसको व्यक्तितत्व] को एक चौथाई भाग यस जगत मा छ। उसको तीन चौथाई भाग अहिले पनि स्वर्गक अनन्तता मा वास गर्दछ। पुरूषा स्वयं आफैको तीन चौथाईको साथ माथि को तर्फ उठेको छ। उसको एक चौथाईको जन्म यहाँ भएको थियो। जस बाट उसले सबै जीवित प्राणिहरुमा जीवनको विस्तार गरेको थिए।

यहाँ यस्तो कल्पनाको प्रयोग भएको छ जसलाई बुझ्न कठिन छ। तापनि, यो स्पष्ट छ कि यो पद पुरूषाको महानता र प्रतापको बारेमा कुरा भई रहेको छ। यसले स्पष्ट भन्दछ कि ऊ आफ्नु सृष्टिको तुलनामा अति महान् छ। हामीले यो पनि बुझ्न सक्छौ कि यस जगतमा उसको महानताको केवल एक भाग मात्र प्रगट भएको छ। तर साथ साथै यस जगतमा उसको देहधारण अर्थात् अवतारको पनि कुरा भएको छ– यस्तो जगत जहाँ तपाईं र म वास गर्दछौं (‘उसको एक चौथाईको जन्म यहाँ भएको थियो’)। त्यस कारण जब परमेश्‍वरले देहधारण गर्नु भयो तब यस जगतमा उहाँको महिमाको केवल एक भाग मात्र प्रगट भयो। जब उहाँले जन्म लिनु भयो तब उहाँले स्वयमलाई शून्य पार्नुभयो। यो पद 2 मा पुरूषाले – स्वयं लाई ‘दस औलाहरुमा सीमित गर्नु भयो’ को वर्णनको अनुरूप हो।

साथैमा यो जुन तरिकाले वेद पुस्तक (बाइबल) मा नासरीको येशूको देहधारण अर्थात् अवतारको वर्णनको अनुरूप पनि हो। यो उहाँको लागि यस प्रकार ले भनिएको थियो:

मेरो उद्देश्य यो हो कि… प्रेममा एकसाथ बाँधिएर तिनीहरुका हृदय प्रोत्साहित होऊन्, र पक्का समझका परिपूर्णताको सम्पत्ति र परमेश्‍वरका रहस्यको ज्ञान, अर्थात् ख्रीष्टलाई प्राप्त गरुन्। उहाँमा नै ज्ञान र बुद्धिका सारा सम्पत्ति छिपेका छन्। (कलस्सी 2:2-3)

यस प्रकारले परमेश्‍वरको देहधारण अर्थात् अवतार मसीह हुनुहुन्थो तर यसको प्रगटीकरण धेरै मात्रामा ‘छिपेको’ थियो। यो कसरी ‘छिपेको’ थियो? यसको व्याख्या यसरी दिएको छ:

तिमीहरुमा यस्तो मन होस्, जो ख्रीष्ट येशूमा पनि थियो:

6 परमेश्‍वरको स्वरुपमा भएर पनि

उहाँले परमेश्‍वरको बराबरी हुने

कुरालाई एउटा पक्रिराख्ने वस्तुजस्तो

ठान्नुभएन;
7 तर आफैलाई रित्याईकन

कमराको रुप धारण गरेर,

तथा मनुष्य भएर जन्मनुभयो।

8 स्वरुपमा मानिसजस्तै भएर

आफैलाई होच्याउनुभयो,

र मृत्युसम्मै, अर्थात् क्रूसमा मृत्युसम्मै

आज्ञाकारी रहनुभयो!

9 त्यसैकारण परमेश्‍वरले उहाँलाई अति

उच्च पार्नुभयो,

र उहाँलाई त्यो नाउँ प्रदान गर्नुभयो

जो हरेक नाउँभन्दा उच्च छ, (फिलिप्पी 2:5-9)

यस प्रकारले आफ्नु देहधारण अर्थात् अवतारमा येशूले ‘स्वयंलाई शून्य’ गर्नु भयो र त्यो स्थितिमा स्वयंलाई बलिदान दिनको लागि तयार गर्नु भयो। उहाँले आफ्नो महिमाको केवल अंश मात्र प्रकट गर्नु भयो, ठीक त्यसै गरि जसरी पुरूषासूक्ता ले बताउद छ। यस्तो उहाँको हुने वाला बलिदानको कारणले भएको हो। पुरूषासूक्ता यस विषयको अनुसरण गर्दछ किनकी यी पदहरुको पश्चात् यो पुरूषाको अंशको महिमा बाट उसको बलिदानको माथि ध्यान केन्द्रित गर्ने वर्णनको तर्फ लाँद्छ। यसलाई हामीले हाम्रो अर्को पोस्ट अर्थात लेखमा हेर्नेछौ।

पद 2- पुरूषा अमरत्वको प्रभु हुन्

हामीले पुरूषासूक्ताको प्रथम पदमा देख्यौं कि पुरूषाको विवरण सर्व-ज्ञानी, सर्व-सामर्थी र सर्व-व्यापीको रूपमा वर्णन गरिएको छ। तब त्यहाँ हामीले एउटा प्रश्न सोदेका थियौ कि के पुरूषा नै येशू सत्संग (येशू मसीह) हुन् सक्छन् वा सक्दैन् र यस प्रश्नलाई ध्यानमा राख्दै पुरूषासूक्ताको माध्यम बाट अध्ययनको यात्रालाई आरम्भ गरेका थिए। यसरी हामी पुरूषासूक्ताको दोस्रो पद सम्म पुगेका छौ जो निरन्तर पुरूषा नामक यस व्यक्तिको वर्णन धेरै नै असामान्य शब्दहरुमा गर्दे गई रहेको छ। यहाँ संस्कृति र यसको नेपाली भाषान्तरण दिएको छ। (संस्कृतिको भाषान्तरण र पुरूषाको माथि मेरो धेरै विचारहरु जोसफ़ पदनीज़ेरकारा द्वारा रचित पुस्तक प्राचीन वेदहरुमा मसीह (346 पृष्ठको, 2007 मा लेखिएको छ) नामक पुस्तकको अध्ययन बाट आएको हो।)

पुरूषासूक्ताको दोस्रो पद

संस्कृत मा नेपाली भाषान्तरण
पुरूष: एवेदम् सर्वम् यद्भुतम् यच्च भव्यम् उतम्र्तत्वस्येसनो यदन्नेनतिरोहति पुरूष: नै पूर्ण ब्रह्माण्ड हो, जुन कुरा छ र जुन कुरा हुनेछ। र उहाँ अमरत्वको प्रभु हुन्, जसलाई उहाँ भोजन [प्राकृतिक पदार्थ] रहित प्रबन्ध गर्दछ

पुरूषाको योग्यताहरु

पुरूषा ब्रह्माण्ड (अंतरिक्ष र पदार्थको पूरा सीमा) मा सर्वोच्च छ र समयको प्रभु हुन् (जुन कुरा छ र जुन कुरा हुनेछ’) साथ साथै उहाँ ‘अमरत्वको प्रभु’– अर्थात् अनन्त जीवन हुन्। हिन्दु पौराणिक कथाहरुमा धेरै देवतागणहरु पाइन्छ, तर कसैलाई पनि यस प्रकारको अनन्त योग्यताहरु दिएको छैन।

यो यस्तो विस्मयकरी प्रेरणादायक गुण हो जो केवल एक साँचो परमेश्‍वर– स्वयं सृष्टिको प्रभुसँग नै सम्बन्धित हुन सक्छ। यो ऋग्वेदको प्रजापति हुनेछ (हिब्रू पुराने नियमको यहोवाको पर्यायवाची)। यस प्रकार, यो व्यक्ति पुरूषा, नै केवल एक परमेश्‍वर– सारा सृष्टिको प्रभुको देहधारी अर्थात् अवतार हुनसक्दछ।

तर हाम्रो लागि यस भन्दा धेरै प्रासंगिक यो हो कि यो पुरूषा हाम्रो लागि अमरत्व (अनन्त जीवन) को ‘प्रबन्ध’ गर्दछ। उहाँले यस्तो प्राकृतिक पदार्थको उपयोग गरेर गर्दैन्न, अर्थात् उहाँ अनन्त जीवन दिन वा प्रदान गर्नको लागि ब्रह्माण्डको प्राकृतिक प्रक्रियाहरु वा प्राकृतिक पदार्थ/उर्जा को उपयोग गर्दैन। हामी सबै मृत्यु र कर्मको अभिशापको अधीनमा छौ। यो हाम्रो अस्तित्वको व्यर्थता हो जसबाट हामी छुटकारा पाउनको लोभ राख्दछौं र जसको लागि हामी पूजा, पवित्र स्नान र अन्य तपस्वी प्रथाहरुलाई गर्ने कठिन कार्यहरु गर्दछौ। यदि यहाँ थोरै पनि सम्भावना छ कि यो सत्य हो र यो कि पुरूषाको साथ दुबै अर्थात् अमरत्वलाई प्रदान गर्ने इच्छा र सामर्थ्य छ, त्यसोभए यो बुद्धिमानी हुन्छ कि यसको बारेमा धेरै-धेरै जानकारी प्राप्त गरि लिनु पर्दछ।

वेद पुस्तक (बाइबल) को ऋषिको साथमा तुलना

यो कुरालाई ध्यानमा राख्दै आउँ मानवीय इतिहासको सबै प्राचीन पवित्र रचनाहरु मध्य एउटा माथि ध्यान दिऊ। यो हिब्रू नियम (जसलाई बाइबलको पुरानो नियम वा वेद पुस्तक भनि भन्दिछ) मा पाउदछ। ऋग्वेद जस्तै नै, यो पुस्तक विभिन्न ऋषिहरुको देववाणिहरु, स्तुतिगान, इतिहास र भविष्यद्वाणिहरुको एक संग्रह हो, यद्यपि जसले यसलाई धेरै अघि बाट नै लेखि दिएको थिए, ऊ इतिहासको विभिन्न युगहरुमा रहे र लिखे। यसरी पुरानो नियम विचारहरुका एक सर्वोत्तम संग्रह वा विभिन्न प्रेरणाप्रदान रचनाहरुको पुस्तकालय एक पुस्तक के रूपमा संकलित छ। यिनी ऋषिहरुको अधिकांश रचनाहरु हिब्रूमा थिए र यस प्रकार यो महान् ऋषि अब्राहमको वंशज् थिए जो लगभग 2000 ईसा पूर्व रहे। तर, एउटा रचना एस्तो छ, जसलाई ऋषि अय्यूबको द्वारा लेखिएको थियो जुन अब्राहम भन्दा धेरै पहिले रहेका थिए। उनि रहेको समय सम्म हिब्रू जातिको उत्पन्न भएको थिएन। उनीहरु जसले अय्यूबको अध्ययन गरेका थिए यो अनुमान लगाउद छन् कि उनि लगभग 2200 ईसा पूर्व, अर्थात् 4000 वर्षौं पहिले रहेका थिए।

…अय्यूबको पुस्तकमा

आफ्नो पवित्र पुस्तक, जसलाई अय्यूब को नाउँद्वारा पुकारिद्छ, हामीले निम्न वचन उनको साथीहरुलाई भनेको सुन्दछौं:

मेरो उद्धारक जीवित हुनुहुन्छ,

सबै भन्दा अन्तिम समयमा उहाँ पृथ्बीमा खडा हुनु हुनेछ।

अनि मेरो छाला नाश गरि सके पछि,

मेरो शरीरमय म परमेश्‍वरलाई देख्नेछु।

म आफ्नै आँखाले उहाँलाई देख्नेछु,

आफैले नै देख्नेछु- अरु कसैले होइन।

मेरो हृदय मभित्रै कति लालयत बन्छ! (अय्यूब 19:25-27)

अय्यूबले एउटा आउने वाला ‘उद्धारकर्ता’ को बारे मा बताउद छन्। हामी जान्दछौं कि अय्यूबले  भविष्यलाई देख्द छन् किनकी उद्धारक पृथ्वीको माथि खडा ‘हुनेछन्’ (अर्थात् भविष्य कालमा)। तर यो उद्धारक वर्तमान कालमा पनि रहने छन्– यद्यपि पृथ्वीको माथि होइन। यस कारण यो उद्धारक, पुरूषासूक्ताको यस पदमा पुरूषाको जस्तै नै, समयको प्रभु हुन् किनकी उसको अस्तित्व हाम्रो जस्तै समयको साथमा बाँधिएको छैन।

अय्यूबले तब घोषणा गर्दछन कि ‘आफ्नो छाला नाश गरि सके पछि,’ (अर्थात् आफ्नो मृत्यु पश्चात्) उहाँले त्यसलाई (यो उद्धारकलाई) देख्नेछ र त्यही समयमा उसले ‘परमेश्‍वरलाई देख्नेछ’। दोस्रो शब्दमा आउने वाला यो उद्धारक परमेश्‍वरको देहधारण अर्थात् अवतार हो, ठीक त्यसरी नै जसरी पुरूषा प्रजापतिको देहधारण हो। तर कसरी अय्यूबले उसको आफ्नो मृत्युको पश्चात देख्न सक्छ त? र यस कुरालाई सुनिश्चित गर्नको लागि हामी यस कुरा बाट अनजान न रहौ कि अय्यूबले यो घोषणा गर्दछन् कि ‘म आफ्नै आँखाले उहाँलाई देख्नेछु, आफैले नै देख्नेछु- अरु कसैले होइन’ जगतको माथि खडा उद्धारकर्तालाई देख्नेछु। यसको केवल एक मात्र व्याख्या हो कि यस उद्धारकले अय्यूबलाई अमरत्व प्रदान गरे र उनीले त्यस दिनको अपेक्षा गर्छन जब उद्धारकर्ता, जो परमेश्‍वर हुनुहुन्छ, जगतको माथि हिड्ने र उहाँले अय्यूबलाई अमरत्व प्रदान गरे ताकि उहाँ फेरि पनि पृथ्वीको माथि हिड्ने र उद्धारकर्तालाई आफ्नो स्वयंको आँखाले देख्नु सकुन। त्यस दिनको अपेक्षाले उसलाई यस्तो अधिक मंत्र मुग्ध गरे कि उसको ‘हृदय भित्र भित्रै चूर चूर’ भए। यो त्यो मंत्र हो जसले उसलाई परिवर्तित गरि दिएको थियो।

…र यशैया,

हिब्रू ऋषिले आउने वाला एक व्यक्तिको विषयमा बोलेका थिए जसको विवरण धेरै अघि अय्यूबले उद्दारक र पुरूषाको विवरणमा देखाएका थिए। यशैया एउटा यस्तो ऋषि हुन् जो लगभग 750 ईसा पूर्व मा थिए। उनले धेरै वचनहरुलाई ईश्वरीय प्रेरणा बाट लेखेका थिए। उनले आउने वाला त्यस व्यक्तिको वर्णन गर्दछन्:

तापनि संकट परेकाहरुका निम्ति नैराश्य हुनेछैन। पहिले त उहाँले जबूलूनको देश र नप्तालीको देशलाई नम्र तुल्याउनुभयो, तर भविष्यमा उहाँ ले यर्दनका किनाराको समुद्र नजिकैको अन्यजातिहरुको गालील लाई सम्मानित तुल्याउनु हुनेछ–

2 अन्धकारमा हिड्ने मानिसहरुले

एउटा ठुलो ज्योति देखेका छन्;

मृत्युको छायाको देशमा बस्नेहरु माथि 

एउटा ज्योति उदाएको छ…

6 किनभने हाम्रा निम्ति एउटा बालकको जन्म भएको छ,

हाम्रो निम्ति एउटा छोरा दिइएको छ;

शासन उहाँको काँधमा हुनेछ 

उहाँ अचम्मको सल्लाहकार, शक्तिशाली परमेश्‍वर

अनन्तका पिता, शान्ति का राजकुमार कहलिनुहुनेछ। (यशैया 9:1-2, 6)

दोस्रो शब्दमा, ऋषि यशैयाले एउटा पुत्रको जन्मलाई पहिले बाट नै देखि सकेका थिए र त्यसको भविष्यद्वाणी गरे रहेको थियो र त्यस पुत्रको ‘शक्तिशाली परमेश्‍वर… भनेर कहलिनुहुनेछ’। यो समाचार विशष गरि ती मानिसहरुहो लागि सहायतापूर्ण थियो जो ‘घोर अन्धकारमा मृत्युको छायाको देशमा बसी रहेको थिए’। यसको अर्थ के हो? हाम्रो जीवन यस कुरालाई जानेर यापन हुनेछ कि हामी आफ्नो आउने वाला मृत्यु र कर्महरु जुन हाम्रो माथि शासन गर्दछ, त्यस बाट बाच्न सक्दैनौ। त्यसैले हामी वास्तवमा ‘मृत्युको छायामा’ जीवन यापन गर्दे छौ। यस प्रकारले औउने वाला यस पुत्रलाई ‘शक्तिशाली परमेश्‍वर’ भनि  कहलिनुहुनेछ, जो हाम्रो लागि ठूलो ज्योति वा आशा हुनेछ जो आफ्नो आउने मृत्युको छायामा जीवन यापन गर्दे छन्।

…र मीका

एउटा अर्को ऋषि जो यशैया (750 ईसा पूर्व) को समयमा नै थिए, ले पनि आउने हुने  व्यक्तिको बारेमा ईश्वरीय वचन भनेका छन्। उनले लेखेका छन् कि:

तर हे बेथलेहेम एप्राता,

तँ यहूदाका कुलहरु मध्य सानो भएता पनि

तँ बाट मेरो निम्ति एक जना निस्कनुहुनेछ,

जो इस्राएलिका शासक हुनुहुनेछ,

जसको शुरु पुरानो समय देखि, 

अर्थात् प्रचीनकाल देखि नै छ (मीका 5:2)

मीकाले भनेका छन् कि एउटा व्यक्ति एप्राता क्षेत्रको बेथलेहेम नामक शहरमा निस्कनुहुनेछ, जहाँ यहूदाको गोत्र (अर्थात् यहूदी जाति) वास गर्द थे। त्यस व्यक्तिको लागि सबै भन्दा अनौठो यो हो कि यद्यपि यो इतिहासमा एउटा निश्चित समयमा बेथलेहेम बाट ‘निस्कनुहुनेछ,’ तर उहाँ मूल पूर्व समयको आरम्भ बाट नै अस्तित्वमा हुनुहुन्थ्यो। यस प्रकार पुरूषासूक्ताको पद 2 र अय्यूबको आउने हुने उद्धारकर्ताको जस्तै, यो व्यक्ति हामीहारु जस्तै समयको बन्धनमा बाँधिएको हुने छैन। उहाँ समयको प्रभु हुने छ। यो ईश्वरीय योग्यता हो, न कि मानवीय, र यसरी उहाँ सबै ले एउटै व्यक्तिलाई नै उदधृत गरेका हुन्।

येशू सत्संग (येशू मसीह) मा पूर्ण हुनु

तर त्यो यह व्यक्ति को हुन्? मीकाले यसको लागि हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण ऐतिहासिक प्रमाण दिदछ। आउने हुने व्यक्ति बेथलेहेम बाट निस्कनुहुनेछ। बेथलेहेम एक वास्तविक शहर हो जुन कि हजारौ वर्ष बाट आज सम्म अस्तित्वमा छ जसलाई आजको समयमा इस्राएल/वेस्ट बैंक को नाउँले चिनिनछ। तपाईंले यसलाई गूगलको पृथ्वीमा पाउनु सक्नु हुनेछ  र मानचित्रमा देख्न सक्नु हुनेछ। यो एउटा ठुलो शहर होइन, र न त कहिले थियो। तर यो संसारमा प्रसिद्ध छ र वार्षिक वैश्विक समाचारहरुमा बनि रहन्छ। किन? किनकी यो येशू मसीह (वा येशू सत्संग) को जन्म स्थान हो। यो त्यो शहर हो जहाँ उहाँले लगभग 2000 वर्ष पहिले जन्म लिनु भएको थियो। यशैयाले हामीलाई एउटा अर्को प्रमाण दिन्छन् किनकी उनले भन्दछन कि त्यो व्यक्ति गालील को माथि प्रभाव पार्ने छन्। र यद्यपि येशू सत्संग (येशू मसीह) ले बेथलेहेम (जसरी मीकाले पहिले बाट नै देखेका थिए) मा जन्म लिनु भए, उहाँ गालीलमा हुर्किनुभयो र एउटा शिक्षकको रूपमा उहाँले त्यहाँ सेवा गर्नु भयो, जसरी यशैयाले पहिले नै भविष्यद्वाणी गरेका थिए। बेथलेहेम उहाँको जन्मस्थान भएको कारण र गालील उहाँको सेवकाईको स्थान भएको कारणले येशू सत्संग (येशू मसीह) को जीवनको सबै भन्दा धेरै जान्ने यी दुई स्थान हुन्। यसरी हामीले यहाँ विभिन्न ऋषिहरुद्वारा गरिएको भविष्यद्वाणिहरु लाई देख्दछौ जुन येशू मसीह (येशू सत्संग) मा पूर्ण भएको छ। कहि यस्तो त होइन कि येशू नै त्यो पुरूषा/उद्धारक/शासक हुन् जसलाई यिनी प्राचीन ऋषिहरुले पहिले बाट नै देखेका थिए? यस प्रश्नको उत्तर एउटा यस्तो कुँजी हुन् सक्छ जसले यस कुराहरुलाई खोली दिनेछ कि कसरी हामी जो ‘मृत्युको छाया’ (र कर्महरु)मा वास गरि रहेका हरुलाई ‘अमरत्व’ प्रदान गर्न सक्छ, यस कुराले हाम्रो सोचलाई निश्चित नै हाम्रो समयमा विचारयोग्य हुन् सक्छ। यस कारण हामी आफ्नो खोजबीनलाई जारी राखौ जब हम पुरूषासूक्ताको अध्ययनको माध्यम बाट अझै अघि बढ्न सक्छौ र हिब्रू वेद पुस्तकहरुको ऋषिहरुसँग यस को तुलना गर्ने छौ।

पुरूषासूक्तामा ध्यान दिनु– पूरूषाको स्तुतिको भजन

यद्यपि ऋग्वेदको सबै भन्दै प्रसिद्ध कविता वा प्रार्थना पुरूषासूक्ता (पुरूषा सुक्तम्) हो। यो 90 अध्याय र 10 मंडलमा पाइन्छ। यो एउटा विशेष व्यक्ति –पुरूष: (जसलाई पुरूषाको नाउँले पुकारछौ) को लागि गाएको गीत हो। किनकी यो ऋग्वेदमा पाइन्छ, त्यसैले यो संसारको सबैभन्दा प्राचीन मंत्र हो, यसकारण यो अध्ययनले यो देखाउन को लागि लाभप्रद छ कि हामी कसरी मुक्ति वा मोक्ष (ज्ञानोदय) को तरिका लाई सिख्न सक्छौ।

अब पुरूषा को हुन्? वैदिक ग्रंथले हामीलाई बताउदछ कि:

“पुरूषा र प्रजापति एउटा र एउटा नै व्यक्ति हुन्।” (संस्कृतमा पुरूषोही प्रजापति)

माध्यन्दिनी शतपथ ब्राह्मण VII.4/1/156

उपनिषद्ले यो सोचलाई जारी राख्दै भन्छन कि

“पुरूषा सबै कुराहरुमा सर्वश्रेष्ठ छन्। कहि पनि कोहि पनि]पुरूषा भन्दा श्रेष्ठ कोहि छैन। उहाँ नै अन्त हो र उच्चतम लक्ष्य हो” (अव्यक्त पुरूष: परह्। पुरूषान परम् किन्चित्स कस्थ स पर गति) कठोपनिषद् 3/11

“र वास्तव मै सर्वोच्च पुरूषा अव्यक्त बाह्य छ… उहाँ जो उसलाई जान्दछ त्यो मुक्त हुनेछ र अमरत्वलाई प्राप्त गर्ने छ (अव्यक्त उ परह् पुरूष:… यज्न त्व मुच्यते ज़न्तुरम्तत्वम् च गच्चति) कठोपनिषद् 6/8

त्यसै गरि पुरूषा नै प्रजापति (सारा सृष्टिको प्रभु) हुन्। तर, यद्यपि यो भन्दा पनि धेरै महत्वपूर्ण उहाँलाई सधै जान्नु हो जसले तपाईंलाई र मलाई प्रभावित पर्दछ। उपनिषद् ले भन्दछ कि:

“अनन्त जीवनको (पुरूषा बाहेक) अन्य कुनै मार्ग छैन” (णन्यह्पन्थ विद्यते – अयनय) श्वेताश्वतरोपनिषद् 3/8

त्यसकारण हामी पुरूषासूक्ता, ऋग्वेद को भजन को अध्ययन गर्नेछ, जसले पुरूषा को विवरण दिदछ। र जब यस्तो गर्छौ, तब म एक विलक्षण एवम् अनौठो विचारलाई हामी सोची रखाद्छौ: के के पुरूषासूक्तामा भनिएको यो पुरूष लगभग 2000 वर्ष पहिले  येशू सत्संग (नासरी को येशू) मा देहधारी हुनु भयो? जस्तो भनिएको थियो, यधपि यो एउटा विलक्षण धारणा हो, तर येशूसत्संग (नासरी को येशू) सबै धर्महरु मध्य एउटा पवित्र व्यक्ति को रूपमा चिनिनुहुन्छ र उहाँले परमेश्‍वर को देहधारण अर्थात् अवतार हुने दावा गरेका थिए, र दुबै अर्थात् परमेश्‍वर र पुरूषा को बलिदान (जुन हामी ले देख्ने छौ) भयो,त्यसकारण हामीले यो विचार को माथि विचार गर्नेछौ र यस बारेमा पता लगाउनको लागि असल कारण दिन्छन। संस्कृति को भाषान्तरण र पुरूषा को माथि मेरो धेरै विचार जोसफ़ पदनीज़ेरकारा द्वारा रचित पुस्तकमा प्राचीन वेदों में मसीह (346 पृष्ठों की, 2007 मा लेखिएको छ) नामक पुस्तक को अध्ययन बाट आएको हो।

पुरूषासूक्ता को  प्रथम पद

संस्कृतमा नेपाली भाषातंरण
षहस्र सिर्सा-पुरूषाह्षहस्र क्सह् सह्स्रपत्ष भुमिम् विस्वतो व् र्त्वात्यतिस्थद्दसन्गुलम् पुरूषा को एक हजार सिर, एक हजार आँखाहरु र एक हजार खुट्टा छन्। सृष्टि लाई चारै तर्फबाट घेरेर, उहाँ चम्कनु हुन्छ। र उहाँ स्वयं दस औला औलामा सीमित हुनु हुन्छ।

जसै कि हामीले माथि हेरौ कि पुरूषा नै प्रजापति हो। प्रजापति, जसरी यहाँ विवरण दिएको छ, कि उहाँलाई प्राचीन वेदहरुमा यस्तो परमेश्‍वर मानिन् थियो, जसले सबै कुरा को रचना गरे– उहाँ “सारा सृष्टि को प्रभु” हुनु हुनथ्यो।

पुरूषासूक्ताको आरम्भ मा नै हामी पुरूषाको ‘एक हजार सिर, एक हजार आँखाहरु र एक हजार खुट्टाहरु छन्,’ लाई देख्द छौ, यसको अर्थ के हो? ‘हजार’ को अर्थ यहाँ कुनै विशेष गिनतीको संख्या होइन, यसको अर्थ ‘अगणित’ वा ‘सीमा भन्दा बाहिर’ को अर्थसँग छ। यसरी नै पुरूषाको असिमित ज्ञान (‘सिर’) हो।

कि सृष्टिलाई चारै तर्फ बाट घेरेरे, उहाँ चमकनु हुन्छ। र उहाँ स्वयं दस औलामा सीमित हुनु हुन्छ। आजको भाषामा हामी भन्न सक्छौ कि उहाँ सर्वज्ञानी वा सबै कुरा जानने। यो परमेश्‍वर (प्रजापति) को एउटा गुण हो जो केवल एक मात्र जसलाई सबै कुरा थाहा छ। साथमा, परमेश्‍वरलाई देख्नु र सब कुराहरु को जानकारी पनि राख्नु हुन्छ। पुरूषाको ‘एक हजार आँखाहरु छन् भन्नको अर्थ यो हो कि पुरूषा सर्वव्यापी छन्– उहाँ सबै कुराहरु लाई जानु हुन्छ किनकी उहाँ सबै स्थानहरुमा उपस्थित हुनु हुनहुन्छ। यसरी नै, ‘एक हजार खुट्टाहरु छन्’– सर्वसामर्थ्य अर्थात् सर्वशक्तिमान– असीमित शक्तिलाई प्रस्तुत गर्दछन।

यसरी नै हामी पुरूषासूक्ताको आरम्भमा नै देख्द छौ कि पुरूषालाई सर्वज्ञानी, सर्वव्यापी और सर्वसामर्थी व्यक्तिको रूपमा परिचित गरिएको छ। परमेश्‍वरको देहधारण अर्थात् अवतार नै केवल यस्तो व्यक्ति हुन सक्छ। तापनि, यो पदले यस्तो भन्दै समाप्त हुन्छ कि ‘उहाँ स्वयं दस औलामा सीमित गर्नु भयो।’ यसको अर्थ के हो? एक देहधारी व्यक्ति भएको कारण, पुरूषाले स्वयंलाई यस्तो शून्य गर्नु भयो कि उहाँले आफ्नो ईश्वरीय शक्तिहरुलाई त्याग दिनु भयो र एक सामान्य मानवको स्वरूपमा – ‘दस औला’ मात्र सीमित गरि दिए। यसरी नै, यद्यपि पुरूषा ईश्र्वर थिए, ईश्‍वरत्व को सबै गुणहरु भए तापनि, उहाँले स्वयंलाई देहधारणमा, स्वयं लाई मनुष्यको समान गर्नु भयो।

वेद पुस्तक (बाइबल), जब येशूसत्संग (नासरीको येशू) को लागि बोल्दछ यस विचार लाई वास्तवमा: व्यक्त गर्दछ। यो भन्दछ कि:

…तिमीहरुमा यस्तो मन होस्, जो ख्रीष्ट येशूमा पनि थियो:

6 परमेश्वरको स्वरुपमा भएर पनि

उहाँले परमेश्वरको बराबरी हुने

कुरालाई एउटा पक्रिराख्ने वस्तुजस्तो

ठान्नुभएन; 7 तर आफैलाई रित्याईकन

कमराको रुप धारण गरेर,

तथा मनुष्य भएर जन्मनुभयो।

8 स्वरुपमा मानिसजस्तै भएर

आफैलाई होच्याउनुभयो,

र मृत्युसम्मै, अर्थात् क्रूसमा मृत्युसम्मै

आज्ञाकारी रहनुभयो! (फिलिप्पी 2:5-8)

तपाईं देख्न सक्नु हुन्छ कि वेद पुस्तक (बाइबल) वास्तवमा यस्तै नै विचारहरु– असीमित परमेश्‍वरको एक सीमित मनुष्यमा देहधारण हुनु– को उपयोग गर्दछ जसरी कि पुरूषालाई परिचित गराउनको लागि पुरूषासूक्ता मा दिएको छ। तर बाइबलको यो प्रसंग शीघ्रसँग उहाँको बलिदान को विवरण– जसरी पुरूषासूक्ताले गर्नेछ– गर्न तर्फ बढ़दै जान्छ। त्यसैले यिनी भविष्यवाणिहरु को पता लगाउन कोहि पनि व्यक्तिको लागि सार्थक हो जो मोक्षको प्राप्तिको इच्छा राख्दछ, किनकी, जसरी उपनिषदों मा भानिएको छ:

“अनन्त जीवनको (पुरूषा बाहेक) अन्य कुनै मार्ग छैन” (णन्यह्पन्थ विद्यते – अयनय)

श्वेताश्वतरोपनिषद् 3/8

हामी पुरूषासूक्ता पद 2 मा यो जारी राख्ने छौ।